Gözlerinizde yanma, batma ya da kum kaçmış hissi varsa, ekran başında gözleriniz çabuk yoruluyorsa ve görmeniz gün içinde bulanıklaşıp göz kırpınca düzeliyorsa sebep göz kuruluğu olabilir. Göz kuruluğu çok yaygındır; 50 yaş üstünde, kadınlarda, kontakt lens kullananlarda ve Sjögren sendromu gibi bazı otoimmün hastalıkları olanlarda daha sık görülür. Antalya'da yaz aylarında güneş, rüzgâr ve klimalı ortamlar arasında geçen günler yakınmaları artırabilir.
Göz kuruluğu çoğu zaman tamamen ortadan kalkmaz; ancak tipi doğru belirlenip basamaklı biçimde tedavi edildiğinde belirgin olarak kontrol altına alınabilir. Prof. Dr. Elif Betül Türkoğlu muayenede kuruluğun tipini ve nedenini belirler, göz kapaklarını ve göz yüzeyini değerlendirir ve tedavi planını sizinle birlikte oluşturur.
Göz kuruluğu nedir?
Gözyaşı, göz yüzeyini örten üç katlı ince bir filmdir. En dışta buharlaşmayı önleyen yağ tabakası (kapak kenarındaki Meibom bezlerinden), ortada gözyaşı bezinin ürettiği sulu tabaka, en içte ise gözyaşının yüzeye tutunmasını sağlayan müsin tabakası bulunur. Her göz kırpışta bu film yenilenir.
Gözyaşı Filmi ve Göz Yüzeyi Derneği'nin (TFOS) uluslararası tanımına göre göz kuruluğu, gözyaşı filminin dengesinin bozulduğu çok etkenli bir hastalıktır; gözyaşının kararsızlaşması, tuzluluğunun artması, göz yüzeyinde iltihap ve sinir duyarlılığındaki değişiklikler birlikte rol oynar.
Göz kuruluğunun tipleri nelerdir?
- Gözyaşı yetersizliği (aköz eksiklik): Gözyaşı bezi yeterli sıvı üretemez. Yaş, Sjögren sendromu gibi otoimmün hastalıklar ve bazı ilaçlar (örneğin alerji ilaçları ve bazı antidepresanlar) başlıca nedenlerdir.
- Buharlaşma artışı: Gözyaşı yeterince üretilse de koruyucu yağ tabakası zayıf olduğu için hızla buharlaşır. En sık nedeni Meibom bezi işlev bozukluğudur; ekrana bakarken göz kırpmanın azalması, kapakların tam kapanmaması ve kontakt lens kullanımı da katkıda bulunur.
Çoğu hastada iki mekanizma birlikte bulunur ve tedavi de buna göre birleştirilir.
Belirtiler nelerdir?
- Yanma, batma, kum ya da yabancı cisim hissi; kızarıklık ve ışığa hassasiyet
- Gün içinde dalgalanan, göz kırpınca düzelen bulanık görme
- Okurken, ekran başında ya da araç kullanırken çabuk yorulma; kontakt lense tahammülün azalması
- Paradoks olarak sulanma: kuruyan yüzeyin tahriş olması refleks gözyaşını artırır. Sulanmanın diğer nedenleri için gözyaşı kanalı tıkanıklığı sayfasına bakabilirsiniz.
Meibom bezi işlev bozukluğu nedir?
Üst ve alt kapak kenarında, kirpiklerin hemen arkasında dizilmiş onlarca küçük yağ bezi, gözyaşının yağ tabakasını üretir. Bezlerin salgısı koyulaşır ya da bez ağızları tıkanırsa yağ tabakası incelir ve gözyaşı hızla buharlaşır. Kapak kenarında kızarıklık ve kabuklanma, köpüklü gözyaşı ve tekrarlayan arpacık ya da şalazyon eşlik edebilir. Yüzde kızarıklık yapan rozasea hastalığı olanlarda daha sık görülür. Uzun süre tedavi edilmezse bezler kalıcı olarak körelebilir; bu nedenle erken tedavi önemlidir.
Göz kuruluğu hangi testlerle anlaşılır?
- Yakınma anketi: Belirtilerin sıklığı ve günlük yaşama etkisi puanlanır (örneğin OSDI anketi).
- Biyomikroskop muayenesi: Kapak kenarları, Meibom bez ağızları ve salgısı, kirpik dipleri ve göz yüzeyi incelenir.
- Gözyaşı kırılma zamanı (TBUT): Göze floresein boyası damlatılır; göz kırpıldıktan sonra gözyaşı filminde ilk kuru alanın ne kadar sürede oluştuğu ölçülür.
- Boyama: Floresein ve lissamin yeşili, kuruluğun kornea ve konjonktivada yol açtığı hasarı görünür kılar.
- Schirmer testi: Alt kapağa yerleştirilen ince bir kâğıt şeritle gözyaşı miktarı ölçülür.
Gerekirse ek testler yapılır; Sjögren sendromu gibi genel bir hastalıktan şüphelenilirse romatoloji ile birlikte değerlendirme planlanır.
Tedavi seçenekleri nelerdir?
Tedavi basamaklıdır: en basit önlemlerle başlanır, yanıta göre yeni basamaklar eklenir.
Günlük alışkanlıklar: Ekran başında düzenli ara verin ve bilinçli olarak tam göz kırpın. Klima ve fanın doğrudan yüzünüze gelmesini önleyin, rüzgârlı ve güneşli havalarda yüzü saran güneş gözlüğü takın. Sigara dumanından uzak durmak, yeterli su içmek ve düzenli uyku da yakınmaları azaltır.
Suni gözyaşları, jeller ve merhemler: Hafif kuruluğun temel tedavisidir. Gün içinde sık kullanılacaksa koruyucu madde içermeyen ürünler tercih edilir; gece için daha yoğun jeller önerilebilir. Kızarıklık giderici damlalar kuru göz tedavisi değildir ve uzun süre kullanılmamalıdır.
Kapak hijyeni ve ılık kompres: Meibom bezi sorunlarında tedavinin temelidir. Ilık kompres bezlerdeki koyulaşmış yağı yumuşatır; ardından kapak kenarına hafif masaj yapılır ve kirpik dipleri uygun bir temizleyiciyle temizlenir. Etkisi düzenli uygulamaya bağlıdır; bırakıldığında yakınmalar sıklıkla geri döner.
Reçeteli tedaviler: Göz yüzeyindeki iltihabı azaltarak gözyaşı üretimini destekleyen damlalar (siklosporin, lifitegrast gibi) kullanılabilir; etkilerinin ortaya çıkması birkaç hafta ile birkaç ay sürebilir. Kortizonlu damlalar, göz tansiyonu ve katarakt riski nedeniyle yalnızca kısa süreli ve doktor kontrolünde kullanılır. Belirgin Meibom bezi hastalığında bazı antibiyotikler iltihabı azaltmak amacıyla ağızdan, düşük dozda ve belirli süreyle verilebilir. Ağır kurulukta kişinin kendi kanından hazırlanan otolog serum damlaları seçenek olabilir.
Punktum tıkaçları: Gözyaşının boşaldığı iç köşedeki küçük deliklere yerleştirilen tıkaçlar, gözyaşının göz yüzeyinde daha uzun kalmasını sağlar. Kısa bir işlemle takılır; zamanla eriyen geçici ve uzun süreli tipleri vardır. İltihabı belirgin olan gözlerde genellikle önce iltihap tedavi edilir.
Göz kuruluğunda IPL tedavisi
IPL (yoğun atımlı ışık), özellikle Meibom bezi işlev bozukluğunda kullanılan cihaz tabanlı bir tedavidir. Gözler koruyucularla kapatılır ve alt kapak ile yanak bölgesine kontrollü ışık atımları uygulanır. Kapak kenarındaki iltihabı ve anormal damarlanmayı azaltması, bez salgısının akışını kolaylaştırması amaçlanır. IPL, kapak hijyeni ve damlaların yerine değil, onlarla birlikte uygulanır. Muayenehanede uygulanan IPL tedavisi genellikle 2–4 hafta arayla yaklaşık 4 seans olarak planlanır; her seans 10–15 dakika kadar sürer ve yakınmaların seyrine göre 6–12 ayda bir idame seansı gerekebilir. Cilt tipi, yakın zamanda güneşlenme ve ışığa duyarlılık yapan ilaçlar uygunluğu etkiler.
Işık modülasyonu maskesi
Işık modülasyonu maskesi, göz çevresine yerleştirilen ve düşük yoğunlukta ışık yayan bir maskeyle Meibom bezlerinin işlevini desteklemeyi amaçlayan bir uygulamadır; muayenehanede IPL'e ek olarak kullanılabilir. Bu yöntemle ilgili çalışmalar görece yenidir ve uzun dönem sonuçlar sınırlıdır. Cihaz tabanlı tedavilerin sizin için yararlı olup olmayacağı, Meibom bezlerinizin durumu ve cilt özellikleriniz göz önünde bulundurularak muayenede belirlenir.
Katarakt veya akıllı lens ameliyatından önce göz kuruluğu neden tedavi edilir?
Katarakt ameliyatında ve akıllı lens tedavisinde göz içine yerleştirilecek lensin gücü, korneanın eğriliği ve gözün uzunluğu ölçülerek hesaplanır. Kuru ve düzensiz bir göz yüzeyi kornea ölçümlerini değiştirebilir; bu da lens gücünün ve astigmatı düzelten torik lensin ekseninin hesaplanmasını etkileyebilir. Avrupa Katarakt ve Refraktif Cerrahlar Derneği (ESCRS), göz kuruluğunun katarakt ameliyatından önce gözyaşı kırılma zamanı, floresein boyama veya Schirmer testiyle tanınmasını ve ameliyattan önce tedavi edilmesinin düşünülmesini önerir.
Göz yüzeyinin durumu, özellikle çok odaklı (trifokal) lenslerde görme kalitesini doğrudan etkiler; tedavi edilmemiş kuru göz, ameliyat sonrası bulanıklık ve memnuniyetsizliğin önemli nedenlerinden biri olabilir. Bu nedenle gerektiğinde önce göz yüzeyi tedavi edilir ve ölçümler yüzey düzeldikten sonra tekrarlanır; tedavi ameliyattan sonra da sürdürülür. Lazerle numara düzeltmeyi düşünenlerde de kuruluk uygunluğu etkiler (bkz. lazerle göz ameliyatı).
Antalya'da göz kuruluğu muayenesi
Prof. Dr. Türkoğlu muayenede kuruluğun tipini ve şiddetini belirler, kapak kenarlarını ve Meibom bezlerini inceler, kullandığınız ilaçları ve genel hastalıklarınızı gözden geçirir; tedaviye yanıt kontrollerde değerlendirilerek basamaklar ayarlanır. Göz yüzeyi hastalıkları, bilimsel çalışmalarının konuları arasındadır: birinci yazarı olduğu yayınlar arasında, Sjögren sendromlu hastalarda damardan uygulanan bir biyolojik ilacın (infliksimab) göz kuruluğu testlerine etkisini ve iyileşmeyen kornea yaralarında otolog serum damlalarını inceleyen çalışmalar bulunur.
Muayeneye kullandığınız tüm damlaları ve ilaçlarınızın listesini getirmeniz değerlendirmeyi kolaylaştırır. Randevu için iletişim sayfasını kullanabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Göz kuruluğu tamamen geçer mi?
Göz kuruluğu çoğu zaman uzun süreli bir durumdur. Ancak neden olan ilaç, kontakt lens kullanımı veya ekran alışkanlıkları düzeltildiğinde ve uygun tedavi düzenli sürdürüldüğünde yakınmalar belirgin olarak azalır. Amaç, göz yüzeyini sağlıklı tutmak ve belirtileri günlük yaşamı etkilemeyecek düzeye indirmektir.
Suni gözyaşını ne sıklıkla kullanabilirim?
Koruyucu içermeyen suni gözyaşları gerektiğinde gün içinde sık kullanılabilir. Koruyucu içeren ürünler sık kullanıldığında göz yüzeyini tahriş edebilir. Damla ihtiyacınız giderek artıyorsa ya da damlalar yalnızca kısa süreli rahatlama sağlıyorsa, kuruluğun tipini belirlemek için muayene olmanız yararlı olur.
Gözüm sürekli sulanıyor; yine de kuru göz olabilir mi?
Evet. Kuruyan ve tahriş olan göz yüzeyi refleks olarak fazla gözyaşı üretir, ancak bu gözyaşı yüzeyi korumakta yetersiz kalır. Sulanma özellikle rüzgârda ve ekran başında artıyorsa kuru göz akla gelmelidir. Muayene, sulanmanın kuruluktan mı yoksa gözyaşı yollarındaki bir tıkanıklıktan mı kaynaklandığını ayırt eder.
IPL tedavisi kimler için uygun?
IPL, özellikle Meibom bezi işlev bozukluğuna bağlı, buharlaşma tipi göz kuruluğunda düşünülür. Uygunluk; bezlerin durumuna, cilt tipine, yakın zamanda güneşlenmeye ve kullanılan ilaçlara göre değerlendirilir. IPL tek başına bir çözüm değildir; kapak hijyeni ve damla tedavisiyle birlikte uygulanır.
Antalya'da göz kuruluğu ve IPL tedavisi fiyatları ne kadar?
Fiyat, kuruluğun tipine ve gereken tedaviye göre değişir: çoğu hastada muayene, testler ve damla tedavisi yeterli olurken punktum tıkacı veya IPL gibi uygulamalar ek maliyet getirir. IPL'de toplam fiyatı esas olarak seans sayısı ve gerekebilecek idame seansları belirler. Muayeneden sonra size önerilen tedavi planına göre kişisel bir fiyat bilgisi verilir. SGK'nın veya özel sağlık sigortanızın bu tedavilere katkısı durumunuza ve poliçenize bağlıdır; muayenehane bu konuda bilgi verir.
Kontakt lens kullanmaya devam edebilir miyim?
Hafif kurulukta çoğu kişi lens kullanmaya devam edebilir: günlük kullanımlık lensler, daha kısa takma süreleri ve lensle uyumlu koruyucusuz damlalar yardımcı olur. Belirgin kuruluk ya da göz yüzeyinde hasar varsa lense bir süre ara vermek gerekebilir. Lensle birlikte ağrı ve kızarıklık olursa lensi çıkarın ve muayene olun.
Katarakt ameliyatı olacağım; göz kuruluğu ameliyatı erteler mi?
Bazen kısa bir hazırlık dönemi gerekir. Amaç, lens gücünü belirleyen ölçümlerin sağlıklı bir göz yüzeyinden yapılması ve ameliyat sonrası iyileşmenin rahat geçmesidir. Kuruluk tedavi edilip ölçümler güvenilir hâle geldiğinde ameliyat planlanır; tedaviye ameliyattan sonra da devam edilir.
Kaynaklar
- National Eye Institute (NEI). Dry Eye. nei.nih.gov
- EyeWiki (American Academy of Ophthalmology). Dry Eye Syndrome. eyewiki.org
- Tear Film & Ocular Surface Society (TFOS). TFOS DEWS II Definition and Classification Report. Ocul Surf, 2017;15(3):276-283. PubMed
- European Society of Cataract and Refractive Surgeons. European Society of Cataract and Refractive Surgeons (ESCRS) Recommendations for Cataract Surgery. escrs.org
- Türkoğlu EB, Tuna S, Alan S, et al. Effect of systemic infliximab therapy in patients with Sjögren's syndrome. Turk J Ophthalmol, 2015;45(4):138-141. PubMed
- Turkoglu E, Celik E, Alagoz G. A comparison of the efficacy of autologous serum eye drops with amniotic membrane transplantation in neurotrophic keratitis. Semin Ophthalmol, 2014;29(3):119-26. PubMed