Gözlerinizde yanma, batma ya da kum kaçmış hissi varsa sebep göz kuruluğu olabilir. Ekran başında gözleriniz çabuk yoruluyorsa ve görmeniz gün içinde bulanıklaşıp göz kırpınca düzeliyorsa da ilk akla gelen budur. Göz kuruluğu çoğu zaman tamamen geçmez. Ancak tipi doğru belirlenip basamaklı tedavi edildiğinde büyük ölçüde kontrol altına alınabilir.
Göz kuruluğu çok yaygındır. 50 yaş üstünde, kadınlarda, kontakt lens kullananlarda ve Sjögren sendromu gibi bazı otoimmün hastalıkları olanlarda daha sık görülür. Antalya'da yaz aylarında güneş, rüzgâr ve klimalı ortamlar yakınmaları artırabilir. Prof. Dr. Elif Betül Türkoğlu muayenede kuruluğun tipini ve nedenini belirler, göz kapaklarınızı ve göz yüzeyinizi inceler. Tedavi planını sizinle birlikte yapar.
Göz kuruluğu nedir, neden olur?
Gözyaşı, göz yüzeyini örten ince bir filmdir ve üç katmandan oluşur. En dışta buharlaşmayı önleyen yağ tabakası vardır; bu yağı kapak kenarındaki Meibom bezleri üretir. Ortada gözyaşı bezinin yaptığı sulu tabaka, en içte gözyaşını göz yüzeyine tutunduran müsin tabakası bulunur. Her göz kırpışta bu film yenilenir.
Göz kuruluğunda bu filmin dengesi bozulur. Gözyaşı Filmi ve Göz Yüzeyi Derneği'nin (TFOS) uluslararası tanımına göre göz kuruluğu, birçok etkenin birlikte rol oynadığı bir hastalıktır. Gözyaşı filmi dengesini yitirir ve tuzluluğu artar. Göz yüzeyinde iltihap gelişir, sinirlerin duyarlılığı değişir.
Göz kuruluğunun tipleri nelerdir?
İki ana tip vardır. Çoğu kişide ikisi birlikte bulunur ve tedavi de buna göre birleştirilir.
- Gözyaşı yetersizliği (aköz eksiklik): Gözyaşı bezi yeterince sıvı üretmez. Başlıca nedenler yaş, Sjögren sendromu gibi otoimmün hastalıklar ve bazı ilaçlardır; örneğin alerji ilaçları ve bazı antidepresanlar.
- Buharlaşma artışı: Gözyaşı yeterince üretilir, ama koruyucu yağ tabakası zayıf olduğu için hızla buharlaşır. En sık nedeni Meibom bezi işlev bozukluğudur. Ekrana bakarken daha seyrek göz kırpmak, kapakların tam kapanmaması ve kontakt lens kullanımı da buna katkıda bulunur.
Göz kuruluğunun belirtileri nelerdir?
- Yanma, batma, kum ya da yabancı cisim hissi
- Kızarıklık ve ışığa hassasiyet
- Gün içinde dalgalanan, göz kırpınca düzelen bulanık görme
- Okurken, ekran başında ya da araç kullanırken gözlerin çabuk yorulması
- Kontakt lense tahammülün azalması
- Sulanma. Kuruyan yüzey tahriş olur ve göz refleks olarak fazla gözyaşı üretir
Sulanmanın başka nedenleri için gözyaşı kanalı tıkanıklığı sayfasına bakabilirsiniz.
Meibom bezi işlev bozukluğu nedir?
Üst ve alt kapak kenarında, kirpiklerin hemen arkasında onlarca küçük yağ bezi dizilidir. Bu Meibom bezleri gözyaşının yağ tabakasını üretir. Salgı koyulaşır ya da bez ağızları tıkanırsa yağ tabakası incelir ve gözyaşı hızla buharlaşır.
Kapak kenarında kızarıklık ve kabuklanma, köpüklü gözyaşı, tekrarlayan arpacık ya da şalazyon eşlik edebilir. Yüzde kızarıklık yapan rozasea hastalığı olanlarda daha sık görülür. Uzun süre tedavi edilmezse bezler kalıcı olarak körelebilir. Bu yüzden erken tedavi önemlidir.
Göz kuruluğu hangi testlerle anlaşılır?
- Yakınma anketi: Belirtilerinizin ne sıklıkla görüldüğü ve günlük hayatınızı ne kadar etkilediği puanlanır.
- Biyomikroskop muayenesi: Kapak kenarları, Meibom bezlerinin ağızları ve salgısı, kirpik dipleri ve göz yüzeyi mikroskopla incelenir.
- Gözyaşı kırılma zamanı: Göze floresein adlı bir boya damlatılır. Göz kırpıldıktan sonra gözyaşı filminde ilk kuru alanın ne kadar sürede oluştuğu ölçülür.
- Boyama: Floresein ve lissamin yeşili, kuruluğun korneada ve konjonktivada yaptığı hasarı görünür kılar. Konjonktiva, gözün beyazını örten ince zardır.
- Schirmer testi: Alt kapağa ince bir kâğıt şerit yerleştirilir ve gözyaşı miktarı ölçülür.
Gerekirse ek testler yapılır. Sjögren sendromu gibi genel bir hastalıktan şüphelenilirse değerlendirme bir romatoloji uzmanıyla birlikte planlanır.
Göz kuruluğu tedavisi nasıl yapılır?
Tedavi basamaklıdır. En basit önlemlerle başlanır; yanıta göre yeni basamaklar eklenir.
| Basamak | Ne yapılır? |
|---|---|
| Günlük alışkanlıklar | ekran molası, bilinçli ve tam göz kırpma, klima ve rüzgârdan korunma |
| Suni gözyaşı, jel ve merhem | koruyucusuz damlalar; gece için daha yoğun jel |
| Kapak bakımı | ılık kompres, kapak kenarına hafif masaj, kirpik diplerinin temizliği |
| Reçeteli tedaviler | iltihabı azaltan damlalar, kısa süreli kortizonlu damla, ağızdan antibiyotik, otolog serum |
| Punktum tıkaçları | gözyaşının göz yüzeyinde daha uzun kalması |
| IPL ve ışık maskesi | Meibom bezlerinin daha iyi çalışmasına yardım |
Günlük alışkanlıklar
Ekran başında düzenli ara verin ve bilinçli olarak tam göz kırpın. Klimanın ve fanın doğrudan yüzünüze gelmesini önleyin. Rüzgârlı ve güneşli havada yüzü saran bir güneş gözlüğü takın. Sigara dumanından uzak durmak, yeterince su içmek ve düzenli uyku da yakınmaları azaltır.
Suni gözyaşı, jel ve merhemler
Hafif kuruluğun temel tedavisidir. Gün içinde sık kullanacaksanız koruyucu madde içermeyen ürünleri seçin. Gece için daha yoğun jeller önerilebilir. Kızarıklık giderici damlalar kuru göz tedavisi değildir ve uzun süre kullanılmamalıdır.
Kapak bakımı ve ılık kompres
Meibom bezi sorunlarında tedavinin temeli budur. Ilık kompres, bezlerdeki koyulaşmış yağı yumuşatır. Ardından kapak kenarına hafifçe masaj yapılır ve kirpik dipleri uygun bir temizleyiciyle temizlenir. Etkisi düzenli uygulamaya bağlıdır; bırakıldığında yakınmalar çoğu zaman geri döner.
Reçeteli damlalar ve ilaçlar
Siklosporin ve lifitegrast gibi damlalar göz yüzeyindeki iltihabı azaltır ve gözyaşı üretimini destekler. Etkilerinin ortaya çıkması birkaç hafta ile birkaç ay sürebilir. Kortizonlu damlalar göz tansiyonunu yükseltebilir ve katarakta, yani göz perdesine yol açabilir. Bu yüzden yalnızca kısa süreli ve doktor kontrolünde kullanılır.
Belirgin Meibom bezi hastalığında bazı antibiyotikler ağızdan, düşük dozda ve belirli bir süre verilebilir; amaç iltihabı azaltmaktır. Ağır kurulukta, kişinin kendi kanından hazırlanan otolog serum damlaları bir seçenek olabilir.
Punktum tıkaçları
Gözyaşının boşaldığı iç köşedeki küçük deliklere (punktum) tıkaç yerleştirilebilir. Böylece gözyaşı göz yüzeyinde daha uzun kalır. Tıkaç kısa bir işlemle takılır. Zamanla eriyen geçici tipleri ve uzun süreli tipleri vardır. İltihabı belirgin olan gözlerde genellikle önce iltihap tedavi edilir.
Göz kuruluğunda IPL tedavisi nedir, kimlere uygulanır?
IPL (yoğun atımlı ışık), özellikle Meibom bezi işlev bozukluğunda kullanılan, cihazla yapılan bir tedavidir. Muayenehanede uygulanan tedaviler arasındadır. Gözler koruyucularla kapatılır ve alt kapak ile yanak bölgesine kontrollü ışık atımları uygulanır. Amaç, kapak kenarındaki iltihabı ve anormal damarlanmayı azaltmak, bez salgısının akışını kolaylaştırmaktır.
IPL genellikle 2–4 hafta arayla yaklaşık 4 seans olarak planlanır. Bir seans yaklaşık 10–15 dakika alır. Yakınmaların seyrine göre 6–12 ayda bir idame seansı gerekebilir.
IPL, kapak bakımının ve damlaların yerine geçmez; onlarla birlikte uygulanır. Cilt tipiniz, yakın zamanda güneşlenmiş olmanız ve ışığa duyarlılık yapan ilaçlar uygunluğu etkiler.
Işık modülasyonu maskesi nedir?
Işık modülasyonu maskesi, göz çevresine yerleştirilen ve düşük yoğunlukta ışık yayan bir maskedir. Amaç, Meibom bezlerinin işlevini desteklemektir. Muayenehanede IPL'ye ek olarak kullanılabilir. Bu yöntemle ilgili çalışmalar görece yenidir ve uzun dönem sonuçlarına ilişkin veriler sınırlıdır. Cihazla yapılan bu tedavilerin size yarayıp yaramayacağı muayenede belirlenir.
Katarakt veya akıllı lens ameliyatından önce göz kuruluğu neden tedavi edilir?
Katarakt ameliyatında ve akıllı lens tedavisinde göze yerleştirilecek lensin gücü hesaplanır. Bunun için korneanın eğriliği ve gözün uzunluğu ölçülür. Kuru ve düzensiz bir göz yüzeyi kornea ölçümlerini değiştirebilir. Bu da lens gücünün ve astigmatı düzelten torik lensin ekseninin hesaplanmasını etkileyebilir.
Avrupa Katarakt ve Refraktif Cerrahlar Derneği (ESCRS), katarakt ameliyatından önce göz kuruluğunun gözyaşı kırılma zamanı, floresein boyama veya Schirmer testiyle aranmasını önerir. Kuruluk bulunursa ameliyattan önce tedavisinin düşünülmesi gerektiğini de belirtir.
Göz yüzeyinin durumu, özellikle çok odaklı (trifokal) lenslerde görme kalitesini doğrudan etkiler. Tedavi edilmemiş kuru göz, ameliyattan sonraki bulanıklığın ve memnuniyetsizliğin önemli nedenlerinden biri olabilir. Bu yüzden gerekirse önce göz yüzeyi tedavi edilir ve ölçümler yüzey düzeldikten sonra tekrarlanır. Tedavi ameliyattan sonra da sürer. Lazerle numara düzeltmeyi düşünüyorsanız kuruluk, lazere uygunluğunuzu da etkiler (bkz. lazerle göz ameliyatı).
Antalya'da göz kuruluğu muayenesi nasıl yapılır?
Muayenede kuruluğun tipi ve şiddeti belirlenir, genel hastalıklarınız da gözden geçirilir. Tedaviye yanıtınız kontrollerde değerlendirilir ve basamaklar buna göre ayarlanır.
Göz yüzeyi hastalıkları, Prof. Dr. Türkoğlu'nun bilimsel çalışma konuları arasındadır. Birinci yazarı olduğu bir çalışma, Sjögren sendromlu hastalarda damardan verilen biyolojik bir ilacın (infliksimab) göz kuruluğu testlerine etkisini inceler. Yine birinci yazarı olduğu bir başka çalışma, iyileşmeyen kornea yaralarında otolog serum damlalarını ele alır.
Randevu için talep formunu kullanabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Göz kuruluğu tamamen geçer mi?
Çoğu zaman tamamen geçmez, ama belirgin olarak azaltılabilir. Göz kuruluğu genellikle uzun süreli bir durumdur. Neden olan etkenler düzeltildiğinde (örneğin bir ilaç, kontakt lens kullanımı ya da ekran alışkanlıkları) ve tedavi düzenli sürdürüldüğünde yakınmalar belirgin biçimde azalır. Amaç, göz yüzeyini sağlıklı tutmak ve belirtileri günlük hayatınızı etkilemeyecek düzeye indirmektir.
Suni gözyaşını ne sıklıkla kullanabilirim?
Koruyucu içermeyen suni gözyaşlarını gün içinde gerektiği kadar sık kullanabilirsiniz. Koruyucu içeren ürünler ise sık kullanıldığında göz yüzeyini tahriş edebilir. Damla ihtiyacınız giderek artıyorsa ya da damlalar yalnızca kısa süre rahatlatıyorsa muayene olun. Muayene, kuruluğun tipini ve size uygun tedavi basamağını gösterir.
Ekran başında gözlerim neden kuruyor?
Ekrana odaklandığınızda daha seyrek göz kırparsınız. Gözyaşı filmi her göz kırpışta yenilendiği için göz yüzeyi arada kurur. Ekran başında düzenli ara verin ve bilinçli olarak tam göz kırpın. Klimanın ve fanın yüzünüze gelmesini önleyin. Bu önlemlere rağmen yanma ve bulanıklık sürüyorsa kuruluğun tipini belirlemek için muayene olun.
Gözüm sürekli sulanıyor; yine de kuru göz olabilir mi?
Evet. Kuruyan ve tahriş olan göz yüzeyi refleks olarak fazla gözyaşı üretir, ama bu gözyaşı yüzeyi korumaya yetmez. Sulanma özellikle rüzgârda ve ekran başında artıyorsa kuru göz akla gelir. Muayene, sulanmanın kuruluktan mı yoksa gözyaşı yollarındaki bir tıkanıklıktan mı kaynaklandığını ayırt eder.
IPL tedavisi kimler için uygun?
IPL en çok Meibom bezi işlev bozukluğuna bağlı, buharlaşma tipi göz kuruluğunda düşünülür. Uygunluk, bezlerinizin durumuna, cilt tipinize, yakın zamanda güneşlenip güneşlenmediğinize ve kullandığınız ilaçlara göre değerlendirilir. IPL tek başına bir çözüm değildir; kapak bakımı ve damla tedavisiyle birlikte uygulanır.
Antalya'da göz kuruluğu ve IPL tedavisi fiyatları ne kadar?
Tek bir fiyat yoktur; tutar, kuruluğun tipine ve gereken tedaviye göre değişir. Çoğu hastada muayene, testler ve damla tedavisi yeterli olur. Punktum tıkacı veya IPL gibi uygulamalar ek maliyet getirir. IPL'de toplam fiyatı esas olarak seans sayısı ve gerekebilecek idame seansları belirler. Muayeneden sonra size önerilen plana göre bir fiyat bilgisi verilir. SGK'nın veya özel sağlık sigortanızın katkısı durumunuza ve poliçenize bağlıdır; muayenehane bu konuda bilgi verir.
Kontakt lens kullanmaya devam edebilir miyim?
Hafif kurulukta çoğu kişi lens kullanmaya devam edebilir. Günlük kullanımlık lensler, daha kısa takma süreleri ve lensle uyumlu koruyucusuz damlalar yardımcı olur. Belirgin kuruluk ya da göz yüzeyinde hasar varsa lense bir süre ara vermek gerekebilir. Lensle birlikte ağrı ve kızarıklık olursa lensi çıkarın ve muayene olun.
Katarakt ameliyatı olacağım; göz kuruluğu ameliyatı erteler mi?
Bazen kısa bir hazırlık dönemi gerekir. Amaç, lens gücünü belirleyen ölçümlerin sağlıklı bir göz yüzeyinden yapılması ve ameliyattan sonra iyileşmenin rahat geçmesidir. Kuruluk tedavi edilip ölçümler güvenilir hâle geldiğinde ameliyat planlanır. Hazırlığın süresi, kuruluğun tipine ve tedaviye verdiğiniz yanıta göre değişir. Tedaviye ameliyattan sonra da devam edilir.
Kaynaklar
- National Eye Institute (NEI). Dry Eye. nei.nih.gov
- EyeWiki (American Academy of Ophthalmology). Dry Eye Syndrome. eyewiki.org
- Tear Film & Ocular Surface Society (TFOS). TFOS DEWS II Definition and Classification Report. Ocul Surf, 2017;15(3):276-283. PubMed
- European Society of Cataract and Refractive Surgeons. European Society of Cataract and Refractive Surgeons (ESCRS) Recommendations for Cataract Surgery. escrs.org
- Türkoğlu EB, Tuna S, Alan S, et al. Effect of systemic infliximab therapy in patients with Sjögren's syndrome. Turk J Ophthalmol, 2015;45(4):138-141. PubMed
- Turkoglu E, Celik E, Alagoz G. A comparison of the efficacy of autologous serum eye drops with amniotic membrane transplantation in neurotrophic keratitis. Semin Ophthalmol, 2014;29(3):119-26. PubMed
