Göz Protezi Antalya: Yapay Göz, Göz Protezi Ameliyatı ve Bakımı

Görmeyen ve ağrıyan ya da diğerinden farklı görünen bir göz; konforu, özgüveni ve günlük yaşamı etkiler. Bir yaralanma veya ameliyattan sonra gözün kaybedilmesi de öyle. Göz protezi (yapay göz) görmeyi geri getiremez; ancak iyi planlanmış bir cerrahi ile kişiye özel hazırlanan bir protez, rahat bir göz yuvası ve doğal bir görünüm sağlayabilir.

Bu sayfada gözünü kaybetmiş ya da yapay göze ihtiyaç duyabilecek herkes için seçenekleri, göz protezinin nasıl takıldığını, bakımını ve göz yuvası sorunlarını bulacaksınız. Gözün bir kanser nedeniyle alınması gerekiyorsa enükleasyon ve göz protezi sayfamıza bakın.

Yapay göz (göz protezi) nedir?

Günümüzde yapay gözlerin çoğu bir top değil, tıbbi bir plastik olan akrilikten yapılmış ince, kavisli bir kabuktur. Protez, göz kapaklarının arkasında, gözün ya da onun yerini alan implantın önünde durur. Kişiye özel protezleri uygulama, boyama ve hazırlama konusunda eğitim almış bir uzman olan okülarist, protezi göz yuvanıza göre şekillendirir ve diğer gözünüze uyacak şekilde elle boyar.

Yapay göz görme sağlamaz. Görünümü düzeltir, göz kapaklarını destekler ve çocuklarda göz yuvasının ve yüzün büyümesine yardımcı olur. Bir orbita protezinden de farklıdır: kanser göz çukuruna yayıldığında göz, çevre dokularla birlikte alınır (ekzenterasyon) ve bu bölge silikondan yapılmış bir yüz protezi ile kapatılır (bkz. orbita tümörleri).

Kimlerin göz protezine ihtiyacı olabilir?

• Görmeyen, ağrılı bir göz: örneğin son evre glokom (göz tansiyonu), uzun süredir devam eden retina dekolmanı, kronik iltihap (üveit) ya da ameliyat komplikasyonlarından sonra.
• Yararlı görme şansı bırakmayan ağır bir yaralanma veya ağır bir göz içi enfeksiyonu (endoftalmi).
• Küçülmüş, işlevini yitirmiş bir göz (fitizis bulbi); ağrıyabilir ya da küçük ve bulanık görünebilir.
• Doğuştan olmayan ya da çok küçük bir göz (anoftalmi veya mikroftalmi).
• Bir tümör nedeniyle gözün alınması.

Görmeyen ve ağrıyan bir gözde damlalar, lazer tedavisi (siklofotokoagülasyon) ya da göz arkasına yapılan bir iğne çoğu zaman ağrıyı giderir. Bunlar kalıcı bir rahatlama sağlamadığında evisserasyon veya enükleasyon düşünülür; bu ameliyatlar ağrının kaynağını ortadan kaldırır, ancak bazı kişiler sonradan hayalet (fantom) ağrı ya da göz yuvasında rahatsızlık hissedebilir.

Göz protezi ameliyatı: kabuk protez, evisserasyon veya enükleasyon

Seçim; gözün ağrılı olup olmamasına, tümör olasılığına, gözün boyutuna ve sizin isteklerinize bağlıdır.

Görmeyen gözün üzerine kabuk protez

Görmeyen göz ağrımıyor ama küçülmüş, kaymış ya da bulanıklaşmışsa, gözün üzerine büyük ve kalın bir kontakt lens gibi takılan bir kabuk protez (skleral kabuk) yeterli olabilir. İyi yapılmış bir kabuk protez konforu, uyumu ve simetriyi bir arada sunabilir; ancak gözün proteze tahammül edebilmesi gerekir. Göz ağrılı, iltihaplı ya da çok hassas kalırsa, implantlı bir ameliyat uzun vadede daha konforlu olabilir.

Orbital implantlı evisserasyon

Gözün içeriği boşaltılır; beyaz dış duvarı (sklera) ve göz kasları bir implantın çevresinde yerinde kalır. Enükleasyona göre daha kısa ve daha basit bir ameliyattır, göz yuvasındaki dokuları daha az etkiler, çoğu zaman daha iyi hareket sağlar ve bazen genel anestezi olmadan yapılabilir. Tümör şüphesi varsa uygulanmaz; çok küçülmüş ya da çok küçük gözlerde daha az uygundur.

Orbital implantlı enükleasyon

Göz küresinin tamamı çıkarılır ve göz kasları, göz yuvasının derinine yerleştirilen bir implanta tutturulur. Tümör bilindiğinde ya da şüphelenildiğinde, patoloğun gözün tamamını inceleyebilmesi için tercih edilir. Çok küçük gözlerde (mikroftalmi), bazı ağır yaralanmalardan sonra ve bir gözün yaralanmasının ardından sağlıklı gözde gelişebilen nadir bir iltihap olan sempatik oftalminin önlenmesi için de uygulanır. İmplant türleri enükleasyon sayfasında anlatılmaktadır.

Göz protezi nasıl takılır? Ameliyattan ilk proteze

Protez hazırlanmadan önce göz yuvasının iyileşmesi gerekir; süreç evisserasyon ve enükleasyondan sonra benzerdir.

1. Planlama. Muayene, görüntüleme ve ameliyat seçimi; protezinizi kimin hazırlayacağına erkenden karar verin.
2. Ameliyat. Protezi taşıyacak cepleri (forniksleri) korumak için göz kapaklarının arkasına şeffaf plastik bir konformer yerleştirilir; birkaç gün baskılı pansuman uygulanır.
3. İlk haftalar. Şişlik ve morarma bir iki hafta içinde geçer. Reçete edilen damlaları kullanın ve konformeri yerinde tutun: boş kalan göz yuvası küçülmeye başlayabilir.
4. Ameliyattan yaklaşık 4–8 hafta sonra. Göz yuvasının iç yüzeyi iyileşince okülarist yuvanın ölçüsünü alır ve diğer gözünüze uyacak şekilde boyanmış protezi hazırlar.
5. Takma. Protez konfor, kapak pozisyonu ve bakış yönü için ayarlanır; protezi çıkarmayı, temizlemeyi ve yeniden takmayı öğrenirsiniz.
6. Takip. Kontroller, düzenli cilalama ve yıllar içinde yeni bir protez.

Hazır mı, kişiye özel mi?

Hazır (standart) protezler belirli boyut ve renklerde seri olarak üretilir; kişinin göz yuvasına tam oturmaz ve diğer göze yakından uymaz. Kişiye özel protez sizin göz yuvanıza ve diğer gözünüze göre yapılır; iyi oturması göz yuvasının sağlığını korumaya da yardımcı olur. Bu nedenle genellikle kişiye özel protez hedeflenir.

Göz protezi doğal görünür mü, hareket eder mi?

İyi oturan, kişiye özel bir protez günlük konuşmalarda genellikle doğal görünür. İmplantla ya da kabuk protezde altındaki gözle birlikte hareket eder, ancak doğal bir gözden daha az; fark özellikle yana doğru uzağa bakarken belirginleşir. Bir karşılaştırmada, pimsiz implantların (pim, implantı proteze bağlayan küçük bir çividir) üzerindeki protezler diğer gözün hareketinin yaklaşık %50'sini, pimli olanlar ise %87'sini koruyordu; ancak pimler sık komplikasyona yol açtığı için artık nadiren kullanılır. Protezin göz bebeği ışığa tepki vermez.

Göz protezi bakımı nasıl yapılır?

Çoğu kişi protezi büyük ölçüde yerinde bırakır ve yalnızca okülaristin önerdiği sıklıkta çıkarır. Protezi ellerinizi yıkadıktan sonra, yumuşak bir yüzeyin üzerinde tutun ve yalnızca okülaristin gösterdiği şekilde temizleyin; alkol ve çözücüler akriliğe zarar verebilir.

Protez farklı bir yöne bakıyor gibi görünüyorsa, çizilmiş veya üzeri tabakalanmışsa, akıntıyı artırıyorsa, çökük görünüyorsa ya da üst kapağın düşmesine yol açıyorsa veya 5 yıldan eski bir protez kaymaya ya da rahatsızlık vermeye başladıysa okülaristinize daha erken başvurun. Kalan gözünüzü korumak için darbeye dayanıklı camları olan gözlükler yaygın olarak önerilir. Tek göze ve yeni görünümünüze alışmak zaman alır; bu süreçte ailenizin ve tedavi ekibinin desteği önemlidir.

Göz yuvasında sık görülen sorunlar ve tedavileri

Sorunların çoğu okülaristin protezi ayarlaması, cilalaması ya da yeniden yapmasıyla çözülür; bazıları ise ikinci bir ameliyat gerektirir.

Kuru göz yuvasının genellikle birden fazla nedeni vardır: dengesiz bir gözyaşı tabakası, kapakların tam kapanmaması, protezin sürtünmesi ve kapaklardaki yağ bezlerinin sorunları. Bir ankette okülaristlerin %94'ü, gözün çökük görünmesinin ya da üst kapaktaki derin çukurluğun enükleasyondan sonra evisserasyona göre daha sık görüldüğünü düşünüyordu. Göz yuvası radyoterapi, enfeksiyon ya da tekrarlanan ameliyatlardan sonra veya konformer ya da protez uzun süre takılmadığında büzüşebilir. Dermis-yağ grefti, karın, böğür ya da kalçadan alınan derin deri ve yağ dokusudur. Kapak sorunları göz kapağı cerrahisi ile düzeltilir.

Çocuklarda göz protezi

Doğuştan gözü olmayan (anoftalmi) ya da gözü çok küçük olan (mikroftalmi) bir çocukta görme sağlayacak bir tedavi yoktur; ancak konformerler ve daha sonra takılan göz protezi, göz yuvasının büyümesine ve görünümün düzelmesine yardımcı olur. Tedaviyi bir göz hastalıkları uzmanı, bir orbita ve okuloplastik cerrah ve bir okülarist birlikte yürütür.

Erken çocuklukta göz alındığında orbitanın o tarafı daha az büyüyebilir. Uygun boyutta bir implant ya da çocukla birlikte büyüyebilen bir dermis-yağ grefti, protezin düzenli olarak büyütülmesiyle birlikte simetrik bir gelişimi destekler; bazı çocuklarda göz yuvasını yavaş yavaş genişleten cihazlar da gerekir. 3 yaşından küçük çocuklar genellikle 3 ayda bir okülariste görünür. Prof. Dr. Türkoğlu yetişkinleri ve çocukları tedavi eder; çocuğun tedavisini aileyle ve sürece katılan diğer uzmanlarla birlikte planlar.

Muayenede neler olur?

Prof. Dr. Türkoğlu gözünüze ne olduğunu, önceki ameliyatları, ağrıyı ve kullandığınız bir protez varsa onunla ilgili sorunları sorar; ardından iki gözü, göz kapaklarını ve göz yuvasını muayene eder. Görmeyen gözün içi görülemiyorsa bir görüntüleme istenir ya da mevcut görüntülemeler değerlendirilir. Hangi seçeneklerin sizin için gerçekçi olduğunu, ameliyatın neleri sağlayıp neleri sağlayamayacağını açıklar. Görüşmeler Türkçe veya İngilizce yapılır. Raporlarınızı, görüntülemelerinizi ve kullandığınız protezi yanınızda getirin; Antalya dışında yaşıyorsanız ön değerlendirme için raporlarınızı, görüntülemelerinizi ve fotoğraflarınızı önceden gönderebilirsiniz.

Şehir dışından gelen hastalar için planlama

Göz protezi ameliyatı için başka bir şehirden ya da yurt dışından gelen hastalar, genellikle ilk kontroller iyileşmenin yolunda gittiğini gösterene kadar Antalya'da kalır ve ardından konformer yerindeyken evlerine döner; özellikle uçakla dönecekseniz ne zaman yolculuk yapabileceğinizi cerrahınıza sorun. İlk protez ameliyattan yaklaşık 4–8 hafta sonra yapıldığı için, bunun ikinci bir Antalya ziyaretinde mi yoksa yaşadığınız yere yakın bir okülarist tarafından mı yapılacağına önceden karar verin; bu okülarist ileride cilalama ve yenileme işlemlerini de üstlenebilir. Belgeler, ulaşım ve kalış süresi için şehir dışından gelen hastalar rehberimize bakın.

Antalya'da göz protezi cerrahisi

Prof. Dr. Elif Betül Türkoğlu, oküler onkoloji ve okuloplastik cerrahi alanlarında çalışan bir göz hastalıkları profesörüdür; Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi'ndeki akademik kariyerinin ardından Antalya'daki muayenehanesinde hastalarını kabul etmektedir. Uzmanlık kariyerine 2010 yılında Sakarya Üniversitesi Eğitim ve Araştırma Hastanesi okuloplasti biriminde başlamıştır; Amerikan ve Avrupa okuloplastik cerrahi derneklerinin (ASOPRS, ESOPRS) üyesidir. Yetişkin ve çocuklarda orbital implantla birlikte evisserasyon ve enükleasyon ile göz yuvası ve göz kapağı ameliyatları yapar. Ayrıntılar için özgeçmişine göz atabilirsiniz.

Göz protezi ve ameliyat masraflarının SGK ya da özel sağlık sigortası tarafından karşılanıp karşılanmayacağı, kişisel durumunuza ve işlemin yapılacağı kuruma bağlıdır; muayenehane bu konuda size bilgi verir.