Gözünüzün alınması gerekebileceğini duymak zordur; anne babalar için daha da zordur. Hekimler bunu yalnızca, gözü korumak onu kaybetmekten daha tehlikeli olduğunda önerir: yaşamınız, rahatınız ya da diğer gözünüz için. Aynı ameliyatta boşluğa bir implant yerleştirilir. Birkaç hafta sonra size özel yapılan bir göz protezi doğal görünümü geri getirir.
Aşağıda sade bir dille şunları bulacaksınız: göz ne zaman alınır, ameliyat ve iyileşme nasıl geçer, göz protezi nasıl olur.
Göz ne zaman alınır?
Gözün alınması şu durumlarda önerilir:
- Büyük uvea melanomu. Tümör çok büyüktür, siliyer cisme ya da irise geniş yayılmıştır veya optik sinire ilerlemiştir. Ağır glokoma bağlı görmeyen, ağrılı bir göz ve radyoterapiden sonra yeniden büyüyen bir tümör de nedenler arasındadır. Bazı hastalar bu seçeneği kendileri tercih eder.
- İleri evre retinoblastom. Sık görülen nedenler en ileri gruptaki (E grubu) göz, yeni damarların yol açtığı glokom, optik sinire yayılım şüphesi ve diğer tedavilerin sonuç vermemesidir. Kural şudur: "önce yaşam, sonra göz, sonra görme".
- İlaçlara artık yanıt vermeyen görmeyen, ağrılı bir göz.
- İşlevsel görme şansı bırakmayan ağır bir yaralanma ya da kontrol altına alınamayan bir enfeksiyon.
- Sempatik oftalmiyi önlemek. Bu, bir göz yaralandıktan sonra sağlıklı gözü de etkileyebilen nadir bir iltihaptır.
Göz kanserlerinin çoğunda gözün alınması artık ilk seçenek değildir. Büyük bir Amerikan çalışmasında (COMS) hastalar 12 yıl izlendi. Orta boy melanomu olup radyoaktif plak tedavisi alan hastalar, gözü alınanlar kadar uzun yaşadı. Retinoblastomlu pek çok çocuk da bugün göz atardamarına veya göz içine verilen kemoterapi sayesinde gözünü koruyor.
Enükleasyon, evisserasyon veya ekzenterasyon: fark nedir?
| Ameliyat | Neler çıkarılır? | Başlıca kullanım alanları |
|---|---|---|
| Enükleasyon | göz küresinin tamamı; göz kasları ve göz kapakları yerinde kalır | göz tümörleri, görmeyen ağrılı göz, ağır yaralanma |
| Evisserasyon | gözün içeriği; beyaz dış duvar (sklera) ve kaslar yerinde kalır | tümör şüphesi olmadığında görmeyen ağrılı göz veya ağır enfeksiyon |
| Ekzenterasyon | göz ile birlikte göz çukurundaki çevre dokular, bazen göz kapakları | orbitaya yayılmış kanserler |
Evisserasyonda (eviserasyon olarak da yazılır) sklera ve ona tutunan göz kasları yerinde kalır. Bu sayede hacim ve hareket biraz daha iyi olabilir. Ancak bilinen ya da şüphelenilen bir tümörde evisserasyon yapılmaz, çünkü kanser hücreleri geride kalabilir. Gözün içi görülemiyorsa önce ultrason veya BT çekilir. Geniş bir derlemede, evisserasyonla alınan dokuların yaklaşık %2'sinde beklenmedik bir tümör bulundu.
Ekzenterasyon yalnızca kanser orbitaya (göz çukuruna) yayıldığında gerekir. Örnekler ileri evre göz kapağı kanseri ve gözyaşı bezi kanseridir (bkz. orbita tümörleri). Göz kapakları korunabilirse iyileşme daha hızlı olur. Bölge daha sonra bir göz bandıyla ya da özel yapılmış silikon bir protezle kapatılır. Bu protez yapıştırıcıyla, gözlükle veya kemiğe sabitlenen mıknatıslarla yerinde durur. Hedefe yönelik ilaçlar, immünoterapi ve radyoterapi sayesinde, güvenli olduğunda ekzenterasyondan giderek daha sık kaçınılabiliyor.
Enükleasyon cerrahisi nasıl yapılır?
Ameliyat genel anestezi altında yapılır. Cerrah göz kaslarını gözden ayırır, optik siniri keser ve gözü tek parça hâlinde çıkarır. İçinde tümör varsa göz çok dikkatli tutulur. Retinoblastomda gözle birlikte yaklaşık 10 mm'lik bir optik sinir parçası da çıkarılır. Tümörün sinire ulaşıp ulaşmadığı, ek kemoterapi gerekip gerekmediğini belirler.
Göz çukurunun derin kısmına, çıkarılan gözün hacmini dolduran küre biçiminde bir orbita implantı yerleştirilir. Göz kasları, implantın hareket edebilmesi için implanta ya da onu saran örtüye dikilir. Dokular katman katman kapatılır. Göz kapaklarının arkasına konformer denen şeffaf plastik bir kabuk konur. Konformer, ileride protezin oturacağı alanı korur.
- 1Kişiye özel yapay göz (boyanmış ince kabuk)
- 2Göz kapakları
- 3İmplantı örten konjonktiva
- 4Orbita implantı
- 5İmplanta dikilen göz kasları
Çıkarılan göz patoloğa gönderilir. Uvea melanomunda bu doku, yayılım riskini tahmin eden genetik testler için de kullanılabilir.
Hangi orbita implantları kullanılır?
- Gözeneksiz implantlar akrilik (PMMA) veya silikondan yapılır.
- Gözenekli implantlar hidroksiapatit, gözenekli polietilen veya alüminyum oksitten yapılır. Doku ve küçük damarlar bu implantların içine doğru büyür. Bu da yerine oturmalarına yardım eder.
- Her iki tür de donör sklera, fasya veya bir ağ ile sarılabilir. Böylece kaslar daha kolay tutturulur ve implantın üstündeki doku korunur.
İmplantı protezle birleştiren pimler hareketi artırır. Ancak bir seride pimli implantların %44'ünde komplikasyon görüldü. Bu yüzden pimler bugün nadiren kullanılıyor.
Ameliyattan göz protezine kadar neler olur?
- Görüşme ve planlama. Muayene bulguları, görüntüler ve patoloji incelenir. Gözü koruyan tedaviler konuşulur. Hasta bir çocuksa bütün aile ekiple görüşür.
- Ameliyat. Genel anestezi altında enükleasyon yapılır, implant ve konformer yerleştirilir. Kısa bir süre baskılı pansuman kalır.
- İlk iki hafta. Şişlik ve morluk ilk günlerde en fazladır ve 1–2 haftada geçer. Ağrı genellikle tabletlerle kontrol edilir. Antibiyotikli damla veya merhem reçeteye göre kullanılır.
- 2. ile 8. haftalar. Göz yuvasının iç yüzeyi yaklaşık 4–8 haftada iyileşir. Konformer bu sürede yerinde kalır, çünkü çıkarılırsa göz yuvası küçülebilir.
- Ameliyattan yaklaşık 4–8 hafta sonra ilk okülarist ziyareti. Okülarist, göz protezi yapan uzmandır. Göz yuvasının nazikçe ölçüsünü alır. Ardından diğer gözünüze benzeyecek şekilde elle boyanan akrilik bir kabuk hazırlar.
- Takma ve ayar. Protez takılır; rahat oturması, göz kapağının konumu ve bakış yönü için ayarlanır.
- Uzun dönem bakım. Düzenli cilalama, birkaç yılda bir yeni protez, göz yuvasının ve sağlıklı gözün kontrolü ve tanınızın gerektirdiği kanser takibi.
Göz protezi ne kadar doğal görünür ve hareket eder?
Ölçüye göre yapılmış modern bir göz protezi, günlük hayatın çoğu anında doğal görünür. İmplant göz kaslarıyla birlikte hareket eder ve bu hareketin bir kısmını proteze aktarır. Böylece protez diğer gözü izler. Gözlerinizi iyice yana çevirdiğinizde protez daha az hareket eder. Protezin göz bebeği ışıkta küçülüp büyümez.
Yıllar içinde bazı kişiler gözün üstünde derinleşen bir çukur, gevşeyen bir alt kapak ya da daha geride duruyormuş gibi görünen bir protez fark eder. Buna enükleasyon sonrası soket sendromu denir. Yeniden düzenlenen bir protez, hacim ekleyen dolgular veya implantlar ya da göz kapağı cerrahisi genellikle yardımcı olur. Bir ankette okülaristlerin %94'ü, bu değişikliklerin enükleasyondan sonra evisserasyona göre daha sık olduğunu düşünüyordu.
Göz protezinin bakımı nasıl yapılır?
Çoğu kişi protezi neredeyse hep takılı tutar ve yalnızca okülaristin önerdiği şekilde çıkarır. Çıkardığınızda yumuşak bir yüzeyin üzerinde tutun. Size gösterildiği gibi, alkol veya çözücü kullanmadan temizleyin. Kuruluk için nemlendirici damlalar işe yarar. Birçok uzman, kalan gözü korumak için darbeye dayanıklı (polikarbonat) gözlük de önerir.
| Bakım | Olağan zamanlama |
|---|---|
| Profesyonel cilalama | 6–12 ayda bir: protezi düzenli çıkarıyorsanız yılda bir, çıkarmıyorsanız yılda iki kez |
| Okülarist kontrolü | 3 yaşından küçüklerde 3 ayda bir; 9 yaşından küçüklerde yılda iki kez; diğer herkeste en az yılda bir |
| Yeni protez | yetişkinlerde 3–5 yılda bir; çocuklarda büyüdükçe 2–3 yılda bir |
Protez başka bir yöne bakıyor gibi görünüyorsa, çizilmişse ya da üzerinde birikinti oluşmuşsa, akıntı veya rahatsızlık arttıysa okülaristinize planlanandan önce gidin. Protez çökük görünüyorsa, kayıyorsa, kapağı düşürüyorsa ya da 5 yıldan eskiyse de aynısı geçerlidir.
Büyüyen bir çocuğun yüzü nasıl korunur?
Göz erken çocuklukta alınırsa orbitanın o tarafı daha az büyüyebilir. Yüzün simetrik gelişmesine iki şey yardım eder: uygun boyutta bir implant ya da dermis-yağ grefti ve protezin düzenli olarak büyütülmesi. Dermis-yağ grefti, derinin alt tabakasından ve yağdan oluşan küçük bir parçadır. Genellikle karından veya kalçadan alınır ve çocukla birlikte büyüyebilir. Greftteki yağın bir kısmı zamanla azalır; bu, yetişkinlerde daha belirgindir. Protezin düzenli olarak büyütülmesi gerektiği için küçük çocuklar okülariste sık gider.
Riskler nelerdir?
İlk günlerde kanama, şişlik ve enfeksiyon görülebilir. Daha sonraki sorunlar şunlardır:
- İmplantın açığa çıkması veya dışarı atılması. İmplantın üstündeki doku incelir veya açılır. Küçük bir açıklık sklera, fasya veya dermis-yağ grefti ile yamanabilir. Büyük bir açıklık yeni bir implant gerektirebilir.
- Göz yuvasının büzüşmesi (kontrakte soket). Yara dokusu (skar), protezi tutan cepleri fazla sığlaştırır. Sık görülen nedenler radyoterapi, enfeksiyon, tekrarlanan ameliyatlar ve konformerin ya da protezin takılmadan bırakılmasıdır. Göz yuvası ağız içi mukozası, amniyon zarı veya dermis-yağ grefti ile derinleştirilebilir.
- Hacim ve göz kapağı değişiklikleri. Gözün üstünde derin bir çukur, düşük bir üst kapak veya gevşek bir alt kapak.
- Göz yuvasında akıntı ve kuruluk. Temizlik ve damlalarla genellikle kontrol altına alınır.
Bu sorunlar ameliyat gerektirdiğinde yapılan işleme göz yuvası revizyonu denir. Prof. Dr. Türkoğlu bu ameliyatları da yapar; seçenekler göz protezi sayfasında anlatılıyor.
İyileşme nasıl geçer, eve ne zaman dönebilirsiniz?
Rahatsızlığın çoğu ilk bir iki haftada geçer. Şişlik indikten sonra hafif günlük işlere dönebilirsiniz. Yüzmek, temas sporları yapmak ve ağır yük kaldırmak için cerrahınızın onayını bekleyin.
Tek gözle görmeye alışmak zaman alır. Başlangıçta mesafeyi tahmin etmek zorlaşır; örneğin merdivende ya da bardağa su dökerken. Bu, sonraki aylarda düzelir. Tek gözlü kişiler için araç kullanma kuralları ülkeden ülkeye değişir.
Bir gözü kaybetmek duygusal olarak da zordur. Kaygı, yas ve görünümle ilgili çekingenlik normaldir. Tedavi ekibiyle, bir psiko-onkoloji servisiyle ya da benzer deneyimi yaşamış hastalarla konuşmak iyi gelebilir. Çocuklar basit ve dürüst açıklamalardan yararlanır.
Antalya dışından gelen hastalar genellikle ameliyat sonrası ilk kontroller bitene kadar Antalya'da kalır. Sonra konformer yerindeyken evlerine döner. Ameliyattan sonra kan pıhtısı riski olduğu için, özellikle uzun bir uçuştan önce zamanlamayı cerrahınıza danışın. İlk protez 4–8 hafta sonra, evinize yakın bir okülarist tarafından ya da ikinci bir ziyarette yapılabilir.
Gözü almanın alternatifleri var mı?
Pek çok tümörde evet. Bu, tümörün boyutuna, yerine ve o gözün görmesine bağlıdır:
- Uvea melanomu: radyoaktif plak tedavisi, proton veya stereotaktik radyoterapi ve bazı tümörlerde yalnızca tümörün çıkarılması (lokal rezeksiyon).
- Retinoblastom: göz atardamarına, göz içine veya damar yoluyla verilen kemoterapi. Buna lazer veya dondurma tedavisi eklenir.
- Klinik araştırmalar: büyük bir uvea melanomunu küçültmek için lokal tedaviden önce alınan darovasertib tabletleri. Bir faz 2 çalışmada, gözünün alınması önerilmiş ve tedaviyi tamamlamış 42 hastanın 24'ü (%57) gözünü korudu. Eylül 2026 itibarıyla darovasertib deneysel bir ilaçtır. Yalnızca klinik araştırmalarda, örneğin faz 3 OptimUM-10 çalışmasında kullanılabilir.
Antalya'da enükleasyon ve evisserasyon cerrahisi
Prof. Dr. Elif Betül Türkoğlu, yetişkinlerde ve çocuklarda orbita implantıyla enükleasyon ve evisserasyon ameliyatları yapar; ileride göz yuvasında sorun çıkarsa gereken revizyon ameliyatlarını da üstlenir. Nedenleri, implantı ve ameliyat sonrası takvimi anlaşılır bir dille açıklar. Göz protezini bir okülarist hazırlar. Patolojik incelemeyi ve genetik testleri laboratuvar uzmanları yapar. Gerekirse ek kanser tedavisi ilgili onkoloji ekipleriyle birlikte planlanır.
Antalya dışında yaşıyorsanız, görüntülerinizi ve raporlarınızı uzaktan değerlendirme için göndererek başlayabilirsiniz. Seyahat planı için şehir dışından gelen hastalar sayfasına bakın. Ameliyat günü neler olduğunu göz tümörü ameliyatı yazısında bulabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Enükleasyon ağrılı mıdır?
Ameliyat sırasında hiçbir şey hissetmezsiniz, çünkü genel anestezi altında yapılır. Sonrasında birkaç gün sızı ve şişlik olur; sızı ağrı kesicilerle kontrol altına alınır. Şişlik ve morluk ilk günlerde en fazladır, sonra azalır. Rahatsızlığın çoğu ilk bir iki haftada geçer. İyileşmiş bir göz yuvası genellikle ağrımaz.
Göz protezi ne zaman takılır?
Genellikle ameliyattan yaklaşık 4–8 hafta sonra, göz yuvasının iç yüzeyi iyileşince takılır. O zamana kadar göz kapaklarının arkasında şeffaf plastik bir konformer durur ve göz yuvasının şeklini korur. Okülarist protezi ölçüye göre hazırlar ve sonraki ziyaretlerde ayarını yapar. Bu, evinize yakın bir okülarist de olabilir, Antalya'ya ikinci bir ziyarette göreceğiniz bir okülarist de.
Başkaları protez olduğunu anlar mı?
Günlük konuşmalarda çoğu kişi fark etmez. Modern bir protez, diğer gözünüzün rengine ve ayrıntılarına uyacak şekilde elle boyanır ve diğer gözle birlikte kısmen hareket eder. Fark, gözlerinizi iyice yana çevirdiğinizde daha kolay anlaşılır. Düzenli cilalama ve zamanında yenileme, protezin doğal görünümünü korur.
Çocuğumun gözünün alınması gerekiyor. Yüzü normal gelişecek mi?
Erken çocuklukta gözün alınması, orbitanın o tarafının büyümesini yavaşlatabilir. Bu yüzden amaç, gelişimi en baştan desteklemektir. Uygun boyutta bir implant veya dermis-yağ grefti, protezin düzenli büyütülmesi ve sık okülarist kontrolleri, göz yuvasının ve yüzün olabildiğince simetrik gelişmesine yardım eder. Dermis-yağ grefti çocukla birlikte büyüyebilir.
Göz kanserinde neden evisserasyon yapılmıyor?
Çünkü kanser hücreleri geride kalabilir. Evisserasyon yalnızca gözün içini çıkarır, dış duvarını bırakır. İçeride tümör varsa hücreler kalabilir veya yayılabilir. Kanser biliniyorsa ya da şüpheleniliyorsa göz tek parça hâlinde çıkarılır. Böylece patolog gözü eksiksiz inceleyebilir. Tümör şüphesi yoksa, görmeyen ağrılı bir gözde veya ağır bir enfeksiyonda evisserasyon bir seçenek olarak kalır.
Antalya'da enükleasyon ve evisserasyon cerrahisi fiyatları ne kadar?
Tek bir fiyat yoktur. Tutar, ameliyatın türüne (enükleasyon veya evisserasyon), orbita implantına, genel anesteziye, hastanede kalış süresine, patolojik incelemeye ve sonraki göz protezine göre değişir. Protezi genellikle bir okülarist ayrıca hazırlar; protez yıllar içinde yenilenir. Kayıtlarınız incelendikten veya muayeneden sonra size kişisel bir fiyat bilgisi verilir. SGK'nın katkısı durumunuza ve ameliyatın yapılacağı kuruma bağlıdır. Ayrıntılar: göz kanseri tedavisi fiyatları.
Enükleasyondan sonra ne zaman evime dönebilirim?
İlk kontroller iyileşmenin yolunda olduğunu gösterince dönebilirsiniz. Bundan sonra konformer yerindeyken seyahat etmek genellikle mümkündür. Özellikle uzun bir uçuş için zamanlamayı cerrahınıza danışın. İlk protezin nerede yapılacağına da önceden karar verin: evinize yakın bir okülaristte mi, yoksa Antalya'ya ikinci bir ziyarette mi?
Kaynaklar
- American Academy of Ophthalmology. Enucleation. EyeWiki. eyewiki.org
- American Academy of Ophthalmology. Evisceration. EyeWiki. eyewiki.org
- American Academy of Ophthalmology. Exenteration. EyeWiki. eyewiki.org
- American Academy of Ophthalmology. Dermis Fat Graft. EyeWiki. eyewiki.org
- American Academy of Ophthalmology. Contracted Socket. EyeWiki. eyewiki.org
- American Society of Ocularists. [Hasta rehberi: okülaristinize ne zaman başvurmalısınız?]. ocularist.org
- American Society of Ocularists. [Göz protezleri hakkında sık sorulan sorular]. ocularist.org
- American Academy of Ophthalmology. Choroidal and Ciliary Body Melanoma. EyeWiki. eyewiki.org
- National Cancer Institute. [Göz içi (uvea) melanomu tedavisi: sağlık profesyonelleri için PDQ özeti]. cancer.gov
- NCBI Bookshelf. [Retinoblastom: enükleasyon ve yüksek riskli patoloji dahil klinik genel bakış]. ncbi.nlm.nih.gov
- Ophthalmology Times. [Uvea melanomunda gözün korunması için neoadjuvan darovasertibin faz 2 sonuçları, ESMO 2025'te sunuldu]. ophthalmologytimes.com
- GOV.UK. [Yurt dışında hastanede yatanlar için rehber; ameliyattan sonra ne zaman uçulabileceğinin kontrol edilmesi dahil]. gov.uk
