Enükleasyon Cerrahisi Antalya: Gözün Alınması, Orbital İmplant ve Göz Protezi

Bir gözün alınması gerekebileceğini duymak, göz sağlığıyla ilgili en zor anlardan biridir; yetişkinler için zordur, anne babalar için ise çok daha zordur. Enükleasyon cerrahisi yalnızca gözü korumanın, onu kaybetmekten daha büyük bir risk taşıdığı durumlarda önerilir: yaşam, konfor ya da diğer göz açısından. Günümüzde bu ameliyat, doğal bir görünümü yeniden sağlayan bir rekonstrüksiyonla birlikte yapılır. Bu sayfada gözün alınmasının ne zaman önerildiğini, evisserasyon ve ekzenterasyondan farkını, orbital implantın ne işe yaradığını ve sizin ya da çocuğunuz için ameliyattan kişiye özel göz protezine uzanan süreci bulacaksınız.

Gözün alınması ne zaman önerilir?

• Büyük uvea melanomu: çok büyük bir tümör, siliyer cismin veya irisin yaygın tutulumu, optik sinir invazyonu, ağır glokoma bağlı ağrılı ve görmeyen bir göz ya da radyasyon sonrası tümörün yeniden büyümesi; bazı hastalar da gözün alınmasını tercih eder.
• İleri evre retinoblastom: tipik olarak E grubu gözler, yeni damar oluşumuna bağlı glokom, şüpheli optik sinir invazyonu veya diğer tedavilerin başarısız olması; burada “önce yaşam, sonra göz, sonra görme” kuralı izlenir.
• İlaç tedavisine artık yanıt vermeyen görmeyen, ağrılı bir göz.
• Yararlı görme şansı kalmayan ağır yaralanma, kontrol altına alınamayan enfeksiyon ya da bir gözün yaralanmasından sonra sağlıklı gözü de etkileyebilen nadir bir iltihap olan sempatik oftalminin önlenmesi.

Gözün alınması artık göz kanserlerinin çoğunda ilk seçenek değildir. Collaborative Ocular Melanoma Study'de (COMS), orta büyüklükteki melanomları radyoaktif plak tedavisi ile tedavi edilen hastalar, gözü alınanlar kadar uzun yaşadı (12 yıllık tüm nedenlere bağlı ölüm oranı %43'e karşı %41). Pek çok retinoblastomlu çocuk da günümüzde intraarteriyel ve intravitreal kemoterapi sayesinde gözünü koruyabiliyor.

Enükleasyon, evisserasyon veya ekzenterasyon: fark nedir?

Evisserasyonda (eviserasyon olarak da yazılır) sklera ve ona bağlı kaslar korunduğu için hacim ve hareket biraz daha iyi olabilir; ancak bilinen ya da şüphelenilen bir tümörde uygulanmaz, çünkü kanser hücreleri geride kalabilir. Gözün içi görülemiyorsa önce ultrason veya BT çekilir: geniş bir derlemede 13.591 evisserasyon örneğinin %1,95'inde beklenmedik bir tümör bulunmuştur.

Ekzenterasyon, ileri evre göz kapağı kanseri veya gözyaşı bezi kanseri gibi orbitaya yayılmış kanserlere saklanır (bkz. orbita tümörleri). Mümkün olduğunda göz kapaklarının korunması iyileşmeyi hızlandırır. Bölge daha sonra bir göz bandıyla ya da yapıştırıcı, gözlük veya kemiğe tutturulan mıknatıslarla yerinde duran kişiye özel bir silikon orbita protezi ile kapatılır. Hedefe yönelik ilaçlar, immünoterapi ve radyoterapi, güvenli olduğu durumlarda ekzenterasyondan kaçınılmasına giderek daha fazla yardımcı olmaktadır.

Enükleasyon cerrahisi nasıl yapılır?

Genel anestezi altında cerrah göz kaslarını gözden ayırır, optik siniri keser ve gözü bütün olarak çıkarır; tümör varsa göz özenle ve nazikçe tutulur. Retinoblastomda göz ile birlikte yaklaşık 10 mm optik sinir çıkarılır, çünkü sinirde tümör bulunup bulunmaması ek kemoterapi gerekip gerekmediğini belirler.

Gözün hacmini dolduran küre biçimli bir orbital implant göz çukurunun derinine yerleştirilir ve göz kasları, hareket edebilmesi için implanta ya da onu saran örtüye dikilir. Dokular katmanlar halinde kapatılır ve ileride protezi taşıyacak cepleri korumak için göz kapaklarının arkasına konformer adı verilen şeffaf plastik bir kabuk yerleştirilir. Çıkarılan göz patoloğa gönderilir; uvea melanomunda doku ayrıca genetik prognostik testler için de kullanılabilir.

Hangi orbital implantlar kullanılır?

• Gözeneksiz implantlar akrilik (PMMA) veya silikondan yapılır.
• Gözenekli implantlar (hidroksiapatit, gözenekli polietilen veya alüminyum oksit) doku ve kan damarlarının içlerine doğru büyümesine izin verir; bu da dokuyla bütünleşmelerine yardımcı olur.
• İmplantlar, kasların tutunmasını kolaylaştırmak ve üzerlerindeki dokuyu korumak için donör sklera, fasya veya bir ağ ile sarılabilir.

Amerikalı okuloplastik cerrahlarla yapılan 2004 tarihli bir ankette en çok kullanılan implant gözenekli polietilendi (%43); bunu hidroksiapatit (%27) ve gözeneksiz implantlar (%20) izliyordu. Yetişkinlerde genellikle en az 20 mm çapında bir küre gerekir. İmplantı protezle birleştiren pimler hareketi artırır; ancak bir seride pimli implantların %44'ünde komplikasyon görüldüğü için pimler artık nadiren kullanılmaktadır.

Adım adım: ameliyattan göz protezine

1. Görüşme ve planlama. Muayene bulguları, görüntülemeler ve patoloji incelenir, göz koruyucu seçenekler konuşulur; çocuklarda tüm aile ekiple görüşür.
2. Ameliyat. Genel anestezi altında enükleasyon yapılır, implant ve konformer yerleştirilir; ardından kısa bir süre baskılı pansuman uygulanır.
3. İlk iki hafta. Şişlik ve morarma ilk günlerde en belirgin halini alır ve 1–2 hafta içinde geriler. Ağrı genellikle tabletlerle kontrol edilir; antibiyotikli damla veya merhem reçete edildiği şekilde kullanılır.
4. 2. ile 8. haftalar arası. Göz yuvasının iç yüzeyi yaklaşık 4–8 haftada iyileşir. Konformer yerinde kalır, çünkü çıkarılırsa göz yuvası küçülebilir.
5. Ameliyattan yaklaşık 4–8 hafta sonra ilk okülarist ziyareti. Göz protezi yapan uzman (okülarist), göz yuvasının nazikçe ölçüsünü alır ve diğer gözünüze uyacak şekilde elle boyanan akrilik bir kabuk hazırlar.
6. Takma ve ince ayar. Protez takılır; konfor, kapak pozisyonu ve bakış yönü için ayarlanır.
7. Uzun dönem bakım. Düzenli cilalama, birkaç yılda bir yeni protez, göz yuvasının ve sağlıklı gözün kontrolü ve tanınızın gerektirdiği kanser takibi.

Göz protezi ne kadar doğal görünür ve hareket eder?

Kişiye özel modern protezler, günlük hayattaki çoğu durumda doğal görünür. İmplant göz kaslarıyla birlikte hareket eder ve bu hareketin bir kısmını proteze aktarır; böylece protez diğer gözü izler, ancak yana doğru uzağa bakıldığında daha az hareket eder. Protezin göz bebeği ışıkla küçülüp büyümez.

Yıllar içinde bazı kişiler gözün üstünde derinleşen bir çukurluk, gevşeyen bir alt kapak ya da daha geride duruyormuş gibi görünen bir protez fark eder (enükleasyon sonrası göz yuvası sendromu). Değiştirilmiş bir protez, hacim ekleyen dolgu maddeleri veya implantlar ya da göz kapağı cerrahisi genellikle yardımcı olur. Bir ankette okülaristlerin %94'ü bu değişikliklerin enükleasyondan sonra evisserasyona göre daha sık görüldüğünü düşünüyordu.

Göz protezinin bakımı nasıl yapılır?

Çoğu kişi protezi çoğu zaman yerinde bırakır ve yalnızca okülaristin önerdiği şekilde çıkarır. Çıkardığınızda yumuşak bir yüzeyin üzerinde tutun, size gösterildiği gibi temizleyin (alkol veya çözücü kullanmadan) ve kuruluk için nemlendirici damlalar kullanın. Birçok uzman, kalan gözü korumak için darbeye dayanıklı (polikarbonat) gözlük kullanılmasını da önerir.

Protez farklı bir yöne bakıyor gibi görünüyorsa, çizilmiş veya üzeri tabakalanmışsa, daha fazla akıntı ya da rahatsızlığa yol açıyorsa, çökük görünüyorsa, kayıyorsa, kapağın düşmesine neden oluyorsa ya da 5 yıldan eskiyse okülaristinize daha erken başvurun.

Büyüyen bir çocuğun yüzü nasıl korunur?

Göz erken çocuklukta alındığında orbitanın o tarafı daha az büyüyebilir. Uygun boyutta bir implant ya da çocukla birlikte büyüyebilen bir dermis-yağ grefti (genellikle karından veya kalçadan alınan küçük bir derin deri ve yağ parçası), protezin düzenli olarak büyütülmesiyle birlikte yüzün simetrik gelişmesine yardımcı olur. Greftteki yağın bir kısmının zamanla küçülmesi beklenir; bu, yetişkinlerde daha belirgindir. Bu nedenle küçük çocuklar okülariste sık sık gider.

Riskler nelerdir?

Erken dönem sorunlar arasında kanama, şişlik ve enfeksiyon bulunur. Daha sonra görülebilecek sorunlar şunlardır:

• İmplantın açığa çıkması veya dışarı atılması: implantın üzerindeki doku incelir veya açılır. Küçük açıklıklar sklera, fasya veya dermis-yağ grefti ile yamanabilir; daha büyükleri yeni bir implant gerektirebilir.
• Büzüşmüş göz yuvası (kontrakte soket): skarlaşma, protezi taşıyacak cepleri fazla sığ hale getirir. Radyoterapi, enfeksiyon, tekrarlanan cerrahi ve konformerin ya da protezin takılmadan bırakılması tipik nedenlerdir. Derinleştirme işlemlerinde ağız içi mukozası, amniyotik membran veya dermis-yağ grefti kullanılır.
• Hacim ve göz kapağı değişiklikleri: üst kapakta derin bir çukurluk, üst kapak düşüklüğü veya gevşek bir alt kapak.
• Göz yuvasında akıntı ve kuruluk: genellikle temizlik ve damlalarla kontrol altına alınabilir.

İyileşme, duygusal destek ve yolculuk

Rahatsızlığın çoğu ilk bir iki hafta içinde geçer. Şişlik azaldıktan sonra hafif günlük etkinliklere dönülebilir; yüzme, temas sporları ve ağır kaldırma için cerrahınızın onayını bekleyin.

Tek göze uyum sağlamak zaman alır. Mesafeleri tahmin etmek, örneğin merdivenlerde veya bir bardağa su dökerken, başlangıçta daha zor gelir ve sonraki aylarda kolaylaşır; tek gözlü kişiler için araç kullanma kuralları ülkeden ülkeye farklılık gösterir. Göz kaybı aynı zamanda duygusal bir olaydır. Endişe, yas ve görünümle ilgili kaygı normaldir; tedavi ekibiyle, bir psiko-onkoloji servisiyle ya da benzer deneyimi yaşamış hastalarla konuşmak yardımcı olabilir. Çocuklar ise basit ve dürüst açıklamalardan yarar görür.

Antalya dışından gelen hastalar genellikle ameliyat sonrası ilk kontroller tamamlanana kadar Antalya'da kalır, ardından konformer yerindeyken evlerine döner. Ameliyat sonrası kan pıhtısı riski nedeniyle, özellikle uzun uçuş ve yolculuklardan önce zamanlamayı cerrahınıza danışın. İlk protez 4–8 hafta sonra, yaşadığınız yere yakın bir okülarist tarafından ya da ikinci bir ziyaret sırasında yapılabilir.

Gözü almanın alternatifleri var mı?

Tümörün boyutuna, yerine ve görme durumuna bağlı olarak pek çok tümörde evet:

• Uvea melanomu: radyoaktif plak tedavisi, proton veya stereotaktik radyoterapi ve seçilmiş olgularda lokal rezeksiyon.
• Retinoblastom: lazer veya dondurma tedavisiyle birlikte intraarteriyel, intravitreal ve sistemik kemoterapi.
• Klinik çalışmalar: büyük uvea melanomlarını küçültmek için lokal tedaviden önce alınan bir tablet olan neoadjuvan darovasertib. Bir faz 2 çalışmada, gözlerinin alınması önerilmiş ve tedaviyi tamamlamış 42 hastanın 24'ü (%57) gözlerini koruyabildi. Eylül 2026 itibarıyla bu tedavi araştırma aşamasındadır ve yalnızca klinik çalışmalar kapsamında (faz 3 OptimUM-10 çalışması dahil) uygulanmaktadır.

Antalya'da enükleasyon cerrahisi

Prof. Dr. Elif Betül Türkoğlu, yetişkin ve çocuklarda orbital implantla birlikte enükleasyon ve evisserasyon ameliyatları yapar. Gözün alınmasını önermeden önce, göz koruyucu bir tedavinin hastalığı güvenle kontrol altına alıp alamayacağını değerlendirir; nedenleri, implantı ve süreci anlaşılır bir dille açıklar. Göz protezi bir okülarist tarafından hazırlanır, patoloji ve genetik testler laboratuvar uzmanlarınca yapılır, gerekli ek kanser tedavileri ise ilgili onkoloji ekipleriyle birlikte planlanır.

Antalya dışında yaşıyorsanız, görüntüleme ve raporlarınızın uzaktan incelenmesiyle başlayabilirsiniz. Yolculuk planlaması için şehir dışından gelen hastalar sayfamıza, ameliyat günü sizi nelerin beklediğini öğrenmek için göz tümörü ameliyatı yazımıza göz atabilirsiniz.