Retina Hastalıkları: Belirtiler, Tedaviler ve Antalya'da Değerlendirme

Gözü bir fotoğraf makinesine benzetirsek retina, görüntünün düştüğü film tabakasıdır: ışığı sinir sinyallerine çevirir ve görme siniri aracılığıyla beyne iletir. Retinanın ortasındaki küçük bölge olan makula (halk arasında sarı nokta), okuma, yüz tanıma ve ince ayrıntıları görmeden sorumludur. Retina hastalıklarının bir kısmı yıllar içinde sessizce ilerler; bir kısmı ise saatler içinde müdahale gerektirir.

Bu sayfa retina hastalıklarına genel bir bakış sunar: hangi belirtilerin acil olduğunu, hangi tetkiklerin yapıldığını ve lazer, göz içi enjeksiyon ve vitrektomi gibi tedavilerin ne zaman gündeme geldiğini anlatır. Prof. Dr. Elif Betül Türkoğlu, retina hastalıklarında muayene, tanı ve tedavi planlaması yapar; lazer, göz içi enjeksiyon veya ameliyat gerektiğinde tedavi, retina alanındaki uzman ekiplerle birlikte planlanır ve koordine edilir.

Retina yırtığı ve dekolmanı nedir?

Göz içini dolduran jel kıvamındaki madde (vitreus) yaşla birlikte sıvılaşır ve retinadan ayrılır. Bu arka vitreus dekolmanı doğal bir süreçtir ve çoğu zaman yalnızca sinek uçuşmalarına ve kısa ışık çakmalarına yol açar. Ancak jel ayrılırken retinayı çekerse yırtık oluşabilir; yırtıktan sızan sıvı retinayı alttaki beslenme tabakasından ayırırsa retina dekolmanı gelişir.

• Yırtık aşamasında: Yırtığın çevresine lazer ya da dondurma tedavisi (kriyoterapi) uygulanır; oluşan iz dokusu retinayı alttaki tabakaya sabitleyerek dekolman gelişmesini önlemeye yardımcı olur. Bu işlemler genellikle ayaktan ve kısa sürede yapılır.
• Dekolman geliştiyse: Ameliyat gerekir. Seçenekler arasında göze gaz verilerek yırtığın kapatıldığı pnömatik retinopeksi, gözün dış duvarına silikon bir bant yerleştirilen skleral çökertme ve vitrektomi bulunur.

Yüksek miyopi, daha önce geçirilmiş göz ameliyatı (örneğin katarakt), göz travması, diğer gözde ya da ailede retina dekolmanı ve diyabetik retinopati riski artırır.

Diyabetik retinopati nedir, ne sıklıkla kontrol gerekir?

Uzun süreli yüksek kan şekeri retinadaki küçük damarlara zarar verir: damarlardan sızıntı ve kanama olur, ileri evrelerde anormal yeni damarlar gelişir. Erken dönemde belirti vermeyebilir; bu nedenle diyabeti olan herkesin, görmesi iyi olsa bile, en az yılda bir kez büyütülmüş göz dibi muayenesi olması önerilir. Retinopati saptanırsa kontroller sıklaşır.

Görme kaybının sık nedenlerinden biri, makulada sıvı birikmesiyle oluşan diyabetik makula ödemidir. Tedavinin temeli kan şekeri, tansiyon ve kolesterol kontrolüdür; makula ödeminde göz içi anti-VEGF enjeksiyonları, bazı durumlarda lazer, göz içi kanama veya çekintili dekolmanda vitrektomi uygulanır.

Sarı nokta hastalığı (yaşa bağlı makula dejenerasyonu) nasıl tedavi edilir?

İleri yaşlarda merkezi görmeyi etkileyen yaygın bir hastalıktır. Kuru tip daha sıktır ve yıllar içinde yavaş ilerler. Islak tipte makulanın altında anormal damarlar gelişir ve hastalık daha hızlı ilerler. Düz çizgilerin eğri görünmesi ve görme alanının ortasında bulanık ya da boş bir alan başlıca belirtilerdir.

Islak tipte göz içine düzenli aralıklarla yapılan anti-VEGF enjeksiyonları hastalığın ilerlemesini yavaşlatabilir ve görme kaybını azaltabilir; bazı hastalarda fotodinamik tedavi de kullanılır. Kuru tipin orta evresinde belirli vitamin ve mineral destekleri ilerleme riskini azaltabilir. Evde her gözü ayrı ayrı kapatarak kareli bir kâğıda (Amsler kartı) bakmak, çizgilerde yeni bir eğriliği erken fark etmenize yardımcı olur; böyle bir değişiklikte kısa sürede muayene olun.

Retina damar tıkanıklığı nedir?

• Toplardamar (ven) tıkanıklığı: Retinada kanamalar ve makulada ödemle birlikte, ağrı olmadan bulanık görmeye yol açar. Yüksek tansiyon, diyabet, glokom ve ileri yaş başlıca risk etkenleridir. Makula ödeminde göz içi anti-VEGF veya steroid enjeksiyonları, anormal damar gelişiminde lazer uygulanır.
• Atardamar (arter) tıkanıklığı: Tek gözde, ağrı olmaksızın aniden gelişen ciddi görme kaybıyla ortaya çıkar. İnme ile eşdeğer bir acil durum olarak kabul edilir; beklemeden acil servise başvurulmalı, kalp ve damarlar açısından da inceleme yapılmalıdır.

Makula deliği ve epiretinal membran nedir?

Epiretinal membran, makulanın yüzeyinde oluşan ince bir zardır; görüntüde kırışma, düz çizgilerde eğrilik ve bulanıklık yapabilir. Hafif olgular izlenir; görmeyi belirgin etkilerse zar vitrektomiyle soyulur. Makula deliği ise makulanın merkezinde tam kat bir açıklıktır ve merkezi görmede boşluk ya da bozulmaya yol açar. Tedavisi vitrektomi, gerektiğinde zar soyma ve göze gaz verilmesidir; ameliyattan sonra bir süre yüzüstü pozisyonda durmanız istenebilir.

Dejeneratif (yüksek) miyopi retinayı nasıl etkiler?

Dejeneratif ya da patolojik miyopi, genellikle çok yüksek numaralı miyopide göz küresinin aşırı uzamasıyla retinanın ve altındaki koroid tabakasının incelmesidir. Bu gözlerde retina çevresinde incelmiş alanlar, yırtıklar ve retina dekolmanı; makulada ise anormal yeni damarlar (miyopik koroid neovaskülarizasyonu) ve doku kaybı (atrofi) gelişebilir. Gözlük, kontakt lens veya lazer numarayı düzeltir ama bu değişiklikleri önlemez; bu nedenle yüksek miyopide düzenli büyütülmüş göz dibi muayenesi önerilir. Makulada anormal damarlar geliştiğinde göz içi anti-VEGF enjeksiyonları uygulanır; görmenin merkezinde ani bulanıklık ya da düz çizgilerde eğrilik fark ederseniz kısa sürede muayene olun.

Tavuk karası (gece körlüğü) neden olur?

Halk arasında tavuk karası denen gece körlüğü, loş ışıkta ve karanlıkta görmenin belirgin biçimde zorlaşmasıdır; kendisi bir hastalık değil, bir belirtidir. Başlıca nedenleri arasında retinadaki ışığa duyarlı çubuk hücrelerini etkileyen retinitis pigmentosa gibi kalıtsal retina hastalıkları, beslenme bozukluğuna ya da bağırsaktan emilim sorunlarına (örneğin geçirilmiş mide-bağırsak ameliyatlarına) bağlı A vitamini eksikliği, ileri katarakt ve yüksek miyopi sayılabilir. Tedavi nedene göre değişir: A vitamini eksikliğinde vitamin desteği, katarakta bağlı yakınmalarda katarakt ameliyatı görmeyi düzeltebilir; kalıtsal retina hastalıklarında ise tanının genetik testlerle netleştirilmesi ve düzenli izlem önem taşır. Fazlası da zararlı olabileceğinden A vitamini, doktor önerisi olmadan yüksek dozda kullanılmamalıdır.

Lazer, göz içi iğne (intravitreal enjeksiyon) ve vitrektomi nasıl yapılır?

Göz içi enjeksiyonlar çoğu zaman belirli aralıklarla tekrarlanır; sıklık ve süre hastalığın yanıtına göre belirlenir. Enjeksiyondan sonraki günlerde artan ağrı, kızarıklık ya da görmede azalma olursa hemen başvurun; bunlar nadir görülen göz içi enfeksiyonunun belirtisi olabilir.

Vitrektomide göze gaz verildiyse, gaz tamamen emilene kadar uçağa binilmemeli, yüksek rakımlı yerlere çıkılmamalı ve azot protoksit içeren anestezi uygulanmamalıdır; gaz genişleyerek göz içi basıncını tehlikeli düzeyde artırabilir. Silikon yağı kullanıldıysa genellikle daha sonra ikinci bir ameliyatla çıkarılır. Vitrektomiden sonraki aylarda veya yıllarda katarakt gelişmesi sıktır. Prof. Dr. Türkoğlu'nun uzmanlık tezi, daha önce vitrektomi yapılmış gözlerde katarakt ameliyatının sonuçları üzerinedir; bu gözlerdeki teknik farklılıklar zor katarakt ameliyatları sayfasında anlatılır.

Muayenede neler yapılır?

• Görme keskinliği ve göz içi basıncı ölçülür.
• Göz bebeği damlayla büyütülür ve retinanın tamamı, çevre kısımları da dahil incelenir (bkz. göz muayenesi).
• Optik koherens tomografi (OCT) makulanın kesit görüntüsünü verir; ödem, delik ve zarları gösterir.
• Fundus floresein anjiyografi, damara verilen bir boyayla sızıntıları, tıkanıklıkları ve anormal damarları ortaya koyar.
• Kanama ya da yoğun katarakt nedeniyle göz dibi görülemiyorsa retina ultrasonla değerlendirilir.

Göz dibinde saptanan bazı lekeler ve kabarıklıklar retina hastalıklarıyla karışabilir; bir kısmı ise tümör ya da tümör benzeri lezyondur. Bu ayrımı yapmak oküler onkolojinin temel görevlerinden biridir. Prof. Dr. Türkoğlu'nun yayınları arasında, tümörle karışabilen ve aslında zararsız olan beyaz retina lekelerinin (miyelinli sinir lifleri) görüntüleme özelliklerini ve doğal seyrini inceleyen, ortak yazarı olduğu bir çalışma da bulunur (Retina, 2019). Göz dibinde ben ya da kitle saptandıysa koroid nevüsü ve göz içi tümörleri sayfaları yol gösterici olabilir.

Antalya'da değerlendirme ve tedavi planlaması

Prof. Dr. Türkoğlu, muayene ve görüntüleme bulgularını değerlendirir, tanıyı ve tedavi seçeneklerini açıklar ve tedavi planını sizinle birlikte yapar. Lazer, göz içi enjeksiyon ya da vitrektomi gerektiğinde bu tedaviler retina alanındaki uzman ekiplerle birlikte planlanır ve koordine edilir; tedavinin zamanlaması, sonrasındaki izlem ve gelişebilecek katarakt gibi sonraki adımlar da bu planın parçasıdır.

Retina, Prof. Dr. Türkoğlu'nun bilimsel çalışmalarında da önemli bir yer tutar. PubMed'de dizinlenen yayınları arasında, birinci yazarı olduğu ve diyabetik makula ödeminde göz içi ilaç tedavisi ile lazerin hastaların görmeyle ilgili yaşam kalitesine etkisini karşılaştıran bir çalışma ile ortak yazarı olduğu ve retina dekolmanı cerrahisinde ağır silikon yağı kullanımının uzun dönem sonuçlarını inceleyen bir çalışma bulunur.

Eski raporlarınızı ve OCT görüntülerinizi yanınızda getirmeniz karşılaştırma yapmayı kolaylaştırır. Randevu için iletişim, şehir dışından geliyorsanız şehir dışından gelen hastalar sayfasına bakabilirsiniz.