Gözlük numaranızın değiştiğini düşünüyor, gözlerinizin sık kızardığını fark ediyor ya da çocuğunuzun bir gözünün kaydığından şüpheleniyor olabilirsiniz. Göz muayenesi bu şüpheleri netleştirir. Ancak muayenenin amacı yalnızca numara ölçmek değildir. Glokom (göz tansiyonu), diyabetik retinopati ve bazı göz tümörleri, görme bozulana kadar belirti vermeyebilir. Bunları erken yakalamanın yolu, gözün önden arkaya sistemli biçimde incelenmesidir.
Prof. Dr. Elif Betül Türkoğlu, Antalya'daki muayenehanesinde yetişkinleri ve çocukları muayene eder. Aynı zamanda oküler onkolog, yani göz tümörleri uzmanıdır. Bu yüzden göz dibinde beklenmedik bir leke ya da kitle görülürse değerlendirme aynı hekimle sürer.
Göz muayenesinde neler yapılır?
- Öykü: Yakınmalarınız, gözlük ve lens kullanımınız, geçirilmiş göz hastalıkları ve ameliyatlarınız sorulur. Diyabet ve tansiyon gibi genel hastalıklarınız, kullandığınız ilaçlar ve ailede glokom ya da sarı nokta hastalığı olup olmadığı da öğrenilir.
- Görme ve numara ölçümü: Uzak ve yakın görme ölçülür. Gözlük numaranız bilgisayarlı cihaz ve deneme camlarıyla belirlenir.
- Göz hareketleri ve göz bebekleri: Şaşılık, göz hareketlerindeki kısıtlılık ve göz bebeklerinin ışığa yanıtı değerlendirilir. Bir gözün öne doğru çıkması gibi göz çukuruna (orbita) ait bulgular da not edilir (bkz. orbita tümörleri).
- Biyomikroskop muayenesi: Kapaklar, göz yüzeyi, kornea, iris ve göz merceği mikroskopla incelenir; mercekte katarakt (göz perdesi) olup olmadığına bakılır.
- Göz içi basıncı: Glokom taraması için göz tansiyonu ölçülür.
- Göz dibi muayenesi: Göz bebeği damlayla büyütülür; retina, makula, görme siniri ve damarlar incelenir.
- Gerekirse ek tetkikler: OCT, görme alanı, kornea topografisi, ultrason ya da fotoğraflama.
Göz bebeği küçükken retinanın yalnızca küçük bir bölümü görülür; damlayla büyütme, kenarlar dahil tamamını görmeyi sağlar. Etkisi birkaç saat sürer. Bu sürede görmeniz bulanık, gözleriniz ışığa hassas olabilir.
Çocuklarda göz muayenesi ne zaman yapılmalı?
Görme, hayatın ilk yıllarında gelişir. Bu dönemde fark edilmeyen sorunlar kalıcı hâle gelebilir.
Doğumdan okul çağına göz kontrolleri
Yenidoğan ve bebeklik
Göz bebeğine ışık tutulduğunda görülen kırmızı yansıma (kırmızı refle), doğumdan sonra ve çocuk doktoru kontrollerinde değerlendirilir.
3–5 yaş
Şikâyet olmasa bile en az bir kez görme taraması yapılmalıdır. Tek gözdeki görme azlığını aile çoğu zaman fark etmez.
Okul çağı
Tahtayı görememe, kitabı çok yakına tutma, baş ağrısı ya da göz kısma muayene gerektirir.
Risk taşıyan çocuklar daha erken ve daha sık muayene edilir. Prematüre doğanlar ve ailesinde şaşılık, yüksek numara, çocukluk çağı kataraktı ya da retinoblastom öyküsü olan çocuklar bu gruptadır.
Çocuklarda gözlük numarasının doğru ölçülebilmesi için uyum kasını gevşeten damlalar kullanılır. Bu damlaların etkisi, yetişkinlerde kullanılan büyütme damlalarından daha uzun sürebilir. Bebeklerde sürekli sulanan göz için gözyaşı kanalı tıkanıklığı sayfasına bakabilirsiniz.
Göz tembelliği (ambliyopi) nedir, nasıl tedavi edilir?
Göz tembelliği (ambliyopi), beynin bir gözden gelen görüntüyü kullanmayı öğrenememesidir. Şaşılık, iki göz arasındaki numara farkı, katarakt ya da görme eksenini kapatan göz kapağı düşüklüğü buna yol açabilir.
Tedavide önce altta yatan neden düzeltilir ve gerekiyorsa gözlük verilir. Ardından iyi gören göz günün belirli saatlerinde kapatılır (kapama tedavisi) ya da bu gözün görmesini geçici olarak bulanıklaştıran bir damla kullanılır. Böylece tembel göz çalışmaya zorlanır. Tedavi ne kadar erken başlarsa o kadar etkili olur; yetişkinlikte başarı belirgin olarak azalır.
Şaşılık nedir, nasıl tedavi edilir?
Şaşılık, iki gözün aynı noktaya bakmamasıdır: bir göz içe, dışa, yukarı ya da aşağı kayar. Çocuklarda göz tembelliğine yol açabildiği için beklemeden değerlendirilmelidir. Tedavi nedene göre gözlük, göz tembelliği tedavisi ve bazı çocuklarda göz kası ameliyatıdır. Prof. Dr. Türkoğlu çocuklarda ve yetişkinlerde şaşılık ameliyatı yapar. Ameliyatın hangi durumlarda gerektiği şaşılık ameliyatı sayfasında anlatılıyor. Her yeni şaşılıkta, retinoblastom gibi göz içi bir hastalığı dışlamak için göz bebeği büyütülerek göz dibi muayenesi yapılmalıdır.
Yetişkinler ne sıklıkla göz muayenesi olmalı?
Gereken aralık yaşınıza ve risklerinize göre değişir.
| Kimler? | Önerilen kontrol |
|---|---|
| Yakınması ve risk etkeni olmayan genç yetişkinler | Yakınma olduğunda ve hekimin önerdiği aralıklarla |
| 60 yaş üstü | 1–2 yılda bir, göz bebeği büyütülerek göz muayenesi |
| Ailesinde glokom olanlar | 1–2 yılda bir |
| Diyabeti olanlar | En az yılda bir, göz bebeği büyütülerek göz dibi muayenesi |
| Yüksek tansiyonu olanlar | Genellikle yılda bir; hekiminizin önerisine göre |
Yakını görmede zorluk (presbiyopi) genellikle 40'lı yaşlarda başlar. Bu dönem, göz sağlığınızın genel olarak değerlendirilmesi için de uygun bir zamandır (bkz. presbiyopi tedavisi). Bulanık ve soluk görme, geceleri farlardan kamaşma gibi yakınmalar kataraktı düşündürür (bkz. katarakt ameliyatı).
Hidroksiklorokin gibi retinaya yan etkisi olabilen ilaçları uzun süre kullananlarda düzenli retina taraması gerekir. Prof. Dr. Türkoğlu'nun ortak yazarı olduğu bir çalışma bu konuyla ilgilidir. Çalışma, erken değişiklikleri yakalamak için retinanın yapısını ve işlevini ölçen testlerin birlikte kullanılmasını destekler.
Göz kızarıklığı neden olur, nasıl tedavi edilir?
Göz kızarıklığının birçok nedeni vardır: göz nezlesi (konjonktivit), göz içi iltihabı (üveit), göz kuruluğu ya da kontakt lense bağlı bir sorun. Nedeni muayene gösterir ve tedavi nedene göre değişir.
Konjonktivit (göz nezlesi) tedavisi nasıl yapılır?
Konjonktivit kızarıklık, çapak, sabahları kapakların yapışması ve kaşıntı yapar. Virüs, bakteri ya da alerji kaynaklı olabilir. Viral konjonktivit çoğu zaman kendiliğinden geçer; soğuk kompres ve koruyucusuz suni gözyaşı rahatlatır. Bakteriyel konjonktivitte antibiyotikli damla, alerjik konjonktivitte alerji damlaları kullanılır. Viral konjonktivit çok bulaşıcıdır: ellerinizi sık yıkayın, havlu ve yastık paylaşmayın.
Üveit (göz içi iltihabı) tedavisi nasıl yapılır?
Üveit ağrı, ışığa hassasiyet, bulanık görme ve korneanın çevresinde halka şeklinde kızarıklık yapar. Behçet hastalığı gibi genel hastalıklarla ilişkili olabilir. Kalıcı hasarı önlemek için hızla tedavi edilmelidir. Tedavide iltihabı baskılayan kortizonlu damlalar ve göz bebeğini büyüten damlalar kullanılır. Tekrarlayan ya da gözün arka kısmını tutan üveitte nedeni araştırmak için kan tahlilleri istenir. Gerekirse tedavi ilgili uzmanlarla birlikte planlanır.
Göz kızarıklığının başka nedenleri nelerdir?
- Kontakt lens kullanırken ağrılı kırmızı göz: Kornea iltihabı veya ülseri olabilir. Lensi çıkarın ve aynı gün muayene olun.
- Yanma ve batma: Çoğu zaman göz kuruluğu ile ilişkilidir.
Kızarıklık giderici damlaları gelişigüzel kullanmayın. Kortizonlu damlaları da reçetesiz ve kontrolsüz kullanmayın: göz tansiyonunu yükseltebilir, katarakta yol açabilir ve bazı enfeksiyonları ağırlaştırabilir.
Acil göz muayenesi: ne zaman göz doktoruna, ne zaman acil servise?
Gözde yeni ortaya çıkan her yakınma acil değildir. Ancak bazı belirtiler saatler içinde değerlendirilmelidir. Yeni başlayan kızarıklık, akıntı ya da hafif batma gibi yakınmalarda aynı gün ya da birkaç gün içinde bir göz doktoruna muayene olun. Aşağıdaki durumlarda ise randevu beklemeden doğrudan en yakın hastanenin acil servisine gidin.
Antalya'da göz muayenesine gelirken nelere dikkat etmelisiniz?
- Gözlüklerinizi, kontakt lenslerinizi, kullandığınız damla ve ilaçların listesini ve varsa eski raporlarınızı getirin.
- Göz bebeğiniz damlayla büyütülecekse muayeneden sonra birkaç saat araç kullanmayın. Mümkünse bir yakınınızla gelin ya da toplu taşıma kullanın. Güneş gözlüğü ışık hassasiyetini azaltır.
- Lazer ya da lens ameliyatı değerlendirmesi için geliyorsanız, ölçümlerden önce kontakt lens kullanımına ara vermeniz istenebilir. Süreyi randevu alırken sorun (bkz. lazerle göz ameliyatı).
- Çocuklarda muayeneyi uykusuz ya da aç olmadıkları bir saate planlamak iş birliğini kolaylaştırır.
Randevu için talep formunu kullanabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Göz muayenesi ne kadar sürer?
Süre, yapılacak testlere bağlıdır. Göz bebeğinin damlayla büyütülmesi gerekiyorsa damlanın etki etmesi için bir süre beklenir. OCT ya da görme alanı gibi ek tetkikler de süreyi uzatır. Bu yüzden muayene günü programınızda yeterli zaman ayırın. Damla kullanılacaksa dönüşte araç kullanmayı planlamayın.
Antalya'da göz muayenesi fiyatları ne kadar?
Muayene ücreti, muayenenin kapsamına ve gereken ek tetkiklere göre değişir. OCT, görme alanı, kornea topografisi, ultrason ya da fotoğraflama gibi tetkikler ve çocuklarda damlayla yapılan numara ölçümü muayeneyi genişletir. Konjonktivit, üveit, göz tembelliği ya da şaşılık tedavisinin maliyeti de nedene ve gereken tedaviye göre değişir. Güncel ücreti randevu alırken sorabilirsiniz. Muayenehane özel bir sağlık kuruluşudur; SGK'nın katkısı durumunuza bağlıdır. Özel sağlık sigortanız varsa kapsamı poliçenizden kontrol edin.
Damlayla büyütmeden sonra araç kullanabilir miyim?
Önerilmez. Büyütme damlaları birkaç saat bulanık görmeye ve ışığa hassasiyete yol açar; bu sürede yakını görmek de zorlaşabilir. Etki birkaç saat içinde kendiliğinden geçer. Muayeneye bir yakınınızla gelin ya da toplu taşıma kullanın. Dönüşte güneş gözlüğü takmak ışık hassasiyetini azaltır.
Gözlük numarası ölçümü ile göz muayenesi aynı şey mi?
Hayır. Numara ölçümü yalnızca kırma kusurunu, yani gözlük ya da lens ihtiyacını belirler. Kapsamlı muayene ise göz tansiyonunu, göz merceğini, retinayı ve görme sinirini de değerlendirir. Glokom, diyabetik retinopati ve göz dibi lekeleri gibi belirti vermeyen sorunlar ancak bu şekilde saptanabilir.
Göz tansiyonu (glokom) muayenede nasıl anlaşılır?
Göz içi basıncı ölçülür ve görme siniri, göz bebeği büyütülerek yapılan göz dibi muayenesiyle incelenir. Glokom çoğu zaman belirti vermeden görme sinirine zarar verir. Şüphe varsa görme alanı testi ve OCT ile sinir lifleri değerlendirilir. Basıncın normal çıkması glokomu tek başına dışlamaz. Ailesinde glokom olanların düzenli kontrole gitmesi önerilir.
Çocuğum şikâyet etmiyor; yine de muayene gerekir mi?
Evet. Çocuklar tek gözlerinin iyi görmediğini çoğu zaman fark etmez ya da anlatamaz. Bu yüzden 3–5 yaş arasında, şikâyet olmasa bile en az bir kez görme taraması önerilir. Kayma, beyaz parlama, sürekli sulanma, göz titremesi ya da ışıktan aşırı kaçma varsa her yaşta beklemeden muayene gerekir.
Muayenede göz dibinde leke bulunursa ne olur?
Göz dibindeki lekelerin çoğu iyi huyludur; örneğin göz içindeki ben olan koroid nevüsü sık görülür. Leke fotoğraf, OCT ve gerekirse ultrasonla belgelenir; özelliklerine göre izlem planlanır. Prof. Dr. Türkoğlu bir oküler onkoloji uzmanı olduğundan, şüpheli lezyonların değerlendirilmesi aynı muayenehanede sürebilir (bkz. göz tümörü teşhisi).
Kaynaklar
- National Eye Institute (NEI). Get a Dilated Eye Exam. nei.nih.gov
- National Eye Institute (NEI). Amblyopia (Lazy Eye). nei.nih.gov
- National Eye Institute (NEI). Diabetic Retinopathy. nei.nih.gov
- EyeWiki (American Academy of Ophthalmology). Leukocoria. eyewiki.org
- EyeWiki (American Academy of Ophthalmology). Chemical (Alkali and Acid) Injury of the Conjunctiva and Cornea. eyewiki.org
- Sonalcan V, Çakir B, Özkan Aksoy N, et al. The assessment of structural and functional test results for early detection of hydroxychloroquine macular toxicity. Int Ophthalmol, 2024;44(1):370. PubMed
