Katarakt ameliyatı

Zor Katarakt Ameliyatları: Vitrektomi ya da Göz Tümörü Tedavisi Sonrası ve Diğer Özel Durumlar

Zor (kompleks) katarakt ameliyatı, cerrahinin daha güç olduğu gözlerde yapılan katarakt (göz perdesi) ameliyatıdır: örneğin vitrektomi ya da radyoterapiden sonra, lensi taşıyan lifler zayıfsa, üveitte veya bebeklerde. Sonuç daha az öngörülebilir olabilir. Yine de zorlukların çoğu ameliyattan önce fark edilir ve özel teknikler, doğru zamanlama ve daha sık kontrolle yönetilir. Antalya'da katarakt cerrahı ve oküler onkoloji uzmanı olan Prof. Dr. Elif Betül Türkoğlu, tümör tedavisi görmüş bir gözdeki kataraktı tümörü de gözeterek planlar.
Gözün neresindeLens
Radyoaktif plak tedavisi sonrası katarakt
büyük bir seride 5 yılda gözlerin %39'u
Retinoblastom tedavisinden sonra
en az 9 ay bekleme (Lozan çalışması)
Üveit
ameliyattan önce en az 3 ay iltihapsız dönem
Zayıf lens desteği
kapsül germe halkası kullanılabilir
Bebekte yoğun katarakt
ameliyat genellikle bebek 4–8 haftalıkken

Katarakt (göz perdesi) ameliyatlarının çoğu rutindir. Bazı gözlerde ise iş daha zordur. Örneğin göz daha önce retina ameliyatı geçirmiş ya da radyoterapi almıştır, lens zayıf liflere asılıdır, göz bebeği iyi büyümez ya da hasta bir bebektir. Buna zor (kompleks) katarakt ameliyatı denir. Bu zorlukların çoğu ameliyattan önce fark edilir ve plana dahil edilir.

Prof. Dr. Elif Betül Türkoğlu 20 yılı aşkın süredir göz hastalıkları alanında çalışıyor. Uzmanlık tezinde retina ameliyatı geçirmiş gözlerde katarakt cerrahisini inceledi. Başka zor durumlar üzerine de yayınları var. Aynı zamanda oküler onkoloji uzmanıdır. Tümör nedeniyle tedavi edilmiş bir gözdeki katarakt, tam da bu iki alanın kesiştiği yerdedir. Standart ameliyat katarakt ameliyatı rehberinde anlatılıyor.

Vitrektomi sonrası katarakt ameliyatı olur mu?

Evet, teknikte bazı değişikliklerle. Vitrektomi, gözün arka kısmını dolduran saydam jeli (vitreus) alan bir ameliyattır. Örneğin retina dekolmanını onarmak ya da diyabete bağlı kanamayı temizlemek için yapılır.

Olağan katarakt ameliyatı fakoemülsifikasyondur (fako). Bulanık lens ultrasonla parçalanır ve yerine yapay bir lens konur. Arkasında jel olmayınca göz bu ameliyatta farklı davranır. Ön kamara (korneanın arkasındaki sıvı dolu boşluk) derinleşip dalgalanabilir. Lens ve iris geriye kayabilir, lensi taşıyan lifler de zayıf olabilir.

Cerrahlar sıvının basıncını ve akışını ayarlar. Bazıları ön kamara sağlayıcısı kullanır. Bu, gözün ön kısmına sürekli sıvı vererek onu sabit tutan ince bir kanüldür. Bu teknik, Prof. Dr. Türkoğlu'nun Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde hazırladığı uzmanlık tezinin konusuydu. Sonuçlar 2012'de yayımlandı.

Gözde tümör varsa ya da radyoterapi yapıldıysa ne değişir?

Radyasyon, kataraktın iyi bilinen bir nedenidir (radyasyon sonrası katarakt). Tümör nedeniyle tedavi edilmiş bir gözde plan üç şeyi birlikte gözetir: tümörü, retinayı ve lensi.

Uvea melanomu radyoterapisinden sonra katarakt

Radyoterapi, uvea melanomunda gözü korumanın başlıca yoludur. İki şekilde uygulanır: radyoaktif plak tedavisi (brakiterapi), yani göze kısa bir süre yerleştirilen küçük radyoaktif bir disk, ya da proton veya stereotaktik radyoterapi.

%39

EyeWiki'nin (Amerikan Oftalmoloji Akademisi) özetlediği büyük bir plak serisinde 5 yılda gözlerin %39'unda katarakt gelişti.

Proton tedavisi de katarakta yol açabilir. Işın almış bir gözde ameliyat planlanırken genellikle dört kurala uyulur:

  • Önce tümör kontrolü. Ameliyat, tümör tedaviye yanıt verip görüntülemede sabit kaldıktan sonra planlanır. Zamanlama, tümörü izleyen oküler onkologla birlikte belirlenir.
  • Lensten önce retina. Görmenin ne kadar döneceğini katarakt değil, makulada (retinanın merkezinde) ya da optik sinirde oluşan radyasyon hasarı belirleyebilir. Bu yüzden OCT taramaları ve fotoğraflar önceden incelenir.
  • İltihaba karşı ek özen. Işın almış gözler iltihap ve makula ödemi açısından yakından izlenir.
  • Tümör takibi sürer. Saydam yeni lens, gözün arka kısmının muayenesini kolaylaştırır.

Prof. Dr. Türkoğlu'nun araştırmalarından bir bulgu burada önemlidir. Ortak yazarı olduğu bir OCT çalışmasında, komplikasyonsuz katarakt ameliyatından bir ay sonra koroid (retinanın altındaki damarlı tabaka) ve iç retina hafifçe kalınlaşmıştı. Gözünüz tümör ya da radyasyon hasarı nedeniyle OCT ile izleniyorsa, ameliyattan sonra yeni bir başlangıç taraması çekilmesi yararlıdır. Böylece bu küçük değişiklikler hastalığın ilerlemesi sanılmaz.

Tümör aktifse ya da retina görülemiyorsa ne olur?

Yoğun bir katarakt gözün arka kısmını gizleyebilir. O zaman ameliyattan önce retina ve koroid ultrasonla (B-scan) kontrol edilir; bir kitle olup olmadığına da bakılır. Aktif bir tümör önce tedavi edilir. Katarakt ise tümör kontrol altına alındıktan sonra ameliyat edilir. Prof. Dr. Türkoğlu hem oküler onkoloji uzmanı hem de katarakt cerrahı olduğu için planın iki bölümü birlikte konuşulabilir.

Çocuklukta retinoblastom tedavisinden sonra katarakt

Erken çocukluk çağının göz kanseri olan retinoblastomun radyoterapisi de katarakta yol açabilir. İsviçre'nin Lozan kentinden bir seride, 1985–2008 yılları arasında bu tür katarakt için modern ameliyat olan hastalar izlendi:

Lozan serisi Sonuç
Ameliyat edilen gözler 20 hastanın 21 gözü
Son retinoblastom tedavisinden ameliyata kadar geçen süre 21,5 ay (ortanca)
Göz içi lens takılan 19 göz (%90)
20/200 veya daha iyi görme 13 göz
Tümörün göz içinde geri gelmesi 3 göz, ortalama yaklaşık 7,5 yıllık takipte

Yazarlar, retinoblastom kontrol altında olduğu sürece modern katarakt cerrahisinin güvenli olduğu sonucuna vardı. Tedavinin bitiminden sonra en az 9 ay beklenmesini önerdiler. Retinadaki hasar ya da göz tembelliği (ambliyopi) yine de görmeyi sınırlayabilir. Bu yüzden sonuç çocuktan çocuğa değişir.

Lensi taşıyan lifler zayıfsa ne olur?

Lens, göz içinde zonül denen ince liflere asılı durur. Yaşa bağlı bir durum olan psödoeksfoliasyonda göz içinde pul pul bir madde birikir. Bu madde zonülleri zayıflatır, göz bebeğinin tam büyümesini engeller ve glokomla ilişkilidir. Avrupa kılavuzu bu durumu katarakt cerrahisinde önemli bir risk etkeni sayar, çünkü lens ameliyat sırasında ya da sonrasında yerinden kayabilir.

Başlıca destek aracı kapsül germe halkasıdır. Şeffaf plastikten yapılmış, ince ve açık uçlu bir halkadır. Lensi saran ince kese olan kapsülün içine yerleştirilir ve çekme kuvvetlerini zayıf zonüllerin çevresine eşit dağıtır. İngiltere kılavuzu, psödoeksfoliasyonda halkanın düşünülmesini önerir. Halka zonül yırtığı, kapsül yırtılması ve lensin merkezden kayması riskini azaltır. Zayıflık daha ileri düzeydeyse dikişle sabitlenen bir halka ya da kapsül germe segmentleri göz duvarına tutturulabilir. Lens yıllar sonra da kayabilir; bu yüzden uzun dönem kontroller önerilir.

Çok yoğun ya da beyaz katarakt neden daha zordur?

Katarakt tamamen beyaz ya da koyu kahverengi olduğunda cerrah kırmızı refleyi göremez. Bu, normalde kapsülün sınırlarını belli eden turuncu parıltıdır. Şişmiş beyaz bir lensin içinde basınç da olabilir. Yayımlanmış serilerde beyaz kataraktların %3,85–28,3'ünde kapsülün yuvarlak biçimde açılması (kapsüloreksis) başarısız oldu. Kapsülün mavi bir boyayla (tripan mavisi) boyanması ve lens içindeki basıncın boşaltılması bu adımı daha kontrollü hale getirir.

Küçük göz bebeği ve "gevşek iris" neden önemlidir?

İyi büyümeyen bir göz bebeği ameliyatın her adımını zorlaştırır. Gevşek iris sendromunda iris ameliyat sırasında dalgalanır, kesilere doğru kayar ve göz bebeği küçülür. Bu durum, prostat ve idrar yolu ilacı tamsulosin kullananların %37,9–90'ında görülür. Alfuzosinle daha seyrektir. İlacı ameliyattan önce kesmek bunu güvenilir biçimde önlemez.

Cerrahlar bu duruma, göz içine verilen göz bebeği büyütücü ilaçlarla önceden hazırlanır. İngiltere kılavuzu, risk altındaki kişilerde göz içine fenilefrin verilmesini (intrakameral fenilefrin) düşünmeyi önerir. Gerekirse küçük iris kancaları ya da göz bebeğini açık tutan bir halka kullanılır. Bu tür ilaçları kullanıyorsanız ya da daha önce kullandıysanız cerrahınıza mutlaka söyleyin.

Yüksek miyopide katarakt ameliyatı daha mı riskli?

Uzun, yüksek miyop gözlerde katarakt ameliyatından sonra retina dekolmanı riski daha yüksektir. Retina dekolmanında retina, gözün arka duvarından ayrılır. Ortalama 4,7 yıl izlenen 58.624 ameliyatlı gözün İsveç kayıt verileri, riskin nasıl arttığını gösteriyor:

Grup Katarakt ameliyatı sonrası retina dekolmanı
Tüm ameliyatlı gözler %0,51
60 yaş altı hastalar %2,4
Gözü 25 mm'den uzun olan 60 yaş altı hastalar %6,4
Bu gruptaki erkekler %9,5

Genç, erkek ve yüksek miyopsanız bu risk sizinle ayrıca konuşulmalıdır. Uyarı belirtileri arasında yeni ışık çakmaları, aniden çoğalan uçuşan cisimler ya da görme alanına yayılan bir gölge vardır. Bu gözlerde lens gücü hesaplanırken yeni kuşak formüllerin kullanılması önerilir.

Üveitte katarakt ameliyatı ne zaman yapılabilir?

Göz en az 3 ay iltihapsız kaldıktan sonra. Üveit, göz içi iltihabıdır. Hem katarakta yol açar hem de ameliyatı zorlaştırır: türüne göre etkilenen gözlerin %57–78'inde katarakt gelişir. Ameliyat döneminde genellikle ek steroid tedavisi verilir. Buna rağmen gözlerin %33–56'sında makula ödemi, yaklaşık %48'inde kapsül bulanıklaşması bildirilmiştir.

Diyabetiniz varsa nelere dikkat edilir?

Aktif diyabetik retinopati (retinanın küçük damarlarındaki hasar) ya da makula ödemi (retina merkezinin şişmesi) ameliyatın risklerini artırır. Bu yüzden retina önce OCT ile değerlendirilir. Gerekirse ameliyattan önce tedavi edilerek kontrol altına alınır. Avrupa kılavuzu, diyabetli kişilerde ameliyattan sonra iki tür damla önerir: steroid olmayan bir iltihap giderici (NSAİİ) ve bir steroid. Retinopati varsa ek, uzun etkili bir depo steroidin düşünülmesini önerir. Prof. Dr. Türkoğlu'nun diyabetli hastalarda kapsül bulanıklaşmasının lazer tedavisi üzerine birinci yazarı olduğu çalışma, ikincil katarakt sayfasında anlatılıyor.

Daha önce LASIK, PRK veya radyal keratotomi olduysanız ne olur?

Lazerle görme düzeltme ve radyal keratotomi (RK), korneayı standart ölçümlerin yanlış okuyacağı şekilde değiştirir. Miyopi için yapılan LASIK ya da PRK'den sonra olağan hesaplar gereğinden zayıf bir lens seçme eğilimindedir. Bu durumda göz hipermetrop kalır: buna "hipermetropik sürpriz" denir. RK'den sonra kornea dalgalanabilir ve yıllar içinde düzleşmeyi sürdürebilir. Özel hesaplama yöntemleri doğruluğu artırır, ama sonuç yine daha az öngörülebilirdir. Elinizdeki tüm kayıtları getirin. Özellikle lazer tedavisinden önceki gözlük numaranız önemlidir.

Göz yaralanmasından sonra katarakt nasıl ameliyat edilir?

Yaralanma lens kapsülünü yırtabilir ya da zonülleri koparabilir. Bu yüzden kapsül destek araçları, bazen de kapsül dışına sabitlenen bir lens gerekebilir. Çocuklarda tek gözü etkileyen kataraktların %12–46'sı yaralanmaya bağlıdır. Ameliyattan sonra çocuğa göz tembelliğini (ambliyopi) önleyen tedavi uygulanır. Patlama ve şarapnel yaralanmaları savaş kaynaklı göz yaralanmaları sayfasında anlatılıyor.

Bebeklerde ve çocuklarda katarakt ne zaman ameliyat edilmeli?

Katarakt görmeyi engelliyorsa, erken. Küçük bir çocuğun beyni görmeyi henüz öğrenme aşamasındadır. Yaşamın ilk aylarındaki bulanık bir lens kalıcı ambliyopiye (göz tembelliğine) yol açabilir. Bu yüzden böyle bir katarakt, tek göz etkilenmişse genellikle bebek 4–6 haftalıkken, iki göz etkilenmişse 6–8 haftalıkken ameliyat edilir. Ameliyatın yaklaşık 10–12. haftadan sonraya kalması geri dönüşsüz ambliyopi riski taşır.

Yaklaşık 6 aylıktan küçük bebeklerde birçok cerrah göz içi lens takmaktan kaçınır. Infant Aphakia Treatment Study, tek gözünde katarakt olan 114 bebeği izledi. 4,5 yaşında görme, lens takılan ve kontakt lens kullanan gruplarda benzerdi. Ancak lens takılan grupta daha çok komplikasyon ve ek ameliyat görüldü. Yaklaşık 2 yaşından itibaren göz içi lens standarttır. Lens gücü, gözü hafif hipermetrop bırakacak şekilde seçilir. Göz büyüdükçe odağına oturur.

Ameliyattan sonra çocuğun gözlüğe ya da kontakt lense ihtiyacı vardır. Ambliyopi için kapama tedavisi ya da atropin damlası gerekir; göz tansiyonu da ömür boyu kontrol edilmelidir. Uzun dönemde glokom riski %15–40 olarak tahmin ediliyor. Şehir dışından gelen ailelerde bu takibi kendi şehirlerindeki bir çocuk göz hastalıkları uzmanı üstlenir. Prof. Dr. Türkoğlu ameliyatın ayrıntılarını bu ekiple paylaşabilir.

Kapsül lensi taşıyamazsa ne yapılır?

Bu durum komplikasyonlu bir ameliyattan ya da yaralanmadan sonra, ciddi zonül zayıflığında ya da lens yerinden çıktığında görülebilir. Gözü lenssiz bırakan (afaki) bir çocukluk ameliyatından sonra da olabilir. Yeterli destek kaldıysa lens, kapsül kalıntısının önüne yerleştirilir. Lens irise de tutturulabilir (iris kıskaçlı lens) ya da gözün beyaz duvarı olan skleraya sabitlenebilir. Skleral fiksasyon dikişle ya da dikişsiz yapılır. Dikişsiz tekniklerde lensin destek kolları skleradaki küçük tünellere yerleştirilir. Prof. Dr. Türkoğlu, Asya-Pasifik Katarakt ve Refraktif Cerrahlar Derneği (APACRS) toplantılarında skleral fiksasyon üzerine sunumlar yaptı: vitrektomiyle birlikte Z-sütür tekniği (Jaipur, 2014) ve iki dikişsiz tekniğin karşılaştırılması (Kyoto, 2019).

Antalya'da zor katarakt ameliyatı nasıl planlanır?

Zor olgularda önceden daha fazla bilgi ve birkaç ek gün gerekir:

  • Önceki göz ameliyatlarınıza ait notları ve eski gözlük reçetelerinizi gönderin.
  • Tümör nedeniyle tedavi edilmiş bir göz için tedavi özetini (radyoterapinin türü ve bitiş tarihi), yakın tarihli retina görüntülerini ve taramaları, onkoloğunuzun son raporunu gönderin.
  • Tamsulosin, steroidler ve diyabet ilaçları dahil kullandığınız tüm ilaçları listeleyin.
  • Ek gün ayırın. Kılavuzlar iki gözün aynı gün ameliyatını düşük riskli gözlere ayırır. Bu yüzden zor gözler genellikle birer birer ameliyat edilir.

Kayıtlarınızın uzaktan değerlendirilmesi (ikinci görüş) iyi bir ilk adımdır. Ardından Prof. Dr. Türkoğlu ameliyatın neleri kapsayacağını açıklar. Şehir dışından geliyorsanız Antalya'da ne kadar kalmanız gerektiğini ve kendi şehrinizde hangi takibe ihtiyaç duyacağınızı da anlatır. Ayrıca bkz. katarakt ameliyatı sonrası iyileşme ve eve dönüş ve şehir dışından gelen hastalar.

Sık sorulan sorular

Vitrektomi sonrası katarakt ameliyatı olabilir miyim?

Evet. Olağan teknik olan fakoemülsifikasyon, vitreus jeli alınmış göze uyarlanır. Sıvı ayarları değiştirilir ve gözü sabit tutmak için ön kamara sağlayıcısı kullanılabilir. Önce retina taramalarınız incelenir. Görmenin ne kadar geri geleceğini çoğu zaman retina belirler. Bu yüzden retinanın durumu ameliyattan önce bilinmelidir.

Radyoaktif plak tedavisinden ne kadar sonra katarakt ameliyatı yapılabilir?

Sabit bir süre yoktur. Ameliyat, tümör tedaviye yanıt verip görüntülemede sabit kaldıktan sonra planlanır. Zamanlama, tümörü izleyen oküler onkologla birlikte belirlenir. Önce retina taramaları incelenir, çünkü makula veya optik sinirdeki radyasyon hasarı, başarılı bir ameliyattan sonra bile görmeyi sınırlayabilir. Tümör takibi ameliyattan sonra da sürer.

Retinoblastom tedavisinden sonra katarakt ameliyatı için ne kadar beklenmeli?

Lozan serisine göre tedavinin bitiminden sonra en az 9 ay. Bu serinin yazarları, tümör kontrol altında olduğu sürece modern katarakt cerrahisini güvenli buldu. Kesin zamanlama çocuğun retinoblastom ekibiyle birlikte belirlenir. Ameliyattan sonra da tümör takibi sürer, çünkü tümör göz içinde geri gelebilir.

Kapsül germe halkası nedir?

Lens kapsülünün içine kalıcı olarak yerleştirilen, ince ve açık uçlu plastik bir halkadır. Zayıf zonüllerin, yani lensi taşıyan liflerin çevresinde çekme kuvvetlerini eşit dağıtır. Böylece yeni lensin sabit ve ortada kalmasına yardım eder. Başlıca psödoeksfoliasyonda, yaralanmalardan sonra ve bazı yüksek miyop gözlerde kullanılır.

Katarakt ameliyatından önce tamsulosini bırakmalı mıyım?

Kendi kararınızla bırakmayın. Tamsulosin ya da benzeri ilaçları ameliyattan önce kesmek, gevşek iris sendromunu güvenilir biçimde önlemez. Önemli olan, bu ilaçları kullandığınızı ya da daha önce kullandığınızı cerrahınızın bilmesidir. Böylece göz bebeği büyütücü ilaçlar ve araçlar hazır tutulur. İlaçta bir değişiklik gerekirse bunu ilacı yazan doktorla konuşun.

Yüksek miyopsam katarakt ameliyatından sonra retina dekolmanı riski artar mı?

Evet. İsveç kayıt verilerinde katarakt ameliyatından sonra retina dekolmanı tüm gözlerin %0,51'inde görüldü. Gözü 25 mm'den uzun olan 60 yaş altı erkeklerde ise bu oran %9,5'e çıktı. Bu gruptaysanız riski ve uyarı belirtilerini ameliyattan önce cerrahınızla ayrıca konuşun.

İki göz aynı gün ameliyat edilebilir mi?

Zor olgularda genellikle hayır. Kılavuzlar iki gözün aynı gün ameliyatını düşük riskli gözlere ayırır. Zor bir göz genellikle tek başına ameliyat edilir, diğer gözün ameliyatı daha sonra yapılır. Bu yüzden Antalya'da birkaç ek gün planlayın. Yola çıkmadan önce kayıtlarınızın uzaktan değerlendirilmesini isteyin.

Görmem rutin bir katarakt ameliyatından sonraki kadar iyi olacak mı?

Bu, gözün neden zor olduğuna bağlıdır. Zorluk teknikse (küçük göz bebeği, zayıf zonüller ya da yoğun bir lens), ulaşılan görme rutin ameliyattakine benzer olabilir. Radyasyon, diyabet, üveit ya da ambliyopi retinayı veya görme sistemini etkilediyse sınırı bu durumlar belirler. Ameliyat öncesi muayene bu konuda fikir verir.

Kaynaklar

  1. Türkoğlu EB, Acar MA, Dikci S, et al. Vitrektomili gözlerde ön kamara sağlayıcısı ile fakoemülsifikasyon sonuçları [Results of phacoemulsification with an anterior chamber maintainer in vitrectomized eyes]. Türk Oftalmoloji Dergisi, 2012;42(4):253-256. AVESİS
  2. EyeWiki, American Academy of Ophthalmology. Choroidal and ciliary body melanoma. eyewiki.org
  3. Osman et al. [Retinoblastom radyoterapisi sonrası katarakt cerrahisi: Lozan serisi, 21 göz, 1985–2008]. British Journal of Ophthalmology, 2011;95(2):227. bjo.bmj.com
  4. Celik E, Cakır B, Turkoglu EB, et al. Effect of cataract surgery on subfoveal choroidal and ganglion cell complex thicknesses measured by enhanced depth imaging optical coherence tomography. Clinical Ophthalmology, 2016;10:2171–2177. PubMed
  5. European Society of Cataract and Refractive Surgeons. ESCRS recommendations for cataract surgery. 2024. escrs.org
  6. National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Cataracts in adults: management (NG77) — recommendations. nice.org.uk
  7. EyeWiki, American Academy of Ophthalmology. Capsular support devices. eyewiki.aao.org
  8. EyeWiki, American Academy of Ophthalmology. White cataract. eyewiki.aao.org
  9. EyeWiki, American Academy of Ophthalmology. Intraoperative floppy iris syndrome and management of small pupils. eyewiki.aao.org
  10. ESCRS EuroTimes. Cataract surgery patients owed a personalised discussion of retinal detachment risk [İsveç kayıt verilerine ilişkin haber, Thylefors ve ark.]. escrs.org
  11. EyeWiki, American Academy of Ophthalmology. Uveitis cataract. eyewiki.aao.org
  12. EyeWiki, American Academy of Ophthalmology. Intraocular lens power calculation after corneal refractive surgery. eyewiki.aao.org
  13. StatPearls. [Çocukluk çağı kataraktı]. NCBI Bookshelf. ncbi.nlm.nih.gov

Katarakt veya akıllı lens ameliyatı mı düşünüyorsunuz?

Gözünüze uygun lens seçenekleri, ameliyat öncesi ölçümler ve fiyatlar hakkında bilgi alın.

Talep gönder