Aynada bir göz kapağınızın diğerinden daha aşağıda durduğunu ya da fotoğraflarda sürekli yorgun göründüğünüzü fark edebilirsiniz. Tıpta bu duruma pitozis ya da blefaroptozis denir: üst göz kapağının kenarı olması gerekenden daha aşağıdadır.
Göz kapağı düşüklüğü bazen yalnızca görünümü etkiler, bazen üst görme alanını daraltır; nadiren de acil bir hastalığın ilk işaretidir. Prof. Dr. Elif Betül Türkoğlu, göz kapakları, gözyaşı yolları ve göz çukurunu (orbita) kapsayan okuloplastik cerrahi alanında yetişkin ve çocuk hastaları tedavi etmektedir.
Göz kapağı düşüklüğü neden olur?
Üst göz kapağını kaldıran asıl kas levator kasıdır; geniş ve ince bir tendonla (aponevroz) kapağa tutunur. Kapağın iç yüzünde ona yardım eden daha küçük bir kas, Müller kası bulunur. Kasta, tendonda ya da kası yöneten sinirde ortaya çıkan bir sorun kapağın düşmesine yol açabilir.
- Yaşa bağlı (aponevrotik) pitozis: Yetişkinlerde en sık görülen tiptir. Tendon yıllar içinde incelir, gerilir ya da kapaktaki tutunma yerinden ayrılır. Uzun süreli kontakt lens kullanımı, gözleri sık ovuşturma ve geçirilmiş göz ameliyatları (örneğin katarakt ameliyatı) bu süreci hızlandırabilir. Kasın gücü genellikle korunmuştur.
- Doğuştan (konjenital) pitozis: Çoğu zaman levator kasının yeterince gelişmemesinden kaynaklanır; kapak hem düşük durur hem de hareketi kısıtlıdır. Çocuğun görme gelişimi açısından ayrıca önem taşır.
- Sinir ve kas hastalıkları: Üçüncü kafa çifti (okülomotor sinir) felci, Horner sendromu (hafif düşüklük ve aynı tarafta küçük göz bebeği) ve gün içinde değişen, yorgunlukla artan düşüklük yapan miyastenia gravis başlıca nedenlerdir. Bu durumlarda önce altta yatan hastalık araştırılır.
- Mekanik nedenler: Kapaktaki bir kitle, yara izi ya da belirgin şişlik kapağı aşağı çekebilir. Yeni ortaya çıkan, büyüyen bir kapak şişliği tümör olabileceğinden önce tanı konmalıdır (bkz. göz kapağı tümörleri). Alın bölgesine yapılan botulinum toksini de geçici bir düşüklüğe yol açabilir.
Bazı durumlar ise pitozis gibi görünür ama değildir: kirpiklerin üzerine sarkan fazla deri (dermatoşalazis) ya da kaşların düşmesi. Fazla deri sorunu blefaroplasti ile, gerçek pitozis ise kası veya tendonu hedefleyen bir ameliyatla düzeltilir; birçok kişide iki sorun birlikte bulunur.
Hangi belirtilere yol açar?
- Bir ya da iki kapağın aşağıda durması, yüzde asimetri
- Üst görme alanında daralma; bazı kişiler bunu araç kullanırken ya da gün sonunda daha çok fark eder
- Görmek için kaşları kaldırma, başı geriye yatırma; alında yorgunluk ve baş ağrısı
- Çocuklarda çeneyi yukarı kaldırarak bakma veya bir gözü daha az açma
Göz kapağı düşüklüğü ne zaman acildir?
Yıllar içinde yavaşça gelişen düşüklük acil değildir; aniden ortaya çıkan düşüklük ise farklıdır.
Muayenede neler yapılır?
Prof. Dr. Türkoğlu önce düşüklüğün ne zamandır var olduğunu, gün içinde değişip değişmediğini, geçirdiğiniz göz ameliyatlarını ve kan sulandırıcı ilaçlarınızı sorar; eski fotoğraflarınız başlangıcı anlamaya yardımcı olur. Ardından:
- Kapak kenarının göz bebeğine uzaklığı ve iki göz arasındaki fark milimetrik olarak ölçülür.
- Levator fonksiyonu, yani aşağı bakıştan yukarı bakışa kapağın kaç milimetre hareket ettiği ölçülür; ameliyat tekniğinin seçiminde belirleyicidir.
- Kaşların konumu, göz hareketleri, göz bebekleri ve gözyaşı tabakası değerlendirilir; kapak kaldırıldıktan sonra gelişebilecek kuruluk riski bu bilgilere göre öngörülür.
- Hafif düşüklüklerde, Müller kasını uyaran bir damla (fenilefrin testi) kapağın ne kadar kalkacağını gösterir ve kapağın iç yüzünden yapılan ameliyata uygunluğu belirlemeye yardımcı olur.
- Gerekirse görme alanı testiyle kapağın üst görme alanını ne kadar kapattığı belgelenir.
Ameliyat seçenekleri nelerdir?
Yaşa bağlı ve doğuştan pitozisin kalıcı tedavisi cerrahidir. Teknik, düşüklüğün derecesine ve levator kasının gücüne göre seçilir:
| Teknik | Nasıl yapılır? | Genellikle kimler için? |
|---|---|---|
| Levator ilerletme (aponevroz onarımı) | Kapak kıvrımındaki kesiden gevşemiş tendon kısaltılır ve kapağa yeniden dikilir | Kas gücü iyi olan yaşa bağlı pitozis; aynı seansta fazla deri de alınabilir |
| Müller kası–konjonktiva rezeksiyonu | Kapağın iç yüzünden, ciltte kesi yapılmadan küçük bir doku şeridi çıkarılır | Hafif-orta düşüklük ve fenilefrin testine iyi yanıt |
| Levator rezeksiyonu | Kas ve tendonu kısaltılarak kapak kaldırılır | Kas gücü orta düzeyde olan doğuştan pitozis |
| Frontal askı (frontalis süspansiyonu) | Kapak, ince bir askı materyaliyle alın kasına bağlanır; kaş hareketiyle kalkar | Kas gücü çok zayıf ya da hiç olmayan durumlar |
Yetişkinlerde ameliyat çoğunlukla lokal anestezi altında, gerekirse hafif sedasyonla yapılır. Ameliyat sırasında sizden gözünüzü açıp kapamanız istenebilir; böylece kapak yüksekliği gerçek hareket sırasında ayarlanır. Çocuklarda genel anestezi gerekir. Çoğu hasta aynı gün evine döner.
İki üst kapağı kaldıran kaslar beyinden eşit uyarı aldığı için, tek kapak kaldırıldıktan sonra diğer kapak biraz inebilir; bu yüzden iki göz birlikte değerlendirilir.
Çocuklarda göz kapağı düşüklüğü neden önemlidir?
Görme, yaşamın ilk yıllarında gelişir. Düşük kapak göz bebeğini kapatırsa beyin o gözden net görüntü alamaz ve göz tembelliği (ambliyopi) gelişebilir. Kapak göz bebeğini kapatmasa bile göz küresine baskı yaparak astigmata, dolayısıyla yine göz tembelliğine yol açabilir.
Bu nedenle doğuştan pitozisi olan her çocuğun görmesi ve gözlük numarası düzenli izlenmelidir (bkz. göz muayenesi). Kapak görme eksenini kapatıyorsa ameliyat geciktirilmez; göz tembelliği varsa gözlük veya kapama tedavisi ameliyattan önce ve sonra sürdürülür.
İyileşme süreci nasıldır?
| Ameliyattan sonra | Genellikle ne beklenir? |
|---|---|
| İlk birkaç gün | Şişlik ve morluk artar, sonra azalır; soğuk kompres ve başı yüksekte tutmak yardımcı olur |
| Yaklaşık bir hafta | Cilt dikişleri kontrol edilir veya alınır; birçok kişi hafif günlük işlerine döner |
| Birkaç hafta | Morluklar kaybolur; kapak yüksekliği yerine oturur |
| Birkaç ay | İz yumuşar ve solar; sonuç kesin olarak değerlendirilebilir |
İlk günlerde gözünüz uykuda tam kapanmayabilir; bu dönemde nemlendirici damla ve gece için jel önerilir (bkz. göz kuruluğu). Yaralar iyileşene kadar gözünüzü ovuşturmayın, makyaj yapmayın, havuza ve denize girmeyin. Kan sulandırıcı ilaçlar yalnızca ilacı yazan hekimin onayıyla ayarlanmalıdır.
Riskler nelerdir?
Yan etkilerin çoğu geçicidir: morluk, şişlik, batma ve kuruluk hissi. Daha seyrek olarak iki kapak arasında asimetri, kapağın yeterince kalkmaması ya da fazla kalkması, kıvrımda düzensizlik, enfeksiyon veya ikinci bir düzeltme ameliyatı ihtiyacı görülebilir. Amaç, olabildiğince simetrik ve doğal görünen belirgin bir iyileşmedir; milimetrik eşitlik her zaman sağlanamayabilir. Ameliyattan sonra giderek artan şiddetli ağrı, gözü öne iten gergin bir şişlik ya da görmede azalma olursa hemen doktorunuza veya acil servise başvurun.
Antalya'da muayene ve ameliyat
Prof. Dr. Türkoğlu uzmanlık kariyerine 2010'da Sakarya Üniversitesi Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nin okuloplastik biriminde başlamıştır; Amerikan ve Avrupa Oftalmik Plastik ve Rekonstrüktif Cerrahi Derneklerinin (ASOPRS, ESOPRS) üyesidir. Muayenede düşüklüğün nedenini, ameliyatın gerekli olup olmadığını, sizin için uygun tekniği ve gerçekçi beklentileri açıklar.
Randevu için iletişim sayfasını kullanabilirsiniz. Şehir dışından geliyorsanız, ön değerlendirme için gözleriniz açıkken ve yukarı bakarken önden çekilmiş fotoğraflarınızı gönderebilirsiniz. Basit bir pitozis ameliyatından sonra dikiş kontrolüne kadar yaklaşık bir hafta Antalya'da kalmak genellikle yeterlidir (bkz. şehir dışından gelen hastalar).
Sık sorulan sorular
Göz kapağı düşüklüğü ameliyatı ağrılı mı?
Lokal anestezi iğnesi kısa süreli bir sızıya neden olur; sonrasında ameliyat genellikle ağrı yapmaz, yalnızca basınç veya çekilme hissedebilirsiniz. Ameliyattan sonraki günlerde çoğu kişi ağrıdan çok gerginlik ve hafif sızı tarif eder; bu yakınmalar genellikle basit ağrı kesiciler ve soğuk kompresle geçer.
Göz kapağı düşüklüğü ameliyatsız düzelir mi?
Nedene bağlıdır. Botulinum toksini uygulamasından sonra gelişen düşüklük genellikle birkaç hafta içinde kendiliğinden geçer; miyastenia gravis gibi hastalıklarda altta yatan hastalığın ilaç tedavisi düşüklüğü azaltabilir. Yaşa bağlı ve doğuştan pitozis ise egzersiz, masaj ya da kremle kalıcı olarak düzeltilemez; bu tiplerde kalıcı tedavi cerrahidir.
Pitozis ameliyatı ile blefaroplasti aynı şey mi?
Hayır. Blefaroplasti fazla deriyi ve gerekirse yağ dokusunu alır; pitozis ameliyatı ise kapağı kaldıran kası veya tendonunu onarır. İki sorun sık olarak birlikte bulunur ve iki işlem aynı ameliyatta yapılabilir. Hangisine ihtiyacınız olduğunu kapak yüksekliği ve kas gücü ölçümleri gösterir.
Ameliyat izi kalır mı?
Levator ilerletmede kesi, üst kapağın doğal kıvrımına yerleştirilir ve göz açıkken kıvrımın içinde kalır. Müller kası tekniğinde kesi kapağın iç yüzündedir, dışarıdan iz görünmez. Frontal askıda kaş üstünde küçük kesiler gerekebilir. İzler birkaç ay içinde yumuşar ve solar.
Antalya'da göz kapağı düşüklüğü ameliyatı fiyatları ne kadar?
Fiyat; düşüklüğün tek ya da iki gözde olmasına, uygulanacak tekniğe (levator ilerletme, Müller kası rezeksiyonu veya frontal askı), blefaroplastinin aynı ameliyatta yapılıp yapılmayacağına, anestezi yöntemine ve ameliyatın yapılacağı yere göre değişir; çocuklarda genel anestezi gerektiği için planlama farklıdır. Kapak ölçümleri muayenede yapıldıktan sonra size kişisel bir fiyat bilgisi verilir. Görme alanını daraltan pitozis işlevsel bir sorundur; SGK'nın katkısı durumunuza ve işlemin yapılacağı kuruma bağlıdır, muayenehane bu konuda bilgi verir.
Ameliyattan sonra kapak yeniden düşer mi?
Sonuç çoğu hastada uzun yıllar korunur; ancak ameliyat yaşlanmayı durdurmaz ve tendon zamanla yeniden gevşeyebilir. Bazı hastalarda erken dönemde küçük bir ayar ameliyatı gerekebilir. Frontal askı yapılan çocuklarda büyümeyle birlikte askının yeniden ayarlanması gündeme gelebilir.
Çocuğumun kapağı düşük; büyümesini beklemeli miyiz?
Kapak göz bebeğini kapatıyorsa ya da göz tembelliği veya astigmat gelişiyorsa beklenmez. Düşüklük hafifse ve görme normal gelişiyorsa, düzenli görme kontrolleri sürdürülerek ameliyat daha uygun bir yaşa planlanabilir. Bu kararı, çocuğunuzun görmesini ve kapak hareketlerini değerlendiren göz hekimiyle birlikte verin.
Kaynaklar
- EyeWiki (American Academy of Ophthalmology). Blepharoptosis. eyewiki.org
- EyeWiki (American Academy of Ophthalmology). Congenital Blepharoptosis (Ptosis). eyewiki.org
- American Association for Pediatric Ophthalmology and Strabismus (AAPOS). Ptosis. aapos.org