Hekimler İçin: Oküler Onkoloji Sevk Kriterleri

Bu sayfa, bir hastayı Türkiye'de oküler onkoloji değerlendirmesine yönlendirmek isteyen göz hastalıkları uzmanları, optometristler, çocuk hekimleri, onkologlar ve diğer hekimler için hazırlanmıştır. Prof. Dr. Elif Betül Türkoğlu, 20 yılı aşkın deneyime sahip bir göz hastalıkları profesörü ve oküler onkoloji uzmanıdır. Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi'nde yardımcı doçent (2014), doçent (2017) ve profesör (2022) olmuş; oküler onkoloji alanında ayrıca Wills Eye Hastanesi'nde (Philadelphia, 2015–2016) araştırma fellowship'i ve Japonya Ulusal Kanser Merkezi'nde (Tokyo, 2019) gözlemci hekimlik yapmıştır. Antalya'daki muayenehanesinde göz içi, konjonktiva, göz kapağı ve orbita tümörü olan yetişkin ve çocuk hastaları kabul eder; başka şehirlerden ve ülkelerden gönderilen görüntüleri de değerlendirir. Aşağıdaki ölçütler yayımlanmış triyaj araçlarına dayanır; klinik kararınızı destekler, onun yerini tutmaz.

Acil sevk

Aşağıdaki durumlardan birini gördüğünüzde lütfen vakit kaybetmeden, telefonla veya WhatsApp'tan ve vakanın acil olduğunu belirterek sevk edin:

Kısaca MOLES ve TFSOM-DIM

MOLES, Prof. Bertil Damato tarafından optometristler ve genel göz hekimleri için geliştirilmiştir ve beş özelliği 0 ile 2 arasında puanlar: Mushroom (mantar şekli), Orange (turuncu pigment), Large (büyük boyut), Enlargement (büyüme) ve Subretinal fluid (subretinal sıvı). Toplam 0 puan sıradan bir nevüsü; 1–2 puan, görüntüleme için acil olmayan sevk gerektiren düşük veya yüksek riskli bir nevüsü; 3 ve üzeri ise acil sevk gerektiren olası bir melanomu düşündürür. Moorfields (222 tümör) ve Almanya (695 nevüs ve 53 melanom) doğrulama serilerinde 3 ve üzeri skor tüm melanomları saptamış, özgüllük yaklaşık %96 bulunmuştur.

TFSOM-DIM, Wills Eye Oküler Onkoloji Servisi'nin 3.806 nevüslük serisinden türetilmiştir ve altı görüntüleme özelliğini sıralar: ultrasonda 2 mm'den fazla kalınlık (Thickness), OCT'de subretinal sıvı (Fluid), 20/50 veya daha kötü görmeyle birlikte semptomlar (Symptoms), otofloresansta turuncu pigment (Orange), ultrasonda melanoma özgü akustik boşluk (Melanoma acoustic hollowness) ve fotoğrafta 5 mm'den büyük çap (DIaMeter). Beş yıllık dönüşüm oranı, risk faktörü yokken yaklaşık %1 iken bir faktörle %11'e, iki faktörle %22'ye, üç faktörle %34'e, dört veya daha fazla faktörle ise yaklaşık yarıya çıkmıştır. Hastalara yönelik koroid nevüsü sayfası her iki sistemi de açıklar.

Rutin sevk

• Bir veya iki risk faktörü olan koroid nevüsleri (MOLES 1–2): başlangıç multimodal görüntülemesi ve takip planı için. Yayımlanmış rehberler, bu lezyonların ilk dönemde 4–6 ayda bir yeniden görüntülenmesini önerir.
• Belgelenmesi veya ikinci görüş gerektiren benign görünümlü lezyonlar: örneğin stabil bir konjonktiva veya iris nevüsü, retina pigment epitelinin konjenital hipertrofisi (CHRPE) ya da küçük, stabil bir göz kapağı lezyonu.
• Atipik pterjium veya pinguekula (yalnızca temporalde yerleşen, lökoplakik, olağandışı damarlı veya hızla nüks eden): OSSN'yi dışlamak için.
• Göz içi tümör nedeniyle tedavi edilmiş gözlerde katarakt ve diğer karmaşık lens cerrahileri: bkz. zor katarakt ameliyatları.

Sevk etmeden önce

• Şüpheli nodüler konjonktiva melanomunda ve pleomorfik adenom olabilecek iyi sınırlı lakrimal bez kitlesinde insizyonel biyopsiden kaçının; her ikisi de bütün hâlinde eksize edilmelidir.
• Retinoblastom şüphesi olan çocukta BT yerine MR tercih edin ve gözden biyopsi yapmayın.
• Eksize edilen her pterjiumu histopatolojik incelemeye gönderin: örneklerin %1,7–9,8'inde beklenmedik OSSN bildirilmiştir.
• Göz içi tümör dışlanamıyorsa (örneğin fundus görülemiyorsa) evisserasyondan önce ultrason yaptırın.

Sevkle birlikte neler gönderilmeli?

• Hasta bilgileri, iletişim bilgileri ve tercih edilen dil; yanıtlanmasını istediğiniz soru.
• Öykü: şikâyetlerin başlangıcı ve seyri, önceki göz tedavileri, geçirilmiş kanserler, ilgili aile öyküsü (örneğin retinoblastom, uvea melanomu veya BAP1 ile ilişkili tümörler), genel sağlık durumu ve kullanılan ilaçlar.
• Her iki gözün görme keskinliği ve göz içi basıncı.
• Tarihli görüntüler: geniş açılı renkli fundus fotoğrafları; kalınlık ve en büyük taban çapını içeren A ve B mod ultrason; OCT; fundus otofloresansı; yapıldıysa anjiyografi. Yüzey lezyonlarında everte edilmiş kapakları ve forniksleri de gösteren biyomikroskopi fotoğrafları ile ön segment OCT. Orbita lezyonlarında MR veya BT.
• Karşılaştırma için eski görüntüler; belgelenmiş değişiklik çoğu zaman belirleyicidir.
• Patoloji raporları, ameliyat notları ve önceki tedavinin ayrıntıları; mümkünse yeniden değerlendirme için preparatlar veya parafin bloklar.
• Çocuklarda: kırmızı refle bulguları, lökokorinin görüldüğü aile fotoğrafları ve varsa RB1 genetik test sonuçları.

Görüntüleri ekran görüntüsü yerine DICOM dosyası veya tam çözünürlüklü görüntü olarak, güvenli bir bulut bağlantısıyla gönderin ve kayıtları hastanın açık rızasıyla paylaşın (bkz. KVKK aydınlatma metni). Tetkiklerin kendisi göz tümörü teşhisi sayfasında anlatılmaktadır.

Ortak takip ve geri bildirim

Muayeneden sonra muayene ve görüntüleme bulguları, ön tanı, hastayla konuşulan seçenekler, önerilen plan ve kontrol aralığı hakkında bilgilendirilirsiniz. Hasta için uygun olduğunda kontrol muayeneleri ve görüntülemeler sizin tarafınızdan yapılıp uzaktan değerlendirme için gönderilebilir; böylece hastanın her kontrol için yolculuk yapması gerekmez.

Prof. Dr. Türkoğlu her vakayı değerlendirir ve tedaviyi hastayla birlikte planlar. Özel altyapı gerektiren yöntemler — radyoaktif plak tedavisi (brakiterapi), proton veya stereotaktik radyoterapi, intraarteriyel kemoterapi ya da sistemik tedavi — ilgili uzman ekiplerle birlikte uygulanır ve plan hakkında size bilgi verilir.

Muayenehaneye ulaşın

Acil vakalarda arayın veya WhatsApp'tan mesaj gönderin ve sevkin acil olduğunu belirtin. Rutin sevkler ve görüntüler e-postayla gönderilebilir. Yazışmalar Türkçe veya İngilizce olabilir.