Koroid Melanomu ve Diğer Göz Tümörlerinde Fotodinamik Tedavi

Koroid melanomu ve diğer göz tümörlerinde fotodinamik tedavi, radyasyon yerine ışıkla etki eder. Işığa tepki veren bir ilaç damardan infüzyonla verilir; ilaç tümörün kan damarlarında dolaşırken, belirli bir kırmızı dalga boyundaki lazer ışını göz bebeğinden tümöre gönderilir. Etkinleşen ilaç damarların iç yüzeyine zarar verir; damarlar kapanır ve tümörün kanlanması kesilir.

FDT bazı iyi huylu tümörlerde yerleşik bir tedavidir ve küçük uvea melanomlarında seçici olarak kullanılır. Aşağıda Prof. Dr. Türkoğlu'nun yayımlanmış araştırmaları, diğer merkezlerden gelen kanıtlarla birlikte özetlenmekte; termoterapi, lazer fotokoagülasyon ve araştırma aşamasındaki ilaç bel-sar da ele alınmaktadır.

Fotodinamik tedavi nasıl etki eder?

FDT'nin iki bileşeni vardır. Işığa duyarlı bir ilaç olan verteporfin damardan yavaş infüzyonla verilir; doz vücut yüzey alanına göre hesaplanır (standart doz metrekare başına 6 mg'dır). Ardından 689–690 nm dalga boyunda lazer ışığı, bir kontakt lens aracılığıyla belirli bir süre boyunca (standart protokolde 83 saniye) ve tümörü kapsayacak büyüklükte bir ışık lekesiyle tümöre uygulanır.

Etkinleşen ilaç, anormal damarların iç yüzeyini döşeyen hücrelere zarar veren reaktif oksijen molekülleri açığa çıkarır. Damarlar kapanır, sıvı sızıntısı durur ve bu damarlara bağımlı tümör dokusu ölebilir. Işık gözü ne ısıttığı ne de ışınladığı için çevredeki retina büyük ölçüde korunur. Tedaviden sonraki kısa bir süre boyunca cilt ve gözler güçlü ışığa duyarlıdır; bu nedenle hastalar ekibin belirttiği süre boyunca doğrudan güneş ışığından ve parlak ışıktan kaçınır.

Koroid melanomunda fotodinamik tedavi ne zaman kullanılır?

Küçük melanomlarda gözü koruyan standart tedavi radyasyondur; genellikle radyoaktif plak tedavisi. FDT, seçilmiş küçük tümörlerde radyasyondan kaçınmayı sağlayan bir alternatiftir; stereotaktik radyoterapiden sonra ek tedavi olarak da kullanılmıştır (aşağıdaki araştırma bölümüne bakın).

Kanıtlar küçük serilerden gelmektedir. Londra'daki Moorfields Göz Hastanesi'nde, gözün arka kısmında küçük pigmentli melanomu olan 26 hastaya birincil tedavi olarak FDT uygulandı. Tümör hastaların %62'sinde kontrol altına alındı; tahmini başarı 1 yılda %85, 2 yılda %59 ve 3 yılda %51 idi. Başarısızlıklar genellikle tümörün kenarından yana doğru büyüme şeklinde ve ortanca 13 ay sonra görüldü; tümörü kontrol altına alınan hastalarda görme düzeldi.

Tümörler yeniden büyüyebildiği için FDT'nin tek başına melanomda rutin bir tedavi olarak kullanılması genellikle önerilmez ve görüntülemeyle yakın takip şarttır. Bazı uzmanlar, pigment ışığın bir kısmını emdiği için pigmentsiz (amelanotik) tümörlerin tedaviye daha iyi yanıt verdiğini düşünür; ancak bu kesin olarak kanıtlanmamıştır. Nevüsün erken bir melanomdan nasıl ayırt edildiği koroid nevüsü sayfasında anlatılmaktadır.

FDT ile başka hangi göz tümörleri tedavi edilebilir?

Koroid hemanjiomu. Sıvıya ve bulanık görmeye yol açan sınırlı koroid hemanjiomunda (kan damarlarından oluşan, turuncu-kırmızı, iyi huylu bir tümör) FDT ilk tercih edilen tedavidir. Tümör genellikle düzleşir ve sıvı yaklaşık 3 ay içinde çekilir; etki çoğu hastada kalıcıdır. Standart ayarlarla tedavi edilen 10 hastalık bir seride tümörlerin tamamı geriledi ve sıvı hepsinde kayboldu; görme hastaların %80'inde aynı kaldı veya düzeldi, ancak 2 hastada tedavi edilen dokunun sonradan incelmesi (koroid atrofisi) nedeniyle görme kaybı oldu. Sturge-Weber sendromunda görülen diffüz tip de FDT ile tedavi edilebilir. Bkz. koroid hemanjiomu.

Koroid metastazı. Gözün arka kısmındaki küçük metastazlar FDT ile tedavi edilebilir; sıvı varsa görme çoğu zaman düzelir. Bkz. koroid metastazı.

Diğer iyi huylu tümörler. Retina hemanjioblastomları (örneğin von Hippel-Lindau hastalığında) ve vazoproliferatif tümörler, diğer seçeneklerin yanı sıra FDT ile de tedavi edilebilir. Bkz. iyi huylu göz içi tümörleri.

FDT seansında neler olur?

1. Görüntüleme ve planlama. Fotoğraflar, ultrason, optik koherens tomografi (OCT) ve çoğu zaman anjiyografi, tümörü ve varsa sıvıyı belgeler ve ışık lekesinin boyutunu belirler.
2. Hazırlık. Göz bebeği damlayla büyütülür; ilaç dozunu hesaplamak için boyunuz ve kilonuz kullanılır.
3. İnfüzyon. Verteporfin koldaki bir damardan yavaşça verilir.
4. Işık tedavisi. Uyuşturucu damlalardan sonra göze bir kontakt lens yerleştirilir ve lazer ışığı belirlenen süre boyunca uygulanır. Bu işlem genellikle ağrılı değildir.
5. Eve dönüş. FDT ayaktan uygulanan bir tedavidir; cildinizi ve gözlerinizi güçlü ışıktan nasıl koruyacağınıza ilişkin önerilerle evinize dönersiniz.
6. Yanıtın değerlendirilmesi. Birkaç ay sonra yapılan görüntüleme tümörün yanıt verip vermediğini gösterir; bazı tümörler ek bir seans gerektirir.

Prof. Dr. Türkoğlu'nun FDT araştırmaları neler gösterdi?

Prof. Dr. Türkoğlu, göz tümörlerinde fotodinamik tedaviye ilişkin yayımlanmış üç çalışmaya katkıda bulunmuştur; bunların ikisinde birinci yazardır.

Bu sonuçlar nasıl yorumlanmalı? Üç çalışma da, nadir tümörlerde olağan olduğu gibi, küçük çalışmalardır. Diğer merkezlerin raporlarıyla birlikte, FDT'yi koroid hemanjiomunda etkili bir tedavi olarak, bazı küçük melanomlarda ise dikkatle seçilmiş ve yakından izlenen bir seçenek olarak (tek başına veya radyoterapiyle birlikte) desteklemektedirler.

FDT'nin riskleri ve sınırlamaları nelerdir?

• Melanomun yeniden büyümesi başlıca sınırlamadır: Moorfields'te tümörlerin yaklaşık yarısı 3 yılda kontrol altında kalmıştı. Düzenli görüntüleme şarttır; tümör büyürse radyasyon tedavisine geçilebilir.
• Tedavi edilen dokunun incelmesi (koroid atrofisi), yukarıda anlatılan 10 hemanjiom hastasının 2'sinde olduğu gibi görmeyi azaltabilir.
• Tümör boyutu: FDT küçük, görece yassı tümörlerde kullanılır; daha kalın melanomlar radyasyon gerektirir.

Transpupiller termoterapi ve lazer fotokoagülasyon nedir?

İkisi de lazer enerjisini göz bebeğinden iletir; ancak bir ilacı etkinleştirmek yerine dokuyu ısıtır veya pıhtılaştırır (koagüle eder).

Transpupiller termoterapi (TTT), tümörü yaklaşık 45–60 °C'ye ısıtmak için 810 nm'lik kızılötesi diyot lazer kullanır. Küçük melanomlar olguların yaklaşık %92'sinde geriler; ancak TTT tek başına kullanıldığında tümörlerin yaklaşık üçte biri, en çok da optik diskin yanındakiler, nükseder. Bu nedenle bugün esas olarak radyoaktif plak tedavisine ek olarak ("sandviç" tedavi) kullanılmaktadır.

Lazer fotokoagülasyon, yaklaşık 1,5–2 mm'ye kadar olan küçük retina hemanjioblastomlarını genellikle 4–6 haftada bir tekrarlanan seanslarla tedavi eder. Retinoblastomda lazer, termoterapi ve dondurma (kriyoterapi) küçük tümörleri tedavi eder ve kemoterapinin etkisini pekiştirir.

Bel-sar nedir, bu tedaviyi alabilir miyim?

Bel-sar (belzupacap sarotalocan, AU-011), Aura Biosciences tarafından erken evre koroid melanomu için geliştirilen, araştırma aşamasındaki ışıkla etkinleşen bir ilaçtır. Geliştirici firma bel-sar'ı, tümör hücrelerine bağlanan ve ışığa duyarlı bir molekül taşıyan virüs benzeri bir partikül olarak tanımlamaktadır; ilaç suprakoroidal boşluğa (göz duvarı ile koroid arasına) enjekte edilir ve yakın kızılötesi bir lazerle etkinleştirilir.

Faz 3 CoMpass çalışması (NCT06007690), daha önce tedavi görmemiş ve belirsiz (indeterminate) bir lezyonu ya da büyümesi belgelenmiş küçük bir koroid melanomu olan hastalarda bel-sar'ın iki doz düzeyini sahte (sham) bir uygulamayla karşılaştırmaktadır; ana ölçütü, yaklaşık 15 aylık süre içinde tümörün ilerlemesine kadar geçen zamandır. 15 ülkede 70'ten fazla merkezde 108 hastanın alımı 1 Haziran 2026'da tamamlanmıştır; sonuçların 2027'nin ikinci yarısında açıklanması beklenmektedir. Bel-sar'ın ABD'de hızlı inceleme (Fast Track) statüsü, ABD'de ve Avrupa Birliği'nde de yetim ilaç (orphan) statüsü vardır.

Antalya'da fotodinamik tedavi ve göz tümörü bakımı

Prof. Dr. Türkoğlu'nun koroid melanomu, koroid hemanjiomu ve diğer göz içi tümörlerinde fotodinamik tedaviye ilişkin yayımlanmış klinik araştırmaları vardır. Muayenede görüntüleri inceler; tümörünüz için FDT'nin mi, radyasyonun mu, gözlemin mi yoksa başka bir yaklaşımın mı uygun olduğunu açıklar ve tedaviyi ve takibi sizinle birlikte planlar; özel donanım gerektiren yöntemler ilgili uzman ekiplerle birlikte uygulanır. Antalya dışında veya yurt dışında yaşayan hastalar, fotoğraflarına, ultrason ve OCT taramalarına dayanan bir uzaktan ikinci görüş ile başlayabilir.