Göz kanseri · Hastalıklar

İris Melanomu: İristeki Bir Ben Ne Zaman Dikkat Gerektirir?

İris melanomu, gözün renkli kısmı olan irisin pigment hücrelerinden gelişen bir kanserdir. Seyrek görülür: iristeki lekelerin çoğu zararsız çil, nevüs veya kisttir. Belgelenmiş büyüme, kanama, göz bebeğinin şeklinin bozulması veya göz tansiyonunun yükselmesi uyarı işaretleridir; büyüyen tümörler cerrahi veya radyoterapiyle tedavi edilir. Göz içi melanomlar arasında en olumlu seyir iris melanomundadır ve 5 yıllık sağkalım %95'in üzerindedir.
Gözün neresindeİris
İris nevüsü
insanların %5'inden azında görülür
Nevüsün melanoma dönüşmesi
5 yılda yaklaşık %3–4 (sevk merkezi serisi)
İris melanomu
tüm uvea melanomlarının yaklaşık %2–5'i
Yayılım riski
5 yılda yaklaşık %3, 10 yılda %5
Temel görüntüleme testi
ultrason biyomikroskopisi (UBM)

Gözün renkli kısmında kahverengi bir leke görmek ya da muayenede böyle bir lekeden söz edilmesi akla hemen melanomu getirir. Bu leke çoğunlukla zararsızdır: bir çil, nevüs veya kisttir. İris melanomu seyrek görülür ve çoğu zaman henüz küçükken fark edilir. Aradaki farkı dikkatli bir muayene ve özellikle lekenin zamanla değişip değişmediği gösterir.

İrisin arkasında başlayan melanomlar ana uvea melanomu sayfasında anlatılıyor.

İristeki leke nedir: çil, nevüs, kist mi yoksa melanom mu?

İris, gözün önündeki renkli halkadır ve uveanın, yani gözün orta katmanının ön bölümüdür. Üzerinde veya arkasında birbirinden çok farklı oluşumlar görülebilir:

Oluşum Nedir? Tipik özellikleri Olağan yaklaşım
İris çili İris yüzeyinde fazla pigment Düz ve çok küçük; irisin yapısını değiştirmez Tedavi gerekmez
İris nevüsü Pigment hücrelerinin iyi huylu kümesi Genellikle çapı 3 mm'den küçük, kalınlığı 1 mm'den az Fotoğraf ve düzenli kontrol
İris kisti Çoğu zaman irisin arkasında, sıvı dolu bir kese İrisi öne itebilir ve koyu bir kabarıklık gibi görünebilir Genellikle izlem
İris melanomu İris pigment hücrelerinin kötü huylu tümörü Büyür, çoğu zaman kabarıktır; göz bebeğinin şeklini bozabilir veya kanayabilir Cerrahi veya radyoterapi

Daha seyrek görülen benzerleri de vardır: Lisch nodülleri (nörofibromatozis tip 1'de görülen küçük iris lekeleri) ve melanositom (çok koyu renkli, iyi huylu bir nevüs). Vücudun başka bir yerindeki kanserden gelen metastazlar da irise ulaşabilir. Bunlar en sık meme kanseri, akciğer kanseri veya cilt melanomundan kaynaklanır. Uveaya yayılan metastazların yaklaşık %8'i irisi tutar.

İris nevüsü ve iris melanomu ne kadar sık görülür?

İris nevüsü insanların %5'inden azında görülür. Yayımlanmış serilerde pigmentli iris tümörlerinin yaklaşık %61'i nevüstür. İris melanomu çok daha seyrektir: uvea melanomlarının yalnızca yaklaşık %2–5'i iristen başlar. En sık 40'lı yaşlarda ve açık renk gözlü kişilerde görülür. Gözün arka bölümündeki melanomların aksine, iris melanomlarında ultraviyole ışık hasarının genetik izi vardır.

İris nevüsü melanoma dönüşebilir mi?

Nadiren. Uzman bir sevk merkezi, iris nevüsü olan 1.611 gözü izledi. Nevüsün melanoma dönüşmesi 1 yılda %1'den az, 5 yılda %3–4, 15 yılda %8 ve 20 yılda %10–11 oranında görüldü. Rutin göz muayenesinde bulunan sıradan bir nevüste risk büyük olasılıkla daha düşüktür.

Uzmanlar riski yüksek nevüsleri ayırt etmek için İngilizce kelimelerin baş harflerinden oluşan ABCDEF kısaltmasını kullanır:

Harf Risk etkeni
A Age (yaş): 40 yaşından genç olmak
B Blood (kan): gözün ön bölümünde kan (hifema)
C Clock hour (saat kadranı): irisin alt kısmında, saat 4 ile 8 arasında yerleşim
D Diffuse (yaygın): belirgin bir leke yerine düz ve yayılan bir oluşum
E Ectropion uveae (ektropiyon uvea): göz bebeği kenarında dışa dönmüş koyu pigment
F Feathery (tüy gibi): tüy benzeri, belirsiz sınırlar

Bu özellikleri taşıyan nevüsler genellikle önce 3–6 ayda bir, değişmediği görülünce yılda bir kontrol edilir. Gözün arka bölümündeki koroid nevüsü (göz dibindeki leke) de benzer biçimde izlenir.

İris kistleri nedir, melanoma benzeyebilir mi?

İris kistleri sıvı dolu küçük keselerdir ve kanser değildir. En sık görülen tip pigment epitel kistidir. İrisin koyu renkli arka yüzeyinden gelişir ve çoğunlukla yetişkinlerde görülür. Kahverengi-siyah ve kadifemsidir; irisi öne iterek katı bir tümör gibi görünebilir. Stromal kistler irisin ön katmanında oluşur. Şeffaftırlar, çocuklarda daha sık görülürler ve büyüyebilirler. Kistler göz ameliyatından veya yaralanmadan sonra da gelişebilir.

Kistlerin çoğu tedavi gerektirmez. Göz tansiyonunu yükselten ya da korneaya veya göz merceğine değen bir kist lazerle tedavi edilebilir, boşaltılıp kapatılabilir ya da ameliyatla çıkarılabilir. Temel test ultrason biyomikroskopisidir (UBM), yani gözün ön bölümü için yüksek çözünürlüklü bir ultrason. Kistte, sıvı dolu karanlık bir merkezin çevresinde ince ve parlak bir duvar görülür; melanom ise katıdır.

İris melanomunun belirtileri nelerdir?

İris melanomu çoğu zaman yeni çıkan veya büyüyen bir leke olarak fark edilir ya da rutin muayenede bulunur. 317 gözü kapsayan bir seride en sık bulgular şunlardı:

İris melanomu: 317 gözde en sık bulgular
  • Göz bebeğinin şeklinin bozulması veya yer değiştirmesi (korektopi)%45
  • Göz tansiyonunun yükselmesi (glokom)%35
  • Tümör hücrelerinin drenaj açısına (sıvının gözden çıktığı yere) ekilmesi%28
  • Göz bebeği kenarında dışa dönmüş pigment (ektropiyon uvea)%24
  • Gözün ön kamarasına kanama (hifema)%3
  • Göz dışına büyüme%3

Tümör çoğu zaman irisin alt kısmında tek bir nodül şeklindedir. Bazen de iris boyunca düz biçimde yayılır ya da drenaj açısının çevresinde halka biçiminde büyür.

İris melanomu nasıl teşhis edilir?

Tanı, dikkatli bir muayeneye ve zaman içindeki değişikliğin kaydedilmesine dayanır:

  • Yarık lamba muayenesi (göz doktorunun mikroskobu) ve fotoğraflar, lekenin boyutunu, rengini, sınırlarını ve damarlarını kaydeder. Böylece büyüme daha sonra ölçülebilir.
  • Gonyoskopi özel bir kontakt lensle yapılır ve tümörün drenaj açısına yayılıp yayılmadığını gösterir.
  • Ultrason biyomikroskopisi (UBM) kalınlığı ölçer. Tümörün irisin arkasındaki siliyer cisme uzanıp uzanmadığını gösterir ve katı tümörü kistten ayırır.
  • Ön segment OCT, iris ve açının ayrıntılı kesitlerini verir; ancak yoğun pigment görüntülenen derinliği sınırlar.
  • Biyopsi, ince iğneyle veya küçük bir kesiyle, yalnızca tanı belirsiz kaldığında yapılır.

İris melanomunun kendine özgü evre kategorileri vardır; bunlar göz kanseri evreleri sayfasında anlatılıyor. Her tetkik göz tümörlerinde tanı yöntemleri sayfasında ayrıntılı olarak açıklanıyor.

İris melanomu nasıl tedavi edilir?

Büyüme belgelendiğinde veya melanom açıkça görüldüğünde tedavi önerilir. Seçim; tümörün boyutuna, iris ve drenaj açısı boyunca yayılımına ve göz tansiyonuna bağlıdır.

Seçenek Ne zaman kullanılır? Neler beklenir?
İzlem Büyümesi belgelenmemiş küçük oluşumlar Düzenli aralıklarla fotoğraf ve görüntüleme
Cerrahi eksizyon (iridektomi veya iridosiklektomi) Siliyer cisme ulaşan bazıları dahil, küçük ve sınırları belirgin tümörler Tümör bir güvenlik payıyla çıkarılır; göz bebeğinin şekli değişir
Radyoaktif plak tedavisi (brakiterapi) Daha büyük veya yaygın tümörler ya da açıya ekilme Plak birkaç gün yerinde kalır; radyasyon onkolojisiyle birlikte planlanır
Proton tedavisi Radyoterapi gereken tümörlerde plağa alternatif olarak Birkaç seans; radyasyon onkolojisiyle birlikte planlanır
Gözün alınması (enükleasyon) Geniş alana yayılmış diffüz tümör veya kontrol altına alınamayan glokom Göz alınır; daha sonra göz protezi yapılır

Ameliyatta irisin tümörlü bölümü çıkarılır (iridektomi); bazen siliyer cismin bir kısmı da alınır (iridosiklektomi). Bu, göz bebeğinin şeklini değiştirir. Gözün ön bölümüne verilen radyasyon katarakta (göz perdesi) yol açabilir ve göz yüzeyini etkileyebilir. Ayrıntılar radyoaktif plak tedavisi, göz tümörlerinde radyoterapi seçenekleri ve enükleasyon sayfalarında.

İris melanomunda prognoz nasıldır?

Tüm uvea melanomları arasında en olumlu seyir iris melanomundadır. Başka organlara yayılım, hastaların yaklaşık %3'ünde 5 yıl, %5'inde 10 yıl, %10'unda 20 yıl içinde görülür. Beş yıllık sağkalım %95'in üzerindedir. Yine de yayılım geç ortaya çıkabilir ve tümör yeniden büyüyebilir; bu yüzden takip uzun yıllar sürer. Ayrıca bkz. prognoz ve sağkalım.

Antalya'da iristeki lekelerin değerlendirilmesi

Prof. Dr. Türkoğlu, lekenin bir çil, nevüs ya da kist mi, yoksa olası bir melanom mu olduğunu açıklar ve takip planını sizinle birlikte belirler. İris tümörlerinin ameliyatla çıkarılması, kendi oküler onkoloji pratiğinin bir parçasıdır. Radyoterapi ise radyasyon onkolojisi ekipleriyle birlikte planlanır ve uygulanır. Antalya dışında veya yurt dışında yaşıyorsanız önce yarık lamba fotoğraflarınızı, varsa UBM veya OCT görüntülerinizi ve lekenin eski fotoğraflarını uzaktan ikinci görüş için gönderebilirsiniz.

Sık sorulan sorular

İrisimde kahverengi bir leke var. Tehlikeli mi?

Genellikle hayır. İristeki lekelerin çoğu çil veya nevüstür; iyi huyludur ve çoğunlukla ömür boyu değişmez. Uzman; büyüme, kanama, şekli bozulmuş göz bebeği, irisin alt kısmında yerleşim ve tüy gibi belirsiz sınırlar olup olmadığına bakar. Bunlar yoksa genellikle fotoğraf ve ara sıra kontrol yeterlidir.

İris nevüsü ne sıklıkla kontrol edilmeli?

Şüpheli özellikleri olan bir nevüs, başlangıçta genellikle 3–6 ayda bir kontrol edilir. Kontrollerde fotoğraf çekilir, bazen ultrason biyomikroskopisi de yapılır. Leke değişmeden kalırsa yılda bir kontrol çoğu durumda yeterlidir. Her muayeneye eski fotoğraflarınızı da getirin, çünkü değişiklik en çok görüntüleri karşılaştırarak fark edilir.

İrisimi takip etmek için kendim fotoğraf çekebilir miyim?

Evet, ama yalnızca muayeneye ek olarak. Evde çekilen fotoğraflar bir değişikliği fark etmenize yardımcı olabilir. Ancak ışık, netlik ve açı her seferinde farklıdır; bu yüzden muayenehanede çekilen standart fotoğrafların yerini tutmaz. Lekenin büyüdüğünü veya şeklinin değiştiğini düşünüyorsanız, rutin kontrolü beklemeden muayene olun.

İris kistleri kanser midir?

Hayır. İris kistleri sıvı dolu küçük keselerdir ve çoğu tedavi gerektirmez. İrisin arkasındaki koyu renkli bir kist, katı bir tümör gibi görünebilir. Bu yüzden ikisini ayırmak için ultrason biyomikroskopisi kullanılır. Kistin ince bir duvarı ve içinde sıvı vardır, melanom ise katıdır.

Ameliyat gözümün görünümünü değiştirir mi?

Bir ölçüde evet. İrisin bir bölümünün çıkarılması göz bebeğinin şeklini değiştirir. Bazı kişiler parlak ışıkta daha fazla kamaşma fark eder. Renkli camlı gözlükler veya iris deseni basılı kozmetik kontakt lensler kamaşmayı azaltabilir ve görünümü düzeltebilir. Cerrahınız, sizin durumunuzda neler bekleyebileceğinizi önceden anlatır.

İris melanomu yayılabilir mi?

Yayılabilir, ama yayılım seyrektir: hastaların yaklaşık %3'ünde 5 yıl, %5'inde 10 yıl, %10'unda 20 yıl içinde görülür. Bu oran koroid veya siliyer cisim melanomlarına göre çok daha düşüktür. Yine de düzenli takip önemlidir; hem tedavi edilen göz için hem de önerildiğinde vücudun geri kalanı için.

Kaynaklar

  1. EyeWiki, American Academy of Ophthalmology. Iris Nevus. eyewiki.org
  2. EyeWiki, American Academy of Ophthalmology. Iris Melanoma. eyewiki.org
  3. EyeWiki, American Academy of Ophthalmology. Iris Cysts. eyewiki.org
  4. National Cancer Institute. Intraocular (Uveal) Melanoma Treatment (PDQ®)–Health Professional Version. cancer.gov. cancer.gov
  5. [İris melanomunda ultraviyole mutasyon izini gösteren genomik çalışma]. Nature Communications, 2020. nature.com
  6. EyeWiki, American Academy of Ophthalmology. Biopsy of Intraocular Tumors and Techniques for Anterior Segment Tumors. eyewiki.org
  7. EyeWiki, American Academy of Ophthalmology. Iris and Ciliary Body Metastasis. eyewiki.org
  8. Türkoğlu EB, Shields CL, Ünal M. Retrocorneal pigmented membrane. Journal Français d'Ophtalmologie, 2021;44(1):99-100. PubMed
  9. Aktaş EH, Türkoğlu Şen EB. İris pigment epitel kisti ve eşlik eden oküler hipertansiyon. Türkiye Klinikleri Journal of Ophthalmology, 2020;29(3):251-253. AVESİS
  10. Türkoğlu EB, Öcal O. Anterior segment optical coherence tomography findings in leukemic iris infiltration. Photodiagnosis and Photodynamic Therapy, 2022;37:102578. PubMed
  11. EyeWiki, American Academy of Ophthalmology. Uveal Melanoma. eyewiki.org

Göz tümörü konusunda uzman görüşü mü gerekiyor?

Görüntüleme ve raporlarınızı Prof. Dr. Türkoğlu'nun değerlendirmesi için gönderin ya da Antalya'da muayene randevusu alın. Yetişkin ve çocuk hastalar kabul edilir.

Talep gönder