İris Melanomu: İristeki Bir Ben Ne Zaman Dikkat Gerektirir?

Gözünüzün renkli kısmında kahverengi bir leke fark etmek — ya da göz muayenesinde böyle bir lekeden söz edilmesi — akla haklı olarak melanomu getirir. İçinizi rahatlatacak haber şu: iristeki lekelerin çoğu zararsız çil, nevüs veya kisttir. İris melanomu da görülebilir; ancak seyrektir, çoğu zaman henüz küçükken fark edilir ve göz içi melanomlar arasında en olumlu seyre sahiptir.

Bu sayfada uzmanların iris nevüsünü iris melanomundan ve iris kistinden nasıl ayırt ettiği, hangi özelliklerin endişe verici olduğu ve iris melanomunun nasıl tedavi edildiği anlatılıyor. İrisin arkasında gelişen melanomlar ana uvea melanomu sayfasında ele alınmaktadır.

İristeki leke nedir: çil, nevüs, kist mi yoksa melanom mu?

İrisin — uveanın ön bölümünün — üzerinde veya arkasında birbirinden oldukça farklı lezyonlar ortaya çıkabilir:

Benzer görünebilen diğer durumlar arasında Lisch nodülleri (nörofibromatozis tip 1'de görülen küçük iris lekeleri), melanositom (çok koyu renkli, iyi huylu bir nevüs) ve vücudun başka bir bölgesindeki kanserden gelen metastazlar sayılabilir; bu metastazlar en sık meme kanseri, akciğer kanseri veya cilt melanomundan kaynaklanır. Uveaya yayılan metastazların yaklaşık %8'i irisi tutar.

İris nevüsü ve iris melanomu ne kadar sık görülür?

İris nevüsleri insanların %5'inden azında görülür ve yayımlanmış serilerde pigmentli (melanositik) iris tümörlerinin yaklaşık %61'ini oluşturur. İris melanomu çok daha seyrektir: uvea melanomlarının yalnızca yaklaşık %2–5'ini oluşturur, en sık yaşamın beşinci on yılında (40'lı yaşlarda) teşhis edilir ve açık renkli irisi olan kişilerde daha sık görülür. Gözün arka bölümündeki melanomların aksine, iris melanomları ultraviyole ışık hasarına ait bir genetik iz taşır.

İris nevüsü melanoma dönüşebilir mi?

Nadiren. Uzman bir sevk merkezinde görülen, iris nevüslü 1.611 gözü kapsayan bir çalışmada melanoma dönüşüm 1 yılda %1'den az, 5 yılda %3–4, 15 yılda %8 ve 20 yılda %10–11 oranında görülmüştür. Rutin göz muayenesinde bulunan sıradan bir nevüs için risk büyük olasılıkla daha düşüktür.

Uzmanlar, melanoma dönüşme riski daha yüksek olan nevüsleri belirlemek için İngilizce kelimelerin baş harflerinden oluşan ABCDEF kısaltmasını kullanır:

Şüpheli nevüsler genellikle başlangıçta 3–6 ayda bir, stabil kaldıklarında ise yılda bir yeniden muayene edilir; bu yaklaşım, gözün arka bölümündeki koroid nevüsü (göz dibinde ben) için izlenen yola benzer.

İris kistleri nedir, melanoma benzeyebilir mi?

İris kistleri küçük, sıvı dolu keselerdir. En sık görülen tip olan pigment epitel kisti, irisin pigmentli arka yüzeyinden gelişir ve daha çok yetişkinlerde görülür; kahverengi-siyah ve kadifemsi görünür, arkadan irisi öne iterek katı bir tümörü taklit edebilir. Stromal kistler irisin ön tabakasında oluşur, şeffaftır, çocuklarda daha sık görülür ve büyüyebilir. Kistler göz ameliyatından veya göz yaralanmasından sonra da gelişebilir.

Kistlerin çoğu tedavi gerektirmez. Bazen göz tansiyonunu yükseltir ya da korneaya veya göz merceğine temas ederler; bu durumda lazerle, kistin boşaltılıp kapatılmasıyla veya cerrahi olarak çıkarılmasıyla tedavi edilebilirler. Temel test ultrason biyomikroskopidir: kist, sıvı dolu karanlık bir merkezin çevresinde ince, parlak bir duvar olarak görünür; melanom ise katıdır.

İris melanomunun belirtileri nelerdir?

İris melanomu çoğu zaman yeni ortaya çıkan veya büyüyen bir leke olarak fark edilir ya da rutin muayenede bulunur. 317 gözü kapsayan bir seride en sık bulgular şunlardı:

• göz bebeğinin şeklinin bozulması veya yer değiştirmesi (korektopi) — %45;
• göz tansiyonunun yükselmesi (glokom) — %35;
• tümör hücrelerinin drenaj açısına ekilmesi — %28;
• göz bebeği kenarında dışa dönmüş pigment (ektropiyon uvea) — %24;
• gözün ön kamarasında kanama (hifema) — %3;
• göz dışına büyüme — %3.

İris melanomları farklı biçimlerde görülebilir: sınırlı (genellikle irisin alt kısmında belirgin bir nodül), yaygın (iris boyunca düz biçimde yayılan), drenaj açısı çevresinde halka biçimli ve nadir görülen “tapyoka” tipi.

İris melanomu nasıl teşhis edilir?

Tanı, dikkatli bir muayeneye ve zaman içindeki değişikliğin belgelenmesine dayanır:

• Biyomikroskop (yarıklı lamba) muayenesi ve standart fotoğraflar, lezyonun boyutunu, rengini, sınırlarını ve damarlarını kaydeder; böylece büyüme daha sonra ölçülebilir.
• Gonyoskopi, özel bir kontakt lensle drenaj açısının incelenmesidir ve tümörün açıya yayılıp yayılmadığını gösterir.
• Ultrason biyomikroskopi (UBM) tümörün kalınlığını ölçer, irisin arkasındaki siliyer cisme uzanıp uzanmadığını gösterir ve katı tümörleri kistlerden ayırır.
• Ön segment optik koherens tomografi (OCT) iris ve açının ayrıntılı kesitsel görüntülerini verir; ancak yoğun pigment, görüntülenebilen derinliği sınırlayabilir.
• İnce iğne aspirasyon biyopsisi veya insizyonel biyopsi, tanı belirsiz kaldığında seçilmiş olgularda kullanılır.

İris melanomunun kendine özgü AJCC evre kategorileri vardır; bunlar irisin ne kadarının tutulduğuna, glokom bulunup bulunmadığına ve tümörün iris dışına uzanıp uzanmadığına dayanır — bkz. göz kanseri evreleri ve göz tümörlerinde tanı yöntemleri.

İris melanomu nasıl tedavi edilir?

Büyüme belgelendiğinde veya melanom açıkça mevcut olduğunda tedavi önerilir; seçim tümörün boyutuna, iris ve açı boyunca yayılımına ve göz tansiyonuna bağlıdır:

Cerrahi, göz bebeğinin şeklini değiştirir; gözün ön bölümüne verilen radyasyon ise katarakta (göz perdesi) yol açabilir ve göz yüzeyini etkileyebilir. Ayrıntılar radyoaktif plak tedavisi ve göz tümörlerinde radyoterapi seçenekleri sayfalarında.

İris melanomunda prognoz nasıldır?

İris melanomu, tüm uvea melanomları arasında en olumlu prognoza sahiptir. Başka organlara yayılım 5 yılda hastaların yaklaşık %3'ünde, 10 yılda %5'inde ve 20 yılda %10'unda görülür; 5 yıllık sağkalım %95'in üzerindedir. Geç yayılım ve tümörün yerinde yeniden büyümesi mümkün olduğu için takip uzun yıllar sürer; ayrıca bkz. prognoz ve sağkalım.

Antalya'da iristeki lekelerin değerlendirilmesi

Prof. Dr. Türkoğlu irisi ve drenaj açısını muayene eder, önceki fotoğrafları ve görüntülemeleri inceler; lezyonun çil, nevüs, kist veya olası bir melanom gibi görünüp görünmediğini açıklar ve bir takip planı sunar. İris tümörlerinin cerrahi olarak çıkarılması, Prof. Dr. Türkoğlu'nun oküler onkoloji alanında kendi uyguladığı işlemler arasındadır; radyoterapi yöntemleri ise radyasyon onkolojisi ekipleriyle birlikte planlanır ve uygulanır. Antalya dışında yaşayan hastalar biyomikroskop fotoğraflarını ve varsa UBM veya OCT görüntülerini uzaktan ikinci görüş için gönderebilir.