Göz kanseri · Tedaviler

Retinoblastomda İntraarteriyel Kemoterapi ve Diğer Kemoterapi Seçenekleri

Retinoblastomda intraarteriyel kemoterapi, çok ince bir tüp (kateter) aracılığıyla gözü besleyen atardamara, yani oftalmik artere yüksek yoğunlukta kemoterapi ulaştırır. İntravitreal ve intrakameral kemoterapide ise çok küçük dozlar doğrudan göz içine verilir; amaç, gözde yüzen küçük tümör hücresi kümelerini, yani tümör tohumlarını yok etmektir. Damardan kemoterapi ve lazer ya da dondurma tedavisiyle birlikte bu yöntemler bugün retinoblastomlu birçok gözü kurtarıyor. Tedaviyi oküler onkolog planlar; uygulama girişimsel nöroradyoloji, çocuk onkolojisi ve çocuk anestezisi ekipleriyle birlikte yapılır.
İntraarteriyel kemoterapi (İAK)
genel anestezi altında, kateterle gözün atardamarına
İntravitreal kemoterapi
vitreus tohumları için göz içine küçük bir enjeksiyon
Başlıca ilaçlar
melfalan, topotekan, karboplatin
İlk tedavi İAK olduğunda korunan göz
B ve C grubu %100, D %86, E %55 (Philadelphia serisi)
Birlikte çalışılan ekipler
girişimsel nöroradyoloji ve çocuk onkolojisi

Onlarca yıl boyunca ileri evre retinoblastomu olan çocuklar çoğu zaman etkilenen gözü kaybetti. Bazıları da ileride başka kanser riskini artıran dış ışın radyoterapisi aldı. İntraarteriyel kemoterapi bu tabloyu değiştirdi. İlaç doğrudan gözü besleyen atardamara verilir; böylece tümöre yüksek doz ulaşırken vücudun geri kalanı çok daha az ilaç alır. Göz içine enjekte edilen kemoterapiyle birlikte, eskiden alınması gereken pek çok göz bugün korunabiliyor.

Retinoblastom, küçük çocuklarda retinadan gelişen bir göz kanseridir. Nasıl teşhis edildiği ve gruplandırıldığı ana retinoblastom sayfasında anlatılıyor. Antalya'da oküler onkolog olarak çalışan Prof. Dr. Elif Betül Türkoğlu, çocuğunuzun gözlerini muayene eder ve tedaviyi, kemoterapiyi uygulayan ekiplerle birlikte planlar.

Retinoblastomda kemoterapi seçenekleri nelerdir?

İlaç tümöre dört yoldan ulaşabilir. Vitreus, gözün içini dolduran berrak jeldir. Tohumlar ise vitreusta ya da gözün ön kısmındaki sıvıda yüzen küçük tümör hücresi kümeleridir.

Yöntem İlaç nasıl verilir? Başlıca ilaçlar Başlıca kullanım alanı
İntraarteriyel (İAK) Genel anestezi altında, mikrokateterle oftalmik artere Melfalan; bazen topotekan veya karboplatin Tek gözde ileri hastalık; giderek daha erken gruplar; nüksler (geri gelen tümörler)
İntravitreal Çok ince bir iğneyle vitreusa enjeksiyon Melfalan veya topotekan Geçmeyen ya da geri dönen vitreus tohumları
İntrakameral Gözün ön kamarasına enjeksiyon Melfalan Ön kamaradaki tohumlar (yeni gelişen yöntem)
Damardan (sistemik, kemoredüksiyon) Damar yoluyla, kürler hâlinde Vinkristin, etoposid, karboplatin İki gözün etkilenmesi; çok küçük bebekler; çıkarılan gözde yüksek riskli bulgular; göz dışına yayılım

Kemoterapi çoğu zaman yerel tedaviyle birleştirilir. Tümörler küçüldükten sonra lazer, termoterapi (ısı tedavisi) ya da kriyoterapi (dondurma tedavisi) geride kalan tümör dokusunu yok eder.

Retinoblastomda intraarteriyel kemoterapi kimlere uygulanır?

İntraarteriyel kemoterapi (İAK) şu durumlarda düşünülür:

  • Tek gözde ileri retinoblastom (D ve E grupları). Bu gözlerde başlıca ilk tedavilerden biri hâline geldi.
  • Hastalığı daha az ilerlemiş gözler (B ve C grupları). Burada da giderek daha sık ilk tedavi olarak kullanılıyor.
  • Yanıt vermeyen ya da geri gelen tümörler. Damardan kemoterapi ya da radyoterapiden sonra düşünülür.
  • Tohumları olan gözler. Çoğu zaman göz içine enjeksiyonlarla birlikte uygulanır.
  • İki göz birden. Seçilmiş çocuklarda iki göz aynı seansta tedavi edilir ("tandem" tedavi).

Kateterin uygulanamayacağı kadar küçük bebeklerde ve göz dışına yayılmış kanserde İAK daha az uygundur. Tümörün gözün dışına ilerlemeye başladığını düşündüren bulgular varsa da İAK genellikle tercih edilmez; örneğin tümöre bağlı glokom ya da optik sinire yayılım şüphesi. Bu gözlerde gözün alınması genellikle daha güvenlidir. Karar her göz için ayrı verilir. A–E grupları retinoblastom sayfasında açıklanıyor.

İntraarteriyel kemoterapi nasıl gelişti?

Bu fikir ilk kez Japonya'da uygulamaya konuldu. 1980'lerin sonundan itibaren Tokyo'daki Ulusal Kanser Merkezi'nde bir ekip, selektif oftalmik arter infüzyonunu geliştirdi. Kasıktan girilen bir kateterin ucundaki küçük balon, melfalanı gözün kendi atardamarına yönlendirir.

New York'ta doktorlar 2006'da mikrokateteri doğrudan oftalmik artere yerleştirmeye başladı. Bu yöntem çoğu zaman süperselektif intraarteriyel kemoterapi ya da oftalmik arter kemocerrahisi olarak anılır. Japon merkezleri balon tekniğini geliştirmeyi sürdürüyor: 125 çocuk ve 250 işlemi kapsayan 2024 tarihli bir raporda teknik başarı %99,2 idi.

Her kemoterapi türü nasıl etki eder?

İntraarteriyel kemoterapi. Doz küçüktür: genellikle göz başına 2,5–7,5 mg melfalan verilir ve doz çocuğun yaşına ve damarlarına göre ayarlanır. Ancak ilaç göze yüksek yoğunlukta ulaşır. Tedavi genellikle birkaç hafta arayla yapılan bir dizi seanstan oluşur. Seans sayısı, anestezi altında yapılan her muayenede görülen yanıta göre belirlenir.

İntravitreal kemoterapi. Vitreusta yüzen tohumların kendi kan damarları yoktur; bu yüzden kanla taşınan ilaçlar onlara zor ulaşır. Çok küçük bir doz, örneğin 20–30 mikrogram melfalan ya da 20 mikrogram topotekan, doğrudan vitreusa enjekte edilir. Enjeksiyon genellikle tohumlar küçülene kadar 7–10 günde bir tekrarlanır. Tümör hücrelerini yayma korkusuyla retinoblastomlu göze uzun süre enjeksiyon yapılmadı. Lozan'da bir ekip 2012'de güvenliği artırılmış bir teknik tanımladı. İğne tümörsüz bir bölgeden girer, göz içi basıncı önceden düşürülür ve iğne çekilirken giriş yeri dondurulur. O zamandan beri tümörün göz dışına yayılması son derece nadir hâle geldi.

İntrakameral kemoterapi. Tohumlar gözün ön kamarasına, yani korneanın arkasındaki sıvı dolu boşluğa ulaştığında melfalan doğrudan bu boşluğa enjekte edilebilir. Uzman merkezlerden gelen küçük olgu serileri, dikkatle seçilmiş hastalarda gözlerin korunabildiğini bildiriyor. Yöntem hâlâ gelişme aşamasındadır.

Damardan kemoterapi (sistemik kemoterapi, kemoredüksiyon). Vinkristin, etoposid ve karboplatin damardan verilir; gruba göre genellikle en fazla 6 kür uygulanır. Bu ilaçlar iki gözdeki tümörleri aynı anda küçültür. İki göz etkilendiğinde, çok küçük bebeklerde ve göz dışına yayılmış kanserde genellikle bu yöntem tercih edilir. Çıkarılan bir gözde yüksek riskli özellikler görülürse yaklaşık 6 aylık kemoterapi yayılım riskini azaltır. Bu tedaviyi çocuk onkologları düzenler ve izler.

İntraarteriyel kemoterapi seansında neler olur?

  1. Değerlendirme. Anestezi altında muayene, retina görüntülemesi ve MR, gözün bu tedaviye uygun olduğunu doğrular. Öncesinde kan tahlilleri yapılır.
  2. Hazırlık. Çocuğunuz, anestezi ekibinin söylediği gibi genel anesteziden önce birkaç saat aç kalır. Anne ya da baba genellikle anestezi başlayana kadar yanında kalabilir.
  3. Giriş. Çocuk uyurken girişimsel nöroradyolog (damar içinden, röntgen eşliğinde tedavi yapan uzman) kasıktaki femoral artere ince bir tüp yerleştirir.
  4. Kateterin yönlendirilmesi. Röntgen eşliğinde bir mikrokateter oftalmik arterin ağzına kadar ilerletilir. Balon tekniğinde bunun yerine bu noktanın hemen ötesinde küçük bir balon şişirilir.
  5. İnfüzyon. Kemoterapi yavaşça verilir. İki gözün de tedavisi gerekiyorsa ikinci göz aynı seansta tedavi edilir.
  6. Toparlanma. Kateter çıkarılır, kasığa bası uygulanır ve çocuk uyanırken izlenir.
  7. Yanıt kontrolü. Birkaç hafta sonra anestezi altında yapılan muayene, tümörlerin yanıtını gösterir. Yeni bir seansa, enjeksiyona ya da yerel tedaviye gerek olup olmadığı da bu muayenede anlaşılır.

Aileler hangi sonuçları bekleyebilir?

Sonuçlar gruba, İAK'nin ilk tedavi olup olmadığına ve tohumların varlığına bağlıdır.

Seri Hasta veya göz sayısı Ana sonuç
Wills Eye Hastanesi, Philadelphia (2021) 341 göz, 1.292 infüzyon 5. yılda göz koruma genel olarak %74; ilk tedavi olarak B ve C grupları %100, D %86, E %55
Ulusal Kanser Merkezi, Tokyo (2011) 343 çocuk, 408 göz, 1988–2007 5. yılda göz koruma: A grubu %100, B %88, C %65, D %45, E %30; 10. yılda sağkalım %96,1
Memorial Sloan Kettering, New York (2011) 95 göz 2. yılda göz koruma %70: ilk tedavi olarak %81,7, başka tedaviden sonra %58,4
Lozan, intravitreal melfalan (2012) Daha önce yoğun tedavi görmüş 23 göz, 122 enjeksiyon 23 gözden 20'si korundu (%87); hiçbiri dış ışın radyoterapisi gerektirmedi

Tokyo serisindeki gözlerin birçoğu radyoterapi de almıştı. Gözün korunması sağkalımı düşürmedi: 341 gözü kapsayan seride metastaz ya da ölüm görülmedi. Lozan'da ortanca 22 aylık izlem sonunda tüm çocuklar yayılım olmadan hayattaydı.

Bir Cochrane sistematik derlemesi (2026), tek gözde ileri retinoblastomla ilgili altı çalışmayı birleştirdi. İAK ile gözü 2 yıl boyunca tümör büyümeden koruma şansı, damardan kemoterapiye göre muhtemelen yaklaşık iki kat daha yüksekti. Genel sağkalım benzerdi; vücudun geri kalanındaki yan etkiler de muhtemelen daha azdı.

Tohumlar, gözlerin kaybedilmesinin başlıca nedeni olmaya devam ediyor. Dış ışın radyoterapisi kullanılmadan, tohumları tek bir bölgede olan gözlerin yaklaşık %78'i, yaygın tohumları olan gözlerin ise %49'u 5 yılın sonunda korundu. İntravitreal kemoterapi bugün çoğu gözde vitreus tohumlarını kontrol altına alabiliyor.

Riskler ve yan etkiler nelerdir?

İntraarteriyel kemoterapi. Tedavi edilen tarafta göz kapağında şişlik ya da düşüklük ve alında kızarıklık sık görülür ve geçer. Daha ciddi yan etkiler gözün kan damarlarıyla ilgilidir: oftalmik arterin ya da retina atardamarlarının tıkanması veya koroidin incelmesi. Koroid, retinanın altındaki damarlı tabakadır. Vitreus içine kanama da olabilir. Bunlar görmeyi azaltabilir. Beyaz kan hücresi sayısı düşebilir; tedavilerin yaklaşık %11–16'sından sonra bu düşüş ciddidir. Hava yollarında daralma (bronkospazm) bir analizde işlemlerin yaklaşık %8'inde, Japon balon serisinde ise %0,8'inde bildirildi; bu durumu anestezi ekibi yönetir. Büyük serilerde kateter, girişimlerin yaklaşık %97–98,5'inde hedefe ulaştı; ölüm ya da inme bildirilmedi.

İntravitreal kemoterapi. Enjeksiyon yerinde retinada küçük, "tuz-biber" görünümünde bir pigment değişikliği sık görülür: Lozan serisinde gözlerin %43'ünde gelişti. İlacın retinaya verdiği zarar doza bağlıdır. Göz içi basıncının düşmesi ya da gözün küçülmesi nadirdir.

Damardan kemoterapi. Olası yan etkiler şunlardır: kan değerlerinde düşme ve buna bağlı enfeksiyon riski, işitme kaybı (karboplatin), sinir hasarı (vinkristin), böbrek etkileri ve ileride düşük de olsa bir lösemi riski (etoposid). Bunları çocuk onkologları izler.

Tedavi ne kadar sürer, seanslar arasında seyahat edilebilir mi?

Her seanstan sonra toparlanma kısadır, ancak tedavinin tamamı aylar sürer. Yanıtı ölçmek ve gerekirse lazer, kriyoterapi ya da enjeksiyon eklemek için anestezi altında muayeneler birkaç haftada bir tekrarlanır. Seanslar arasında kan değerleri kontrol edilir.

Tedavi bittikten sonra muayeneler, çocuk yaklaşık 3 yaşına gelene kadar 6–8 haftada bir sürer. Retinoblastomun kalıtsal formunda takip ömür boyudur; bkz. retinoblastom genetiği.

Seyahatlerinizi tedavi takvimine göre planlayın. Çocuğunuzun seanslar arasında uçakla seyahat edip edemeyeceğine ve ne zaman edebileceğine tedavi ekibi karar verir. Bu kararda çocuğun toparlanması ve kan değerleri belirleyicidir. Her seansın kaydını (tarih, ilaç, doz ve yanıt) yaşadığınız yerdeki doktorlarınız için saklayın.

Alternatifler nelerdir?

Çok küçük tümörler yalnızca lazer, termoterapi ya da kriyoterapiyle tedavi edilebilir. Radyoaktif plak tedavisi, yani göz duvarına kısa süreliğine dikilen küçük radyoaktif bir disk, tek bir orta boy tümörde ya da nükste kullanılabilir. Çok ileri evredeki gözlerde gözün alınması çoğu zaman en güvenli tedavidir; bkz. enükleasyon ve göz protezi. Dış ışın radyoterapisi ileride başka kanser riskini artırdığı için dirençli hastalığa ya da göz dışına yayılıma ayrılır. Tüm seçenekler retinoblastom sayfasındaki tedavi seçenekleri özetinde karşılaştırılıyor.

Antalya'da retinoblastom kemoterapisi: tedavi nasıl organize edilir?

Prof. Dr. Türkoğlu çocuğunuzun durumunu değerlendirir, seçenekleri açıklar ve tedaviyi sizinle birlikte planlar. Özel altyapı gerektiren yöntemler ilgili uzman ekiplerle birlikte uygulanır:

  • İntraarteriyel kemoterapiyi girişimsel nöroradyologlar uygular; genel anesteziyi çocuk anestezi uzmanları verir.
  • Damardan kemoterapiyi çocuk onkologları düzenler ve izler.
  • Anestezi altında muayeneleri, görüntülemeyi ve göze yönelik tedavileri oküler onkolog planlar ve takip eder.

Antalya dışında ya da yurt dışında yaşayan aileler uzaktan ikinci görüş ile başlayabilir. Geniş açılı retina fotoğraflarını (örneğin RetCam görüntüleri), MR dosyalarını ve önceki kemoterapi kayıtlarını (ilaç adları, dozlar, kür ya da seans sayısı) gönderin. Ulaşım, konaklama ve ödeme gibi pratik konular için şehir dışından gelen hastalar sayfasına bakabilirsiniz. Maliyeti etkileyen etkenler göz kanseri tedavisi fiyatları sayfasında anlatılıyor.

Sık sorulan sorular

İntraarteriyel kemoterapi küçük bir çocuk için güvenli mi?

Büyük yayımlanmış serilerde ölüm ya da inme bildirilmedi, ancak tedavinin gerçek riskleri vardır. Kateter, girişimlerin yaklaşık %97–98,5'inde hedefe ulaştı. Göz kapağında şişlik, alında kızarıklık ve kan değerlerinde geçici düşme gibi yan etkilerin çoğu geçer. Gözün damarlarıyla ilgili sorunlar görmeyi etkileyebilir; bu yüzden yararlar ve riskler her göz için dikkatle tartılır.

Çocuğumun kaç seansa ihtiyacı olacak?

Bu, çocuktan çocuğa değişir. İntraarteriyel kemoterapi genellikle birkaç hafta arayla yapılan bir dizi seans hâlinde uygulanır. Seans sayısı, anestezi altında yapılan her muayenede tümörlerin verdiği yanıta bağlıdır. İntravitreal enjeksiyonlar, tohumlar küçülene kadar yaklaşık 7–10 günde bir tekrarlanır. Plan her muayeneden sonra yeniden gözden geçirilir.

İntraarteriyel kemoterapi acı verir mi?

İşlem sırasında hayır: genel anestezi altında yapılır, çocuğunuz bir şey hissetmez. Sonrasında kasıktaki giriş yeri bir süre ağrıyabilir. Tedavi edilen tarafta göz kapağı şişebilir ve alın kızarabilir; bunlar geçicidir. Gerektiğinde ağrı kesici verilir ve ekip nelere dikkat etmeniz gerektiğini anlatır.

İki göz de intraarteriyel kemoterapiyle tedavi edilebilir mi?

Evet, seçilmiş çocuklarda iki göz aynı seansta tedavi edilebilir. Ancak iki göz de etkilendiğinde çoğu zaman damardan kemoterapi seçilir: iki gözü aynı anda tedavi eder ve çok küçük bebeklere uygundur. Seçim her gözün grubuna, çocuğun yaşına ve vücut ölçülerine, atardamarların yapısına bağlıdır.

Göz içine kemoterapi enjekte etmek riskli mi?

Eski korku, yani tümörün göz dışına yayılması, güvenliği artırılmış teknikle son derece nadir hâle geldi. İğne tümörsüz bir bölgeden girer, göz içi basıncı önceden düşürülür ve iğne çekilirken giriş yeri dondurulur. Yerel etkiler daha sıktır: Lozan serisinde gözlerin %43'ünde enjeksiyon yerinde küçük bir pigment değişikliği gelişti.

Vücuda daha az kemoterapi verilmesi yayılım riskini artırır mı?

Yayımlanmış sonuçlar şimdiye kadar bunu göstermiyor. Başlangıçta böyle bir endişe vardı; ancak yukarıda anlatılan 341 gözü kapsayan seride metastaz ya da ölüm görülmedi. 2026 Cochrane derlemesi de intraarteriyel ve damardan kemoterapide genel sağkalımın benzer olduğunu buldu. Çıkarılan gözde ya da görüntülemede yüksek riskli özellikler varsa tedaviye damardan kemoterapi eklenir.

Kaynaklar

  1. EyeWiki, American Academy of Ophthalmology. Intra-arterial Chemotherapy for Retinoblastoma. eyewiki.org
  2. [Retinoblastomda balon kateterle selektif oftalmik arter infüzyonu: 125 çocuk, 250 işlem, 2015–2021]. Japanese Journal of Ophthalmology, 2024. link.springer.com
  3. Suzuki S, et al. [Tokyo'da 1988–2007 arasında tedavi edilen 343 çocukta (408 göz) selektif oftalmik arter infüzyonunun uzun dönem sonuçları]. Ophthalmology, 2011. sciencedirect.com
  4. Shields CL, et al. [Wills Eye Hastanesi'nde 341 gözde (1.292 infüzyon) retinoblastom için intraarteriyel kemoterapi]. Journal of AAPOS, 2021. sciencedirect.com
  5. Munier et al. [Güvenliği artırılmış bir teknikle retinoblastomda vitreus tohumlarına intravitreal kemoterapi: 23 göz]. British Journal of Ophthalmology, 2012. bjo.bmj.com
  6. EyeWiki, American Academy of Ophthalmology. Retinoblastoma. 2026 Cochrane derlemesinin bulgularını içerir. eyewiki.org
  7. StatPearls. [Retinoblastom: klinik genel bakış]. NCBI Bookshelf. ncbi.nlm.nih.gov
  8. National Cancer Institute. Retinoblastoma Treatment (PDQ®)–Health Professional Version. cancer.gov
  9. American Cancer Society. [Retinoblastom sonrası takip ve uzun dönem izlem]. cancer.org

Göz tümörü konusunda uzman görüşü mü gerekiyor?

Görüntüleme ve raporlarınızı Prof. Dr. Türkoğlu'nun değerlendirmesi için gönderin ya da Antalya'da muayene randevusu alın. Yetişkin ve çocuk hastalar kabul edilir.

Talep gönder