EDOF lens (genişletilmiş odak derinlikli lens), gözün odağını tek bir keskin nokta yerine daha uzun, kesintisiz bir banda yayan bir göz içi lenstir. Katarakt ameliyatı veya refraktif lens değişimi sırasında takılır; araç kullanmak, bilgisayar çalışması veya yemek yapmak gibi işler için trifokal lense göre daha az haleyle net bir uzak ve kol mesafesi görmesi sağlamayı amaçlar. Bunun bedeli yakın görmedir: birçok kişi küçük yazılar için okuma gözlüğünü kullanmaya devam eder. Tüm lens seçenekleri için akıllı lens ameliyatı sayfasına bakabilirsiniz.
EDOF lens nedir?
Amerikan Oftalmoloji Akademisi'nin (AAO) bir çalışma grubu, genişletilmiş odak derinlikli göz içi lensi, monofokal lense göre en az 0,5 diyoptri (D) daha fazla odak derinliği sağlayan lens olarak tanımlar. İki tasarım ailesi vardır:
- Difraktif EDOF lensler, örneğin TECNIS Symfony (2016'da ABD Gıda ve İlaç Dairesi, FDA tarafından onaylandı), odağı uzatmak için ince basamaklı bir yüzey kullanır.
- Difraktif olmayan EDOF lensler, örneğin AcrySof IQ Vivity (2020'de FDA onayı aldı) ve TECNIS PureSee (Mart 2026'da FDA onayı aldı; üreticisi tamamen refraktif bir lens olarak tanımlıyor), ışığı bölmek yerine ışığın dalga cephesini yeniden şekillendirir.
Avrupa kılavuzu (ESCRS, 2024), multifokal lenslerin yol açtığından belirgin şekilde daha az görsel rahatsızlıkla iyi bir orta mesafe görmesi isteyenlere EDOF lensleri veya monovizyonu önerir.
Geliştirilmiş monofokal lensin farkı nedir?
Geliştirilmiş monofokal lensler, standart monofokal lens ile EDOF lens arasında yer alır. 2021'de FDA onayı alan TECNIS Eyhance, hafifçe yeniden şekillendirilmiş yüzeyi sayesinde standart monofokale kıyasla orta ve yakın görmeye göz eşelinde yaklaşık bir sıra ekler; görsel rahatsızlık oranı ise benzer şekilde düşüktür. EyeWiki'ye göre, difraktif olmayan bir başka tasarım olan RayOne EMV, iki göze de uzağa ayarlı olarak takıldığında görme aralığını yaklaşık 1,25 D genişletir; üreticisi de hale ve kontrastın monofokal düzeyde olduğunu bildirir. Her iki lensle de okuma gözlüğü yine gerekir.
EDOF lensler hangi sonuçları verir?
Difraktif Symfony lensin ABD onay çalışmasında bu lens takılan 148 hasta, monofokal lens takılan 151 hastayla karşılaştırıldı:
| Symfony onay çalışmasındaki sonuç | EDOF | Monofokal |
|---|---|---|
| Gözlüksüz tipik orta mesafe görmesi (66 cm) | 20/25 (8/10) | 20/40 (5/10) |
| 20/25 veya daha iyi orta mesafe görmesi | %76,9 | %33,8 |
| Uzak düzeltmesiyle tipik yakın görme | 20/40 (5/10) | 20/63 (yaklaşık 3/10) |
| Gözlüğü hiç ya da çok az kullananlar | %85 | %59,9 |
| Halelerden “çok rahatsız” olanlar | %8,8 | %1,4 |
Difraktif olmayan Vivity lensin onay çalışmasında (220 hasta), uzak düzeltmesiyle ölçülen orta ve yakın görme, monofokal lense göre göz eşelinde her biri yaklaşık bir buçuk sıra daha iyiydi. Şiddetli hale her iki grupta da hastaların %0,9'unda bildirildi; şiddetli ışık saçılması (starburst) %3,8'e karşı %2,7 oranında görüldü, şiddetli kamaşma ise hiçbir hastada bildirilmedi. Buna karşın loş ışıktaki kontrast duyarlılığı monofokal lense göre biraz daha düşüktü.
PureSee için üretici, hastaların %97'sinde çok rahatsız edici hale veya kamaşma olmadığını, %97'sinin lensi başkalarına önereceğini ve altıncı ayda uzak düzeltmesiyle ölçülen yakın görmenin kendi monofokal lensine göre 1,5 sıra daha iyi olduğunu bildirmektedir. Bu çalışmalarda farklı yöntemler kullanıldığı için sayılar lensler arasında doğrudan karşılaştırılmamalıdır.
EDOF lenslerin sınırları nelerdir?
- Yakın görme keskin değil, işlevseldir. Büyük yazılar genellikle okunabilir; ancak küçük yazılar veya loş ışıkta telefon ekranı için okuma gözlüğü gerekebilir.
- Difraktif tasarımlar monofokal lenslerden daha fazla haleye yol açar; yukarıdaki Symfony rakamları bunu gösterir. Difraktif olmayan tasarımlar ise monofokal düzeye yakın kalır.
- Kontrast. Bazı tasarımlar loş ışıkta kontrastı hafifçe azaltır; yine de EDOF lensler genellikle multifokal lenslerden daha az kontrast kaybına neden olur.
- Hassasiyet yine önemlidir. Vivity'nin üreticisi lensin 0,5 D'ye kadar refraktif sapmayı tolere ettiğini belirtse de doğru ölçümler vazgeçilmezdir.
EDOF lensler kimlere uygundur?
EDOF lensler çoğu zaman şu kişilere uygundur:
- günün büyük bölümünü araç kullanarak, bilgisayar başında veya kol mesafesindeki işlerle geçiren ve küçük yazılar için okuma gözlüğü kullanmayı sorun etmeyenler;
- gözlüğe daha az bağımlı olmak isteyen ama halelerden çekinenler, örneğin geceleri sık araç kullananlar (özellikle difraktif olmayan tasarımlar);
- eşlik eden hafif göz sorunları olanlar. EDOF lensler genellikle multifokal lenslerden daha az kontrast kaybına yol açtığı için erken makula değişiklikleri olan seçilmiş gözlerde difraktif olmayan bir EDOF lens düşünülebilir; Vivity'nin üreticisi de lensin hafif glokomu olan bazı hastalara uygun olabileceğini belirtir. Bu kararlar kişiye özeldir ve retina taramasından sonra verilir.
Önceliğiniz küçük yazıları gözlüksüz okumaksa EDOF lensler daha az uygundur; bu durumda bir trifokal lens size daha uygun olabilir. Belirgin bir makula veya optik sinir hastalığı monofokal lensi öne çıkarıyorsa da EDOF lens daha az uygundur. Bkz. göz içi lens seçimi ve presbiyopi tedavisi.
EDOF lens mini monovizyonla birleştirilebilir mi?
Evet. EDOF lens odağı zaten kol mesafesine doğru uzattığı için iki göz arasında küçük bir fark bırakmak, birlikte elde edilen aralığı okuma mesafesine doğru genişletebilir: baskın göz uzağa, diğer göz ise hafif miyop olacak şekilde ayarlanır. Buna genellikle mini monovizyon veya karma görme (blended vision) denir. Geliştirilmiş monofokal bir lensin üreticisi de benzer bir yaklaşımı, iki göz arasında daha yumuşak geçiş sağlayan “geliştirilmiş monovizyon” (enhanced monovision) adıyla tanıtmaktadır.
ESCRS, iyi uzak ve orta mesafe görmesini ve düşük hale olasılığını monovizyonun avantajları arasında sayar. Dezavantajları ise yakına ayarlanan gözde uzak görmenin biraz daha az net olması ve bazı kişilerin derinlik algısında azalma fark etmesi ya da farklı odaklanan iki göze uyum sağlayamamasıdır; bu nedenle genellikle önceden kontakt lensle deneme önerilir.
Piyasadaki EDOF lensler
| Kategori | Örnekler |
|---|---|
| Geliştirilmiş monofokal | TECNIS Eyhance; RayOne EMV |
| Difraktif olmayan EDOF | AcrySof IQ Vivity; TECNIS PureSee |
| Difraktif EDOF | TECNIS Symfony |
Bunların birçoğunun, örneğin PureSee ve RayOne EMV'nin, torik versiyonları astigmatı da aynı anda düzeltir (bkz. torik lens). Bunlar Eylül 2026 itibarıyla piyasadan örneklerdir, muayenehanede kullanılan lensler değildir.
Antalya'da EDOF lens planlaması
Prof. Dr. Elif Betül Türkoğlu, gerektiğinde retina taraması da dahil olmak üzere gözün tamamını muayene eder ve EDOF lensin mi, trifokal lensin mi yoksa monofokal temelli bir seçeneğin mi gözlerinize ve günlük yaşamınıza uyduğunu sizinle konuşur. Maliyet; lens modeline, torik versiyon gerekip gerekmediğine, bir veya iki gözün ameliyat edilmesine ve kontrol planına bağlıdır; bkz. akıllı lens ve katarakt fiyatları.
Sık sorulan sorular
EDOF lens multifokal bir lens midir?
Tam olarak değil. Multifokal lens ayrı odak noktaları oluşturur; EDOF lens ise tek bir odağı kesintisiz bir banda yayar. Difraktif EDOF lensler difraktif optik kullandığı için geceleri biraz hafif bir multifokal lens gibi davranabilir; difraktif olmayan tasarımlar ise ışığı bölmeden şekillendirir.
EDOF lensle okuma gözlüğüne ihtiyacım olur mu?
Küçük yazılar için büyük olasılıkla evet. Symfony onay çalışmasında hastaların %85'i gözlüğü hiç ya da çok az kullandı; uzak düzeltmesiyle tipik yakın görme yaklaşık 20/40 (5/10) düzeyindeydi. Büyük yazılar çoğu zaman gözlüksüz okunabilir; ancak ince yazılarda ve loş ışıkta okuma gözlüğü işe yarar.
EDOF lensler gece araç kullanmak için uygun mu?
Difraktif olmayan EDOF lenslerin gece profili monofokal lense yakındır: Vivity onay çalışmasında şiddetli haleyi hastaların %0,9'u bildirdi; bu, monofokal gruptaki oranla aynıydı. Difraktif EDOF tasarımları daha fazla haleye yol açar. Lens ne olursa olsun, görmeniz yasal sürüş için gereken standardı karşılamalıdır.
EDOF ile geliştirilmiş monofokal lens arasındaki fark nedir?
İkisi de odak aralığını standart monofokalin ötesine taşır, ancak farklı ölçülerde. Geliştirilmiş monofokal lens, monofokale benzer gece görmesini korurken orta mesafe görmesine biraz, göz eşelinde yaklaşık bir sıra katkı sağlar. EDOF lens ise kol mesafesine doğru daha fazla uzanır; bazı tasarımlarda bunun bedeli biraz daha fazla görsel yan etkidir.
Astigmatım varsa EDOF lens taktırabilir miyim?
Astigmat düzenliyse evet. Birçok EDOF ve geliştirilmiş monofokal lensin torik versiyonu kornea astigmatını aynı ameliyatta düzeltir; ESCRS, yaklaşık 1,0 diyoptriden itibaren torik lens düşünülmesini önerir. Keratokonustaki gibi düzensiz astigmat ise kişiye özel değerlendirme gerektirir.
Erken makula dejenerasyonu veya glokomda EDOF lens kullanılabilir mi?
Bazen. EDOF lensler genellikle multifokal lenslerden daha az kontrast kaybına yol açar; bu nedenle erken makula değişiklikleri olan seçilmiş gözlerde, OCT taramasından sonra difraktif olmayan bir EDOF lens düşünülebilir. Glokomda seçim, hastalığın ne kadar ilerlemiş ve ne kadar stabil olduğuna bağlıdır ve kişiye özel yapılır.
Kaynaklar
- American Academy of Ophthalmology, EyeWiki. Extended Depth of Focus IOLs. eyewiki.aao.org
- European Society of Cataract & Refractive Surgeons (ESCRS). [Katarakt cerrahisine yönelik klinik öneriler, 2024]. escrs.org
- US Food and Drug Administration. [Güvenlilik ve etkinlik verileri özeti (SSED): TECNIS Symfony EDOF göz içi lens]. fda.gov
- US Food and Drug Administration. [Güvenlilik ve etkinlik verileri özeti (SSED): AcrySof IQ Vivity EDOF göz içi lens]. fda.gov
- Alcon. [AcrySof IQ Vivity: göz sağlığı profesyonellerine yönelik ürün bilgisi (İngiltere)] (üretici tarafından bildirilen veriler). myalcon.com
- Johnson & Johnson. [Basın bülteni: TECNIS PureSee göz içi lensinin FDA onayı], Mart 2026 (üretici tarafından bildirilen veriler). jnj.com
- Review of Ophthalmology. [TECNIS Eyhance göz içi lenslerinin FDA onayı]. reviewofophthalmology.com
- Rayner. [RayOne EMV: ürün bilgisi] (üretici tarafından bildirilen veriler). rayner.com
- Retina Today. [Yaşa bağlı makula dejenerasyonu olan gözlerde göz içi lens seçimi]. Mayıs/Haziran 2024. retinatoday.com