Konjonktiva Tümörleri: Göz Akındaki Leke ve Kabarıklıklarda Tanı ve Tedavi

Göz akında yeni fark edilen bir leke aynada kolayca görülür ve endişe duymanız çok doğaldır. Bu oluşumların çoğu zararsızdır: bene benzeyen bir nevüs ya da güneşle ilişkili pinguekula veya pterjiyum (halk arasında “gözde et”) gibi değişiklikler. Daha az sayıdaki kanser öncüsü veya kanserli lezyonun erken tanınması ise konjonktiva tümörü tedavisini kolaylaştırır; gözün ve görmenin korunma olasılığını da artırır.

Bu sayfada konjonktivada görülebilen oluşumları, uyarı işaretlerini ve tanı ile tedavinin nasıl yürüdüğünü bulacaksınız. Oküler yüzey skuamöz neoplazisi ve konjonktiva melanomu için ayrıca ayrıntılı sayfalarımız bulunuyor.

Konjonktiva nedir, üzerindeki oluşumlar neden önemsenmeli?

Konjonktiva, göz akını (sklera) ve göz kapaklarının iç yüzünü örten ince, saydam zardır. Geriye doğru kıvrılarak oluşturduğu cebe forniks, gözün iç köşesindeki pembe kabarıklığa karünkül, saydam kornea ile birleştiği halkaya ise limbus denir; yüzey tümörlerinin çoğu limbusta başlar. Konjonktiva gözün dış yüzeyinde bulunduğundan buradaki bir oluşum çoğu zaman erken fark edilir ve girişimsel bir işleme gerek kalmadan muayene edilebilir, fotoğraflanabilir ve taranabilir.

Olası tanıların yelpazesi geniştir. Philadelphia'daki Wills Eye Hastanesi Oküler Onkoloji Servisi'ne sevk edilen 5.002 konjonktiva tümörünün yaklaşık %30'u kötü huyluydu. Uzman merkezler çoğunlukla zaten şüpheli görünen lezyonları gördüğü için bu oran, günlük pratikte rastlanan ortalama bir lekeyi yansıtmaz; ancak değişen veya alışılmadık görünen bir lezyonun neden uzman gözüyle değerlendirilmesi gerektiğini gösterir.

Göz akında hangi oluşumlar görülebilir?

Konjonktiva lezyonları iyi huylu (zararsız), premalign (tedavi edilmezse kansere dönüşebilen) veya kötü huylu (kanser) olabilir. Birçoğu birbirine benzediği için kesin tanı muayeneye, görüntülemeye ve bazen doku örneğine dayanır.

İyi huylu lezyonlar

Ciltteki benin gözdeki karşılığı olan konjonktiva nevüsü, en sık görülen konjonktiva tümörüdür (5.002 tümörlük aynı seride %23). Genellikle çocukluk veya ergenlik döneminde ortaya çıkar ve yalnızca yaklaşık 300 olguda 1'inde melanoma dönüşür. Pinguekula ve pterjiyum ise gerçek tümör değil, güneşle ilişkili değişikliklerdir.

Premalign lezyonlar

Atipik hücreler içeren primer edinsel melanoz (PAM), diğer adıyla C-MIN, melanoma ilerleyebilir (bkz. konjonktiva melanomu). Konjonktival intraepitelyal neoplazi (CIN) ise bunun yüzeydeki skuamöz hücrelerdeki karşılığıdır: henüz derin dokulara yayılmamış anormal hücreler.

Kötü huylu tümörler

Oküler yüzey skuamöz neoplazisi (aynı seride %14), invaziv ucunda skuamöz hücreli karsinoma dönüşür ve güneş ışığı, HPV ve HIV ile ilişkilidir. Konjonktiva melanomu nadirdir (yılda milyon kişide 1'den az olgu) ve göz içindeki melanomdan çok deri melanomuna benzer davranır; ilk olarak kulağın önündeki ve boyundaki lenf düğümlerine yayılır.

Konjonktiva lenfoması klasik “somon yaması” görünümündedir; genellikle yavaş büyüyen bir marjinal zon (MALT) lenfomadır ve biyopsiyle doğrulanır. Lenfoma vücudun başka bölgelerinde de bulunabildiğinden (aynı seride tek gözü tutulan hastaların %17'sinde, iki gözü tutulanların %47'sinde) evreleme bir hematologla birlikte planlanır (bkz. göz lenfoması).

Sebase bez karsinomu göz kapağının yağ bezlerinden gelişir, ancak konjonktiva boyunca yayılarak inatçı, tek taraflı bir konjonktiviti taklit edebilir (bkz. göz kapağı kanseri); konjonktivanın iyi huylu sebase tümörleri ise çok nadirdir.

Bu durumlardan ikisi için ayrıntılı rehberlerimiz bulunuyor:

• Göz kanseri · Konjonktiva tümörleriKonjonktiva melanomuKonjonktivada nevüs, PAM, C-MIN ve melanom: göz akındaki kahverengi bir leke ne anlama gelebilir ve nasıl tedavi edilir?Devamını okuyun
• Göz kanseri · Konjonktiva tümörleriOküler yüzey skuamöz neoplazisiYüzeydeki kanser öncüsü lezyondan (CIN) skuamöz hücreli karsinoma: OSSN'nin OCT ile tanısı, göz damlaları veya cerrahiyle tedavisi.Devamını okuyun

Konjonktiva tümörünün uyarı işaretleri nelerdir?

Yüzeydeki birçok lezyon hiçbir belirti vermez ya da yalnızca hafif kızarıklık veya batma hissi yapar. Lekenin nasıl göründüğü ve değişip değişmediği daha önemlidir.

Bağışıklık sisteminiz zayıflamışsa (örneğin HIV enfeksiyonu veya organ nakli sonrasında), kseroderma pigmentozum (güneş ışığına karşı kalıtsal aşırı duyarlılık) varsa ya da daha önce cilt kanseri geçirdiyseniz, erken kontrol daha da önem kazanır.

Konjonktiva tümörlerinin tanısı nasıl konur?

• Biyomikroskop muayenesi ve fotoğraflama. Göz kapakları ters çevrilerek altları da dahil olmak üzere tüm yüzey mikroskopla incelenir ve fotoğraflar başlangıç kaydı olarak saklanır. Lisamin yeşili gibi boyalar anormal hücrelerin sınırlarını belirginleştirir.
• Yüksek çözünürlüklü ön segment optik koherens tomografi (OCT). Göze temas etmeyen bu tarama yüzey katmanlarını kesit halinde gösterir; bir tür “optik biyopsi” işlevi görür. Skuamöz neoplazi, keskin bir sınırla sonlanan, kalınlaşmış ve parlak bir yüzey tabakası olarak görülür; bildirilen duyarlılık %94–100, özgüllük %100'dür. Küçük kistler ise nevüsü düşündürür.
• İmpresyon sitolojisi, yüzey hücrelerini küçük bir filtre kâğıdıyla toplar. Girişimsel değildir, ancak tümörün ne kadar derine ilerlediğini gösteremez.
• Ultrason biyomikroskopi (UBM) kalınlığı ölçer ve göz duvarına invazyon olup olmadığını kontrol eder.
• Biyopsi. Küçük lezyonlar genellikle tamamen çıkarılır (eksizyonel biyopsi); böylece tanı ve tedavi tek adımda gerçekleşir. Düz pigmentli lezyonlarda veya sebase bez hastalığında birkaç “haritalama” biyopsisi gerekebilir; lenfoma şüphesinde akım sitometrisi (flow sitometri) için taze doku alınır.

Kanser doğrulanırsa evrelemeye lenf düğümü ultrasonu ve seçilmiş tümörlerde BT, MR veya PET-BT eklenebilir; bkz. göz tümörlerinde tanı.

Konjonktiva tümörü tedavisi nasıl yapılır?

Tedavi; lezyonun türüne, boyutuna ve yerine, ayrıca yayılıp yayılmadığına göre belirlenir. İyi huylu birçok lezyonda düzenli aralıklarla fotoğraf çekilmesi yeterlidir. Tedavi gerektiğinde şu ilkeler geçerlidir:

• Kriyoterapiyle birlikte dokunmadan eksizyon. Ameliyat mikroskobu altında tümör, çevresinden sağlıklı doku payı bırakılarak (skuamöz neoplazide genellikle 3–4 mm) ve tümör hücreleri saçılmasın diye pensle tutulmadan çıkarılır. Korneaya uzanan kısım mutlak alkolle gevşetilip nazikçe kaldırılır, kenarlar dondurulur (kriyoterapi) ve açıklık doğrudan dikilerek ya da amniyotik membran veya konjonktiva grefti ile kapatılır. Patoloğun tüm cerrahi sınırları inceleyebilmesi için çıkarılan doku düz biçimde serilir.
• Kemoterapi göz damlaları. Skuamöz neoplazide 5-florourasil (5-FU), interferon alfa-2b veya mitomisin C damlaları, gözle görülemeyecek kadar küçük hastalık odakları da dahil olmak üzere tüm yüzeyi tedavi eder. 2022 tarihli bir meta-analiz, iyileşme veya nüks açısından cerrahiyle anlamlı bir fark bulmamıştır; ancak kanıtın kesinlik düzeyi düşüktür. Düz, atipik PAM olgularında da mitomisin C veya interferon kullanılır. Bu ilaçlara erişim ülkeden ülkeye değişir; bkz. OSSN tedavisi.
• Radyoterapi. Göz çevresiyle sınırlı lenfomanın olağan tedavisi düşük doz radyoterapidir; cerrahi sınırda tümör kalan melanom veya karsinomda da ameliyattan sonra radyasyon uygulanabilir.
• İleri evre hastalık. Vücudun başka bölgelerine yayılmış lenfoma ile ileri evre melanom veya karsinom, immünoterapi veya hedefe yönelik ilaçlar gibi tedavilerle ele alınır; orbitaya yaygın invazyonda gözün ve göz çukuru dokularının çıkarılması gerekebilir.

Prof. Dr. Elif Betül Türkoğlu her lezyonu değerlendirir, seçenekleri açıklar ve tedaviyi sizinle birlikte planlar. Muayene, görüntülemelerin değerlendirilmesi, biyopsi ve cerrahi çıkarma işlemlerini kendisi yapar; radyoterapi, lenf düğümü cerrahisi ve kanser ilaçları ilgili uzman ekiplerle birlikte uygulanır.

Pterjiyum mu, tümör mü?

Pterjiyum, genellikle burun tarafından başlayıp korneanın üzerine doğru ilerleyen, kanat biçiminde etli bir dokudur; pinguekula ise korneanın yanında yer alan ve korneaya geçmeyen sarımsı beyaz bir kabarıklıktır. Her ikisi de güneş ışığı, rüzgâr, toz ve açık havada çalışmayla ilişkilidir.

İkisi de iyi huyludur; ancak skuamöz neoplazi bunlara benzeyebilir ya da bir pterjiyumun içinde gizlenebilir. Çıkarılan “pterjiyum” dokularının laboratuvar incelemesinde, Güney Florida'dan bir seride olguların %1,7'sinde, Avustralya'dan bir seride ise %9,8'inde beklenmedik OSSN saptanmıştır. Bu nedenle çıkarılan her pterjiyum patolojik incelemeye gönderilmelidir.

Yüksek çözünürlüklü OCT, çoğu zaman hiçbir kesi yapmadan ikisini ayırt eder. Beyaz ve kabuklu, alışılmadık derecede damarlı, yalnızca şakak tarafında yer alan, hızla büyüyen veya ameliyattan kısa süre sonra tekrarlayan bir “pterjiyum”, yeniden ameliyat edilmeden önce bir oküler onkoloji uzmanı tarafından görülmelidir.

Antalya'da uzman görüşü almak

Bir lezyon yukarıdaki uyarı işaretlerinden birini taşıyorsa, biyopsi sonucu premalign veya kötü huylu çıktıysa, tümör tekrarladıysa ya da ameliyat öncesinde net bir yanıt almak istiyorsanız bir konjonktiva tümörü uzmanına (oküler onkoloji uzmanı) danışmanız yararlı olur. Prof. Dr. Türkoğlu tüm göz yüzeyini muayene eder; önceki fotoğrafları, taramaları ve patoloji raporlarını inceler; tanıyı, seçenekleri ve takip planını anlaşılır bir dille açıklar.

Antalya dışında yaşıyorsanız yakın çekim fotoğraflar (lezyon kapağın altına uzanıyorsa kapak ters çevrilmiş halde), önceki fotoğraflar, OCT taramaları, patoloji raporları ve daha önce kullandığınız damlaların bilgisini göndererek uzaktan ikinci görüş ile başlayabilirsiniz. Antalya'da muayene önerilirse şehir dışından gelen hastalar için hazırladığımız bilgilere göz atabilirsiniz.