Orbita Tümörü Tedavisi Antalya: Göz Arkasındaki Tümörlerin Tanısı ve Cerrahisi

Gözlerden biri diğerinden daha belirgin görünmeye, daha aşağıda durmaya ya da çift görmeye yol açmaya başladığında neden çoğu zaman göz küresinin arkasında, orbita adı verilen kemik yuvadadır. Burada gelişen bir kitleye orbita tümörü denir. Bazıları zararsızdır ve yavaş büyür; bazıları ise birkaç gün içinde tedavi gerektirir. Bu rehberde yetişkin ve çocuklarda görülen başlıca türleri, tanının nasıl konduğunu ve ilk görüntülemeden ameliyat sonrası iyileşmeye kadar orbita tümörü cerrahisinin neleri kapsadığını bulacaksınız.

Orbita; göz küresini, onu hareket ettiren kasları, optik siniri, kan damarlarını, sinirleri ve gözyaşı (lakrimal) bezini küçük, koni biçimli bir alanda barındırır. Adımların sırası bu yüzden önemlidir: önce doğru görüntüleme, ardından doğru türde biyopsi (bazen hiç biyopsi yapılmaz) ve ancak bundan sonra cerrahi ya da diğer tedaviler.

Orbita tümörü nedir?

Orbitada 100'den fazla farklı lezyon gelişebilir ve yaş güçlü bir ipucudur. Çocuklarda kistler, damarsal lezyonlar ve rabdomiyosarkom; orta yaşta kavernöz venöz malformasyonlar, lenfoma, gözyaşı bezi tümörleri ve menenjiyomlar; ileri yaşta ise lenfoma ve vücudun başka yerlerindeki kanserlerden gelen metastazlar öne çıkar. Göz kapağının cilt kanserleri de orbitaya doğru büyüyebilir (bkz. göz kapağı kanseri). Orbitadaki her kitle tümör değildir: iltihap, IgG4 ilişkili hastalık, sarkoidoz ve hepsinden önemlisi tiroid göz hastalığı çok benzer görünebilir.

Orbita tümörleri hangi belirtilere yol açar?

• Gözün öne çıkması (proptozis). Göz kaslarının oluşturduğu koninin içindeki bir tümör gözü genellikle düz olarak öne iter; koninin dışındaki bir tümör ise gözü yukarı, aşağı veya yana iter.
• Göz kapağı değişiklikleri: şişlik, kapak düşüklüğü ya da kaşın veya kapağın altında elle hissedilen bir kitle.
• Çift görme: göz hareketleri kısıtlandığında ortaya çıkar.
• Bulanık veya azalmış görme: optik sinire ya da gözün arka kısmına yapılan bası nedeniyle; gözlük numarasındaki bir değişiklik erken bir ipucu olabilir.
• Yanakta veya alında ağrı ya da uyuşukluk: kötü huylu veya iltihabi lezyonlarda daha tipiktir.

Yetişkinlerde hangi orbita tümörleri görülür?

Kavernöz venöz malformasyon

Eskiden “kavernöz hemanjiom” olarak adlandırılan bu iyi huylu, yavaş akımlı damarsal lezyon, yetişkinlerde sık rastlanan, iyi huylu orbita kitlelerinden biridir ve tipik olarak orta yaşlı kadınlarda ortaya çıkar. Gözün ağrısız ve yavaş biçimde öne çıkmasına yol açar; orbitanın arka kısmına yakın olduğunda bazı bakış yönlerinde görmeyi bulanıklaştırabilir. Birçoğu yalnızca izlenir; görme, göz hareketleri veya görünüm etkilendiğinde ya da lezyon büyüdüğünde çıkarılması önerilir ve genellikle bütün olarak çıkarılabilir.

Orbita lenfoması

Lenfoid lezyonlar orbita tümörlerinin yaklaşık %10–15'ini, kötü huylu orbita kitlelerinin ise %55'e kadarını oluşturur. Çoğu, ileri yaştaki yetişkinlerde görülen yavaş büyüyen B hücreli lenfomalardır; genellikle ağrısız, lastik kıvamında bir şişlik oluşturur ve sıklıkla orbitanın üst dış kısmında yer alır. Türü, akım sitometrisi (flow sitometri) için taze doku alınan bir biyopsiyle doğrulanır; evrelemeyi bir hematolog tamamlar. Tedavi, oküler adneksiyal lenfoma bölümümüzde anlatılmaktadır.

Gözyaşı bezi tümörleri

Gözyaşı bezi orbitanın üst dış köşesinde yer alır. Buradaki şişliklerin çoğu iltihabi veya lenfoiddir; gerçek epitelyal tümörlerin ise yaklaşık %55'i iyi huylu, %45'i kötü huyludur.

• Pleomorfik adenom iyi huyludur ve yavaş büyür; tanı konduğunda genellikle bir yıldan uzun süredir vardır. Kapsülüyle birlikte bütün olarak, genellikle lateral orbitotomiyle ve önceden kesilerek biyopsi yapılmadan çıkarılmalıdır: kapsülün zedelenmesi tümör hücrelerini saçabilir; bu da nükse ve zamanla kötü huylu dönüşüm riskine yol açar.
• Adenoid kistik karsinom, bezin en sık görülen kötü huylu epitelyal tümörüdür. Sinirler boyunca yayıldığı için erken dönemde ağrı ve uyuşukluğa yol açma eğilimindedir. Tedaviyi multidisipliner bir ekip planlar; bu, göz korunarak yapılan cerrahi ile radyoterapi ya da yaygın hastalıkta ekzenterasyon olabilir.

Menenjiyom

Optik sinir kılıfı menenjiyomu, optik siniri saran zardan gelişir; çoğunlukla 40'lı ve 50'li yaşlardaki kadınlarda görülür ve tek gözde yavaş görme kaybına yol açar. MR'da tipik bir “tren rayı” görünümü vardır. Tümör kan dolaşımını sinirle paylaştığından cerrahi genellikle görme kaybıyla sonuçlanır; bu nedenle görmesi stabil olan gözler izlenir. Yayımlanmış serilerde fraksiyone stereotaktik radyoterapi, tedavi edilen hastaların %81–100'ünde görmeyi stabil tuttu veya düzeltti. Orbitanın yanındaki kemikten gelişen sfenoid kanat menenjiyomları ise beyin cerrahlarıyla birlikte tedavi edilir.

Schwannom

Bu iyi huylu sinir kılıfı tümörü orbita tümörlerinin yaklaşık %1'ini oluşturur; genellikle 20–60 yaş arasındaki yetişkinlerde ve sıklıkla orbitanın üst kısmında görülür. Kapsülü bozulmadan tamamen çıkarıldığında nüks olasılığı çok düşüktür.

Metastazlar

Orbita metastazlarının en sık kaynağı meme kanseridir (bildirilen serilerde %29–70); bunu prostat, akciğer, melanom ve böbrek kanserleri izler. Orbita ilk bulgu olabilir: meme kanserinin orbita metastazlarının %26'ya varan kısmı meme kanseri bilinmeden önce ortaya çıkar ve yaklaşık 10'da 1'i gözün öne çıkması yerine içeri çökmesine yol açar. Tedavi esas olarak radyoterapi ve sistemik tedavidir; cerrahi genellikle biyopsiyle sınırlıdır. Ayrıca bkz. göze metastazlar.

Çocuklarda hangi orbita tümörleri görülür?

Rabdomiyosarkom, çocukluk çağının en sık görülen primer orbita kanseridir ve kolaylıkla bir enfeksiyon ya da travmayla karıştırılır; bu nedenle bir çocukta hızla öne çıkan göz acil görüntüleme ve biyopsi gerektirir. Tedavide kemoterapi radyoterapiyle birleştirilir; büyümekte olan kemikleri korumak için giderek daha sık proton tedavisi kullanılır, radikal cerrahi ise nüks durumuna saklanır. Orbita bu kanser için en olumlu yerleşim yeridir ve 5 yıllık sağkalım yaklaşık %97'dir; ancak orbitaya radyoterapi uygulanan çocuklar katarakt, göz kuruluğu ve orbita büyümesinde yavaşlama açısından uzun süre izlenmelidir.

İnfantil hemanjiomlar bebeklerin %5'ine kadarında görülür. Göz açısından başlıca risk göz tembelliğidir (ambliyopi); bu nedenle tedaviye çoğu zaman gözlük veya kapama tedavisi eşlik eder. Nörofibromatozis tip 1 olan çocuklar erken çocukluk döneminde her yıl göz muayenesinden geçmelidir. Retinoblastom gibi göz küresinin içindeki tümörler ayrı bir sayfada ele alınmıştır.

Tiroid göz hastalığı olabilir mi?

Tiroid göz hastalığı (TGH), tek ya da iki gözü etkilemesinden bağımsız olarak, yetişkinlerde gözün öne çıkmasının en sık nedenidir. Yılda 100.000 kişide yaklaşık 19 kişide görülür, kadınlarda yaklaşık beş kat daha sıktır ve tipik olarak göz kapağı retraksiyonuna (sürekli dik dik bakıyormuş gibi bir görünüm), kızarıklık ve şişliğe yol açar. Görüntülemede göz kasları kalınlaşmış, kasların tendonları ise korunmuş görünür.

Bu ayrım iki yönde de önemlidir: TGH belirgin biçimde asimetrik olup bir tümörü taklit edebilir; lenfoma, metastazlar veya IgG4 ilişkili hastalık da TGH'yi taklit edebilir. Tiroid antikor testleri ve görüntüleme paterni genellikle soruyu yanıtlar; biyopsi atipik olgulara saklanır. Hastaların %5'inden azında görülen optik sinire bası ise acil bir durumdur.

Tedavi; sigarayı bırakmayı, tiroid düzeylerini normale getirmeyi, hafif hastalıkta selenyumu, damar yoluyla steroidleri ve IGF-1 reseptörünü bloke eden ilaçları içerir. ABD'de FDA tarafından Ocak 2020'de onaylanan teprotumumab, faz 3 OPTIC çalışmasında gözün öne çıkmasını hastaların %83'ünde azalttı (plasebo grubunda %10); tedavi sırasında işitme ve kan şekeri izlenmelidir. Aynı sınıftan ikinci bir ilaç olan veligrotug-vvze (Lumvoa), 26 Haziran 2026'da FDA tarafından onaylandı; bu ilaçlara erişim ülkeden ülkeye değişir. Cerrahi gerektiğinde önce orbital dekompresyon, ardından göz kası (şaşılık) cerrahisi ve en son göz kapağı cerrahisi yapılır.

Orbita tümörlerinin tanısı nasıl konur?

Muayenede görme keskinliği, renkli görme, pupilla yanıtları, göz hareketleri ve gözün öne çıkma derecesi ölçülür; optik sinir ve retina değerlendirilir. Ardından görüntüleme tanıyı daraltır:

• BT kemiği, kalsifikasyonu ve kanamayı gösterir.
• Yağ baskılamalı ve kontrastlı MR yumuşak dokuları ve sinirleri gösterir.
• Difüzyon ağırlıklı MR (DAG) suyun doku içinde ne kadar serbestçe hareket ettiğini ölçer. Hücreden zengin tümörler, özellikle lenfoma, bu hareketi kısıtlar; bu da tümörlerin biyopsiden önce ayırt edilmesine yardımcı olur.
• Ultrason, orbitanın ön kısmına yakın lezyonlarda ve kistlerde yardımcıdır.

Birçok tümörün tipik bir görüntüleme “imzası” vardır. Kavernöz venöz malformasyon kontrast maddeyle yavaş yavaş dolar; lenfoma kemiği yıkmadan gözün ve kemiğin çevresini sararak onların şeklini alır; pleomorfik adenom kemiği düzgün biçimde yeniden şekillendirirken adenoid kistik karsinom kemiği aşındırır; lenfatik malformasyon ise kistlerinin içinde sıvı seviyeleri gösterir.

Görüntüleme tanıyı netleştiremediğinde biyopsi yapılır. Sınırları belirgin, iyi huylu görünen lezyonlar genellikle bütün olarak çıkarılır; infiltratif veya kötü huylu olabilecek lezyonlardan ise örnek alınır ve lenfoma şüphesinde akım sitometrisi için taze doku ayrılır. Pleomorfik adenom şüphesinde tümör kesilerek örneklenmez, bütün olarak çıkarılır. İkinci görüş için MR ve BT'lerinizi orijinal DICOM dosyaları olarak, yüzünüzün eski fotoğraflarını, patoloji raporlarını ve tiroid tahlillerinizi gönderin. Ayrıca bkz. göz tümörlerinde tanı.

Orbita tümörü cerrahisi: hangi yaklaşım kullanılır?

Orbitaya ulaşmak için yapılan ameliyata orbitotomi denir. Yol, tümörün yerine göre seçilir ve kesilerin çoğu doğal bir kıvrımın içinde, göz kapağının iç yüzünde veya burnun içinde gizlenir.

Derin tümörlerde görüntü rehberli navigasyon, ameliyat sırasında yapıların yerinin belirlenmesine yardımcı olur. Olası komplikasyonlar arasında çift görme, kapak düşüklüğü, uyuşukluk, göz kuruluğu ve kanama sayılabilir; görme kaybı nadirdir ve tümör orbita apeksine ne kadar yakınsa bu risk o kadar artar.

Orbita tümörlerinde başka hangi tedaviler kullanılır?

• İzlem: stabil iyi huylu lezyonlarda ve görmesi iyi olan menenjiyomlarda.
• Radyoterapi: lenfoma (çoğu zaman düşük dozlarda), menenjiyom, rabdomiyosarkom, metastazlar ve tiroid göz hastalığının seçilmiş olgularında.
• İlaçlar: lenfomada antikor tedavisi veya kemoterapi, rabdomiyosarkomda kemoterapi, infantil hemanjiomda propranolol, lenfatik malformasyonlarda sirolimus ve bazı optik yol gliomlarında hedefe yönelik ilaçlar.

Bu tedaviler tümörün türüne göre radyasyon onkologları, hematologlar, çocuk onkologları ve tıbbi onkologlar, beyin cerrahları, KBB cerrahları ve endokrinologlarla birlikte planlanır ve uygulanır.

İyileşme süreci ve tedavi sonuçları nasıldır?

Orbita cerrahisi genellikle genel anestezi altında yapılır. Şişlik ve morarma ilk bir iki haftada en belirgindir; geçici çift görme, kapak düşüklüğü veya uyuşukluğun geçmesi ise haftalar, hatta aylar sürebilir. Sonraki tedaviye yön veren kesin patoloji raporu kontrol muayenesinde sizinle konuşulur.

Kavernöz venöz malformasyon, schwannom, dermoid kist ve bütün olarak çıkarılan pleomorfik adenom gibi kapsüllü iyi huylu tümörler, tamamen çıkarıldığında genellikle kalıcı olarak tedavi edilmiş olur; ancak pleomorfik adenomlar uzun süre izlenmelidir. Kötü huylu tümörler çoğu zaman tekrarlanan MR'larla yıllarca takip gerektirir ve seyirleri büyük farklılık gösterir: çocuklardaki orbita rabdomiyosarkomunda tedavi başarısı çok yüksekken metastazlar ve adenoid kistik karsinom daha ciddi seyreder.

Antalya'da orbita tümörü tedavisi nasıl planlanır?

Prof. Dr. Türkoğlu orbita tümörü olan yetişkin ve çocuk hastaları kabul eder. Görüntülemeleri inceler, gözü ve orbitayı muayene eder, orbital biyopsi ve orbita cerrahisi yapar ve seçenekleri anlaşılır bir dille açıklar. Tümör beyin cerrahisi ya da burun içinden endoskopik yaklaşım, radyoterapi veya sistemik tedavi gerektiriyorsa bakım ilgili uzman ekiplerle birlikte planlanır ve yürütülür.

Antalya dışında yaşayan hastalar için ilk adım genellikle MR ve BT dosyalarının uzaktan incelenmesidir. Antalya'da kalış süresi, biyopsi mi yoksa tümörün tamamen çıkarılması mı planlandığına ve bir sonraki karar için patoloji sonucunun ne zaman gerektiğine bağlıdır. Ameliyat günü göz tümörü ameliyatı yazımızda anlatılıyor; seyahatle ilgili ayrıntılar ise şehir dışından gelen hastalar sayfamızda yer alıyor.