Akıllı lens · Rehber

Göz İçi Lens Seçimi: Trifokal mi, EDOF mu, Monofokal mi?

Trifokal ve EDOF lensler, katarakt (göz perdesi) ameliyatından ya da lens değişiminden sonra gözlük ihtiyacını farklı yollarla azaltan göz içi lenslerdir. Trifokal lens okuma dahil gözlüksüz en geniş görme aralığını sağlar, ancak geceleri ışıkların çevresinde daha fazla hale yapar. EDOF lens uzakta ve ekran mesafesinde daha az haleyle net görme sağlar; küçük yazılar için genellikle okuma gözlüğü gerekir. Monofokal lens en sade seçenektir ve okumak için gözlük gerektirir; doğru seçim göz sağlığınıza ve görmenizi nasıl kullandığınıza bağlıdır.
Gözlüksüz en geniş aralık
trifokal ve diğer multifokal lensler
En az hale
monofokal ve geliştirilmiş monofokal lensler
Orta yol
EDOF lensler ve monovizyon
1 D veya üzeri kornea astigmatı
genellikle torik versiyon düşünülür

Trifokal mi, EDOF mu? Yeni lensin uzak görmeyi düzeltmekten fazlasını yapabileceğini öğrenen herkes bunu sorar. Kısa cevap şu: Seçim, gözlükten kurtulmakla gece ışıkların çevresinde görülen haleler arasında denge kurmaktır. Bu rehber lens tiplerini, çalışmaların ne gösterdiğini ve seçimi neyin belirlediğini anlatıyor.

Hangi lensin size uyacağı üç şeye bağlıdır: göz sağlığınıza, görmenizi nasıl kullandığınıza ve gözlükten kurtulmaya mı yoksa haleden kaçınmaya mı daha çok önem verdiğinize. Aynı seçim katarakt ameliyatında da refraktif lens değişiminde de karşınıza çıkar. Ameliyatın kendisi akıllı lens ameliyatı sayfasında anlatılıyor.

Katarakt ameliyatında hangi lens daha iyi?

Herkese uyan tek bir lens yoktur. Avrupa Katarakt ve Refraktif Cerrahlar Derneği (ESCRS) seçimde üç şeye bakılmasını önerir: gözdeki diğer hastalıklar, gözlükten kurtulma isteğinizin gücü ve gerçekçi beklentiler.

Derneğin 2024 kılavuzu, gözlüksüz yaşamak isteyen ve hale ile kamaşma riskini kabul edenlere multifokal lensleri önerir. Orta mesafede iyi görmek isteyip bu etkilerle belirgin şekilde daha az karşılaşmak isteyenlere ise EDOF lensleri veya monovizyonu önerir. Orta mesafe, bilgisayar ekranının ya da araç göstergesinin uzaklığıdır.

Hangi göz içi lens tipleri var?

Göz içi lens (GİL), ameliyatta doğal lensinizin yerine göze yerleştirilen küçük bir yapay mercektir. Trifokal, multifokal ve EDOF lensler halk arasında "akıllı lens" ya da "akıllı mercek" olarak da bilinir. Lensler birkaç ana aileye ayrılır. Aşağıdaki tablo bunları karşılaştırır.

Torik lensler ayrı bir aile değil, ek bir özelliktir. Astigmatı, yani korneanın eğriliğinin her yönde aynı olmamasını da düzeltirler. Kornea astigmatınız yaklaşık 1,0 diyoptri (D) veya üzerindeyse ESCRS, seçtiğiniz lensin torik versiyonunun düşünülmesini önerir. Diyoptri, mercek gücünün birimidir. Ayrıntılar: torik lens.

Katarakt veya lens değişimi ameliyatından sonra farklı lens tipleriyle gözlüksüz görmenin tipik aralığı. Sonuçlar kişiden kişiye değişir; hale ve kamaşma multifokal tasarımlarda daha olasıdır. Yakın (okuma, ~40 cm)Orta mesafe (bilgisayar, ~70cm)Uzak (araç kullanma)Hale /kamaşma Monofokal Geliştirilmişmonofokal EDOF Trifokal genellikle net çoğunlukla yeterli genellikle gözlükgerekir
Şekil Katarakt veya lens değişimi ameliyatından sonra farklı lens tipleriyle gözlüksüz görmenin tipik aralığı. Sonuçlar kişiden kişiye değişir; hale ve kamaşma multifokal tasarımlarda daha olasıdır.
Lens tipi Güçlü yanları Sınırlılıkları Kimlere uygun olabilir?
Monofokal Tek mesafede net görme; en sade optik; en az hale Okumak için, çoğu zaman bilgisayar için de gözlük Makula veya optik sinir hastalığı olan gözler; geceleri sık araç kullananlar
Monovizyon (monofokal veya geliştirilmiş monofokal) Bir göz uzak, diğeri daha yakın işler için; az hale Bazı kişilerde derinlik algısında hafif azalma; herkes uyum sağlayamaz Kontakt lensle monovizyona alışkın olanlar
Geliştirilmiş monofokal Biraz daha geniş orta mesafe; monofokale benzer hale Okumak için yine gözlük gerekir Monofokale benzer gece görmesiyle biraz daha geniş aralık isteyenler
EDOF Uzaktan kol mesafesine kesintisiz görme; trifokallere göre daha az hale Küçük yazılar için genellikle gözlük; bazı tasarımlarda bir miktar kontrast kaybı Bilgisayar kullananlar ve haleden çekinen sürücüler
Trifokal / multifokal Her mesafede gözlüksüz kalma olasılığı en yüksek Hale, kamaşma, bir miktar kontrast kaybı; alışma süresi gerekir Sağlıklı gözler; gözlükten kurtulma isteği güçlü olanlar
Torik (her tipe eklenebilir) Düzenli kornea astigmatını düzeltir Doğru eksende kalmalıdır; düzensiz korneaya uygun değildir Yaklaşık 1,0 D veya üzeri kornea astigmatı olanlar
Işıkla ayarlanabilir Gücüne ameliyattan sonra UV ışıkla ince ayar yapılır Haftalara yayılan birkaç kontrol; UV koruyucu gözlük gerekir Haftalarca kliniğe yakın kalabilecek kişiler
Küçük açıklıklı (iğne deliği) Odak derinliğini artırır Loş ışıkta daha karanlık görme; katı seçim kriterleri Dikkatle seçilmiş gözler

Piyasadaki lenslere örnekler

Kategori Örnekler
Geliştirilmiş monofokal TECNIS Eyhance; RayOne EMV
EDOF, difraktif olmayan AcrySof IQ Vivity; TECNIS PureSee
EDOF, difraktif TECNIS Symfony
Trifokal ve "tam aralık" (full range) AcrySof IQ PanOptix; Clareon PanOptix Pro; ZEISS AT LISA tri; ZEISS AT ELANA; FineVision HP; TECNIS Synergy; TECNIS Odyssey
Işıkla ayarlanabilir RxSight Light Adjustable Lens
Küçük açıklıklı IC-8 Apthera

Bunlar Eylül 2026 itibarıyla piyasadan örneklerdir; muayenehanede kullanılan lenslerin listesi değildir. Bulunabilirlikleri ülkeden ülkeye değişir. Çoğunun torik versiyonu da vardır.

Trifokal mi, EDOF mu: gerçek fark nedir?

İkisi de gözlük ihtiyacınızı azaltmayı amaçlar, ama optikleri farklıdır. Trifokal lens ışığı üç odak noktası arasında paylaştırır. Bu sayede okuma mesafesini doğrudan destekler. EDOF lens ise tek bir odağı daha uzun bir banda yayar. Görme uzaktan kol mesafesine kadar kesintisiz kalır. Ancak normal okuma mesafesine gelmeden genellikle netliğini yitirmeye başlar.

Lensin yapısı da önemlidir. Difraktif lensler, yüzeylerindeki ince halkalarla ışığı böler ya da yayar. Difraktif olmayan lensler ise ışığı bu halkalar olmadan yönlendirir. Tablo, üç lensin ABD onay çalışmalarını ve trifokal lenslerle ilgili bir analizi özetliyor:

Ölçülen Trifokal lens Difraktif EDOF lens Difraktif olmayan EDOF lens
Gözlüksüz yakın görme Hastaların %49,6'sı 40 cm'de yaklaşık 20/20 (10/10) düzeyinde okudu (monofokal: %0,9) Uzak düzeltmesiyle tipik yakın görme yaklaşık 20/40 (5/10) (monofokal: 20/63, yaklaşık 3/10) Burada verilmemiştir
Gözlük kullanımı Hastaların %91,6'sında tam gözlük bağımsızlığı (13 çalışmanın üretici tarafından finanse edilen analizi) Hastaların %85'i gözlüğü hiç ya da çok az kullandı (monofokal: %59,9) Burada verilmemiştir
Haleler Hastaların %2,4'ü halelerden "çok fazla" rahatsız oldu (monofokal: %0,9) Hastaların %8,8'i halelerden "çok rahatsız" oldu (monofokal: %1,4) Hastaların %0,9'u şiddetli hale bildirdi (monofokal: %0,9)
Kontrast Yapısı gereği daha düşük Yapısı gereği daha düşük Loş ışıkta monofokal lense göre daha düşük

Bu rakamlar, farklı anketlerin kullanıldığı ayrı çalışmalardan gelir. Bu yüzden sayıları değil, genel eğilimi karşılaştırın. Trifokal lensler okuma görmesini, geceleri daha fazla yan etki pahasına sağlar. Difraktif olmayan EDOF lensler ise gece görmesini monofokale en yakın düzeyde tutar. Ayrıntılar trifokal lens ve EDOF lens sayfalarında.

Monofokal mi, multifokal mi: gözlükten kurtulmak bu ödüne değer mi?

Genel tabloyu bağımsız bir kaynak olan Cochrane derlemesi verir: 20 çalışma ve 2.230 katılımcı. Multifokal lensler, monofokal lenslere göre benzer uzak görme ve daha iyi yakın görme sağladı. Gözlüğe bağımlı kalma olasılığı da daha düşüktü. Ancak kamaşma yaklaşık 1,4 kat, hale ise yaklaşık 3,6 kat daha sık görüldü.

Gözlükten kurtulmak her zaman daha fazla memnuniyet demek değildir. Amerikan Oftalmoloji Akademisi'nin (AAO) çevrim içi ansiklopedisi EyeWiki, 95 gözü kapsayan bir çalışmayı özetler. Multifokal lens takılanların gözlüğe ihtiyaç duyma olasılığı 3,6 kat daha düşüktü. Buna karşın genel memnuniyetleri monofokal gruptan farklı değildi. Bu yüzden beklentileri konuşmak, ölçümler kadar önemlidir.

Yaşam tarzınıza hangi lens uyar?

İşe, sizin için en önemli günlük uğraşlardan başlayın:

Önceliğiniz… Genellikle düşünülen lensler
Gözlüksüz okumaksa Trifokal; monovizyon
Bilgisayar ve kol mesafesindeki işlerse EDOF; trifokal; geliştirilmiş monofokal (kısmen)
Geceleri sık araç kullanmaksa Monofokal; geliştirilmiş monofokal; difraktif olmayan EDOF
Tek bir mesafede olabildiğince keskin görmekse Monofokal; diğer mesafeler için gözlükle

Çok okuyor ya da yakın mesafede ince işler mi yapıyorsunuz?

Çok okuyorsanız ya da ince el işleriyle uğraşıyorsanız ve bunu gözlüksüz yapmak istiyorsanız, trifokal lens okumayı doğrudan destekler. Monovizyon da bir seçenektir. Yine de loş ışıkta çok küçük yazılar için gözlük gerekebilir. Diğer yollar presbiyopi tedavisi sayfasında anlatılıyor.

Saatlerce ekrana mı bakıyorsunuz?

Ekrana ya da araç göstergesine bakarken, yemek yaparken ve alışverişte çoğunlukla kol mesafesini kullanırsınız: yaklaşık 60–70 cm. Burada EDOF ve trifokal lenslerin ikisi de yardımcı olur. Trifokal onay çalışmasında hastaların %73,2'si 66 cm'de gözlüksüz olarak yaklaşık 20/20 (10/10) düzeyinde gördü. Monofokal lensle bu oran %22,5'ti.

Geceleri çok mu araç kullanıyorsunuz?

Hava karardıktan sonra sık araç kullanıyorsanız, özellikle de bunu iş gereği yapıyorsanız, halelere ayrıca önem verin. En az haleyi monofokal, geliştirilmiş monofokal ve difraktif olmayan EDOF lensler yapar. Trifokal ve difraktif tasarımlar daha fazla hale yapar. Ancak bu etkiler, beyin uyum sağladıkça genellikle ilk altı ay içinde azalır.

Spor yapıyor, hareketli bir hayat mı sürüyorsunuz?

Her lens tipi net uzak görme için ayarlanabilir. Asıl soru, bunun yanında ne kadar yakın görme istediğinizdir. Yüzme, raket sporları veya kayak gibi gözlüğün zahmetli olduğu durumlarda temel hedef uzak gözlüğünden kurtulmaktır. Sık sık alacakaranlıkta ya da projektör ışığında oynuyorsanız, daha az hale yapan bir lens daha rahat olabilir.

Göz sağlığınız seçimi nasıl değiştirir?

Yeni lens, gözün geri kalanı ne kadar izin verirse o kadar iyi çalışır. Bazı hastalıklar seçimi daraltır:

  • Makula hastalığı. Yaşa bağlı makula dejenerasyonu (YBMD, halk arasında sarı nokta hastalığı), retinanın merkezi olan makulayı etkiler ve kontrastı zaten azaltır. Difraktif optikler kontrastı daha da düşürür. Bu yüzden multifokal lenslerden genellikle kaçınılır. Torik monofokal lens ya da uygun görülen durumlarda difraktif olmayan bir EDOF lens düşünülebilir. Karar, retinanın optik koherens tomografi (OCT) taramasından sonra verilir, çünkü orta evre YBMD ilerleyebilir. 2024 tarihli bir çalışmada YBMD'li gözler kontrasta sağlıklı gözler kadar iyi uyum sağladı. Bu yüzden kararlar artık daha çok hastanın kendi durumuna göre veriliyor.
  • Glokom. Glokom (göz tansiyonu) gibi optik sinir hastalıklarında multifokal lensler temkinli kullanılır. Hastalık ilerliyorsa bu temkin daha da önemlidir.
  • Göz kuruluğu. Katarakt ameliyatı bekleyen 136 hastanın incelendiği bir çalışmada gözlerin %76,8'inde korneada boyanma görüldü. Bu, göz yüzeyinin hasar gördüğünü gösterir. Oysa hastaların yalnızca %22,1'ine göz kuruluğu tanısı konmuştu. ESCRS, göz kuruluğunun ameliyattan önce tedavi edilmesini önerir. Göz kuruluğu, premium lenslerden memnun kalmamanın sık ve tedavi edilebilir bir nedenidir.
  • Düzensiz kornea. Keratokonus (incelip koni gibi sivrilen kornea), kornea skarları veya önceki bir ameliyattan kalan düzensiz yüzey torik lensleri uygunsuz kılar. Multifokal lenslerin sonucunu da daha az öngörülebilir yapar.
  • Daha önce geçirilmiş lazer göz ameliyatı. LASIK veya PRK sonrasında standart ölçümler korneanın kırma gücünü yanlış değerlendirir. Özel yöntemler kullanılmazsa göz beklenmedik şekilde artı numaralı kalabilir ("hipermetropik sürpriz"). Korneaya ince kesiler yapılan eski bir ameliyat olan radyal keratotomiden sonra ise kornea yıllarca değişmeye devam edebilir. Lazer tedavinize ait eski kayıtları yanınızda getirin; ayrıca bkz. zor katarakt ameliyatları.

Kişiliğiniz önemli mi?

Gözleri aynı olan iki kişi farklı lenslerle mutlu olabilir. Muayeneden önce kendinize şunları sorun:

  • Okuma gözlüğü sizi gerçekten ne kadar rahatsız ediyor?
  • Geceleri far ışıklarının çevresindeki soluk halkalar sizi rahatsız eder mi?
  • Yeni lense alışmak için haftalar, hatta aylar sürebilecek bir döneme hazır mısınız?
  • Görmenizdeki küçük kusurları fark eder, bunları görmezden gelmekte zorlanır mısınız?
  • İşiniz, örneğin profesyonel şoförlük, loş ışıkta iyi görmeyi gerektiriyor mu?

ESCRS, multifokal lensleri gözlükten kurtulmak isteyen ve hale gibi etkilerin riskini kabul eden kişilere önerir. Görme kalitesi konusunda titiz olduğunuzu biliyorsanız, monofokal temelli bir seçenek ya da EDOF lens sizin için daha rahat bir tercih olabilir.

Monovizyon ve karma görme (blended vision) nedir?

Monovizyonda baskın göz, yani beyninizin öncelik verdiği göz, uzağa ayarlanır. Diğer göz daha yakına ayarlanır. Böylece iki göz birlikte uzak, orta ve kısmen yakın mesafede görme sağlar. Karma görme ya da mini monovizyonda iki göz arasındaki fark daha küçüktür. ESCRS, iyi uzak ve orta mesafe görmesini, düşük hale olasılığını ve birçok ülkede sigorta kapsamında olmasını monovizyonun avantajları arasında sayar.

Dezavantajları da vardır. Bazı kişiler derinlik algısında hafif bir azalma fark eder. Herkes farklı odaklanan iki göze uyum sağlayamaz. Bu yüzden çoğu zaman önce kontakt lensle deneme yapılması önerilir. Monovizyon monofokal, geliştirilmiş monofokal veya EDOF lenslerle yapılabilir. EDOF lenslerle mini monovizyon EDOF lens sayfasında anlatılıyor.

Sık sorulan sorular

Hangi lens en net uzak görmeyi sağlar?

Modern lens tiplerinin hepsi iyi uzak görme sağlayabilir. Trifokal onay çalışmasında trifokal lens takılanların %73,2'si, monofokal lens takılanların %78,4'ü uzakta gözlüksüz olarak yaklaşık 20/20 (10/10) düzeyinde gördü. Cochrane derlemesi de uzak görmeyi genel olarak benzer buldu. Farklar daha çok kontrast ve halelerdedir.

Gece araç kullanmak için EDOF lens trifokalden daha mı uygun?

Genellikle evet, özellikle difraktif olmayan EDOF tasarımlarında. Bir onay çalışmasında şiddetli hale bildirenlerin oranı difraktif olmayan EDOF lensle %0,9, monofokal lensle de %0,9'du. Trifokal ve difraktif tasarımlar daha fazla hale yapar. Bu haleler genellikle aylar içinde azalır. İş gereği geceleri araç kullanıyorsanız bunu seçimden önce ayrıntılı konuşun.

Sarı nokta hastalığı veya glokom varsa multifokal lens takılabilir mi?

Sarı nokta hastalığında (YBMD) multifokal lenslerden genellikle kaçınılır, çünkü hem hastalık hem difraktif optik kontrastı düşürür. Retinanın OCT taramasından sonra torik monofokal lens ya da uygun görülen durumlarda difraktif olmayan bir EDOF lens düşünülebilir. Glokomda multifokal lensler temkinli kullanılır; hastalık ilerliyorsa bu temkin daha da önemlidir.

Astigmat için torik lens gerekir mi?

Astigmat korneadan kaynaklanıyor ve yaklaşık 1,0 D veya üzerindeyse, seçtiğiniz lensin torik versiyonu genellikle düşünülür. ESCRS de bunu önerir. Çoğu lens tipinin torik versiyonu vardır. Torik lens gözde doğru eksende kalmalıdır. Keratokonus gibi düzensiz bir korneaya ise uygun değildir.

Ameliyattan önce monovizyonu deneyebilir miyim?

Çoğu zaman evet. Bir gözü uzağa, diğerini daha yakına ayarlayan kontakt lenslerle bir deneme yapılabilir. Bu deneme, kalıcı karardan önce monovizyonun nasıl bir his olduğunu gösterir. Farklı odaklanan iki göze uyum sağlamak kişiden kişiye değişir. Bunu ameliyattan önce bilmek yararlıdır.

Ameliyattan sonra lensimden memnun kalmazsam ne olur?

Önce beyninize zaman tanıyın: Görsel rahatsızlıklar genellikle ilk aylarda azalır. Sorunlar sürerse sık görülen nedenler çoğu zaman tedavi edilebilir. Bunlar gözde kalan küçük bir numara, göz kuruluğu ya da lensin arkasındaki kapsülün bulanıklaşmasıdır. Lens nadir durumlarda değiştirilebilir, ama bu ikinci bir ameliyattır; bkz. akıllı lens yan etkileri ve riskleri.

Antalya'da göz içi lens fiyatları ne kadar, premium lensler daha mı pahalı?

Fiyat lensin türüne göre değişir. Torik, EDOF ve trifokal gibi premium lensler standart monofokal lensten daha pahalıdır. Genellikle ek planlama tetkikleri de gerektirirler. Toplam fiyat ayrıca bir ya da iki gözün ameliyat edilmesine, sağlık kuruluşuna ve kontrollere bağlıdır. Prof. Dr. Elif Betül Türkoğlu'nun Antalya'daki muayenehanesi kesin fiyat teklifini muayene ve ölçümlerden sonra verir. Ayrıntılar akıllı lens ve katarakt fiyatları sayfasında.

Kaynaklar

  1. European Society of Cataract & Refractive Surgeons (ESCRS). [Katarakt cerrahisine yönelik klinik öneriler, 2024; yönetici özetiyle]. escrs.org · özet (PDF)
  2. de Silva SR, et al. [Cochrane derlemesi: multifokal ve monofokal göz içi lensler]. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2016. cochranelibrary.com
  3. US Food and Drug Administration. [Güvenlilik ve etkinlik verileri özeti (SSED): AcrySof IQ PanOptix trifokal göz içi lens]. fda.gov
  4. US Food and Drug Administration. [Güvenlilik ve etkinlik verileri özeti (SSED): TECNIS Symfony EDOF göz içi lens]. fda.gov
  5. US Food and Drug Administration. [Güvenlilik ve etkinlik verileri özeti (SSED): AcrySof IQ Vivity EDOF göz içi lens]. fda.gov
  6. Zhu et al. [Trifokal lensle tam gözlük bağımsızlığına ilişkin meta-analiz; üretici tarafından finanse edilmiştir]. Ophthalmology and Therapy, 2023. springer.com
  7. American Academy of Ophthalmology, EyeWiki. Presbyopia-Correcting IOLs. eyewiki.aao.org
  8. American Academy of Ophthalmology, EyeWiki. Extended Depth of Focus IOLs. eyewiki.aao.org
  9. American Academy of Ophthalmology, EyeWiki. Light Adjustable Intraocular Lenses. eyewiki.aao.org
  10. American Academy of Ophthalmology, EyeWiki. Toric IOLs. eyewiki.aao.org
  11. Retina Today. [Yaşa bağlı makula dejenerasyonu olan gözlerde göz içi lens seçimi]. Mayıs/Haziran 2024. retinatoday.com
  12. Braga-Mele R, et al. [Multifokal göz içi lensler: endikasyonlar ve kontrendikasyonlar]. Journal of Cataract & Refractive Surgery, 2014. sciencedirect.com
  13. [PHACO çalışması: katarakt ameliyatı planlanan 136 hastada oküler yüzey bulguları]. Clinical Ophthalmology, 2017. PDF
  14. American Academy of Ophthalmology, EyeWiki. Intraocular Lens Power Calculation after Corneal Refractive Surgery. eyewiki.aao.org
  15. [Multifokal ve monofokal lens implantasyonu sonrası görsel nöroadaptasyon çalışması]. Frontiers in Neuroscience, 2021. frontiersin.org

Katarakt veya akıllı lens ameliyatı mı düşünüyorsunuz?

Gözünüze uygun lens seçenekleri, ameliyat öncesi ölçümler ve fiyatlar hakkında bilgi alın.

Talep gönder