Gözyaşı Kanalı Tıkanıklığı ve Göz Sulanması Tedavisi Antalya

Gözünüz rüzgârda, soğukta ya da hiçbir neden yokken sulanıyor, gözyaşınız yanağınıza süzülüyor ve sabahları kirpikleriniz çapakla yapışıyorsa, gözyaşının boşaldığı yollarda bir tıkanıklık olabilir. Bebeklerde doğuştan, yetişkinlerde ise çoğunlukla yaşla birlikte gelişen gözyaşı kanalı tıkanıklığı hem rahatsız edicidir hem de tekrarlayan enfeksiyonlara zemin hazırlar.

Tedavi, tıkanıklığın yerine ve nedenine göre değişir: bebeklerin çoğunda sabır, temizlik ve masaj yeterliyken yetişkinlerde kalıcı çözüm genellikle cerrahidir. Gözyaşı yolu ameliyatları, Prof. Dr. Elif Betül Türkoğlu'nun çalıştığı okuloplastik cerrahi alanının bir parçasıdır; muayenehanede bebekler, çocuklar ve yetişkinler değerlendirilir.

Gözyaşı nasıl akar, tıkanıklık nerede olur?

Gözyaşı, üst kapağın dış kısmının altındaki gözyaşı bezinde üretilir ve her göz kırpışta göz yüzeyine yayılır. Kapakların iç köşesinde birer küçük delik (punktum) bulunur. Gözyaşı bu deliklerden ince kanalcıklara (kanaliküller), oradan burun kenarındaki gözyaşı kesesine ve nazolakrimal kanal aracılığıyla burnun içine boşalır. Ağladığınızda burnunuzun akmasının nedeni budur. Tıkanıklık bu yolun herhangi bir noktasında olabilir; en sık yer, kesenin altındaki nazolakrimal kanaldır.

Göz sulanmasının başka nedenleri de var mı?

Evet. Her sulanma kanal tıkanıklığı değildir; gözyaşı ya fazla üretilir ya da yeterince boşaltılamaz:

• Fazla üretim: göz kuruluğu (kuruyan yüzeyin tahrişi refleks sulanmaya yol açar), alerji, konjonktivit, kapak kenarı iltihabı, içe dönük kirpikler veya gözdeki yabancı cisim.
• Boşaltım sorunu: gözyaşı yollarında daralma veya tıkanıklık, dışa dönük ya da gevşek alt kapak (ektropiyon), yüz felci sonrasında göz kırpmanın gözyaşını pompalayamaması.
• Diğer: bazı ilaçlar ve kanser tedavileri gözyaşı yollarında daralmaya yol açabilir.

Bu ayrım tedaviyi belirler. Kuru göze bağlı sulanmada kanal ameliyatı yarar sağlamaz, göz kuruluğu tedavisi gerekir; gevşek veya dışa dönük kapakta ise göz kapağı cerrahisi sorunu çözebilir.

Bebeklerde gözyaşı kanalı tıkanıklığı nasıl tedavi edilir?

Yenidoğanların yaklaşık %5'inde, kanalın burna açılan ucundaki ince zar doğumda tam açılmamış olur. Belirtiler genellikle ilk haftalarda başlar: sürekli sulanan göz, kirpiklerde çapak ve kuruyan akıntı; göz akı ise çoğunlukla beyazdır. Bu bebeklerin yaklaşık %90'ında tıkanıklık ilk yıl içinde kendiliğinden açılır.

• Masaj: Temiz bir işaret parmağıyla, iç köşe ile burun kökü arasındaki keseye hafifçe bastırılıp aşağı doğru kaydırılır. Etkisi kesin olarak kanıtlanmamış olsa da zararsızdır ve yaygın olarak önerilir.
• Temizlik: Çapaklar, ılık suyla ıslatılmış temiz bir pamukla iç köşeden dışa doğru silinir.
• Damla: Belirgin iltihaplı akıntı varsa doktorun önerdiği antibiyotikli damla kısa süre kullanılır.

Tıkanıklık aylar içinde açılmazsa kanal ince bir sondayla açılır (sondalama). Zamanlama, bebeğin yaşına ve yakınmaların şiddetine göre planlanır; işlem kısa sürer ve çocuğun yaşına göre kısa bir anestezi ya da sedasyon altında yapılabilir. Sondalamaya yanıt vermeyen çocuklarda silikon tüp yerleştirme, balonla genişletme ya da ileri yaşta DSR seçenekleri vardır.

Yetişkinlerde tıkanıklık neden olur, nasıl anlaşılır?

Yetişkinlerde en sık görülen tip, kanalın yıllar içinde kronik iltihapla yavaş yavaş daraldığı ve belirgin bir nedenin bulunmadığı primer edinsel tıkanıklıktır; orta ve ileri yaşlarda, kadınlarda daha sık görülür. Yüz ve burun kırıkları, kronik sinüzit, burun ameliyatları, radyoterapi, kese taşları ve nadiren tümörler de tıkanıklığa yol açabilir. Rüzgârda ve soğukta artan sulanma, yanağa taşan gözyaşı, sulanmaya bağlı bulanık görme, kirpiklerde çapak ve iç köşeye bastırınca keseden gelen akıntı tipik yakınmalardır.

Muayenede kapakların konumu, göz yüzeyi ve punktumlar incelenir. Göze damlatılan floresein boyasının ne kadar sürede kaybolduğu gözlenir. Gözyaşı yolu yıkamasında (irrigasyon) küt uçlu ince bir kanülle punktumdan serum verilir; sıvının buruna geçip geçmediği ve nerede geri döndüğü tıkanıklığın yerini gösterir. Gerektiğinde burun içi muayenesi, kanlı gözyaşı ya da kitle şüphesinde BT veya MR yapılır.

Gözyaşı kesesi iltihabı (dakriyosistit) nedir?

Tıkalı kanalın üstünde biriken gözyaşı, mikropların çoğalması için uygun bir ortamdır. Akut dakriyosistitte iç köşede ağrılı, kızarık ve şiş bir kabarıklık gelişir; ateş eşlik edebilir. Tedavi antibiyotik ve sıcak kompresle yapılır, ağır durumlarda antibiyotik damardan verilir. Akut dönemde kanala sonda sokulmaz; apse oluşmuşsa boşaltılması gerekebilir. İltihap yatıştıktan sonra tekrarları önlemek için genellikle DSR planlanır. Kese iltihabına bazen sık görülmeyen mikroplar da yol açar: Prof. Dr. Türkoğlu'nun kıdemli yazarı olduğu bir olgu sunumunda, tularemi adlı enfeksiyona bağlı akut dakriyosistit tanımlanmıştır.

Kronik dakriyosistitte ağrı yoktur, ama keseye bastırınca iltihaplı akıntı gelir. Bu durum, katarakt gibi göz içi ameliyatlarından önce tedavi edilmelidir; çünkü göz içi enfeksiyon riskini artırabilir (bkz. katarakt ameliyatı).

Dakriyosistorinostomi (DSR) ameliyatı nasıl yapılır?

DSR, gözyaşı kesesi ile burun boşluğu arasında yeni bir geçit açar; tıkalı kanal devre dışı kalır ve gözyaşı doğrudan buruna akar.

• Dış (eksternal) DSR: Burun kenarında, iç köşeye yakın küçük bir cilt kesisiyle yapılır. Kemikte küçük bir pencere açılır, kese ve burun mukozası birbirine dikilerek geniş bir geçit oluşturulur. Yayınlarda dış DSR için yüzde 90–95'e varan başarı oranları bildirilmektedir. Kesi izi çoğu hastada zamanla belirsizleşir.
• Burun içinden (endoskopik) DSR: Aynı geçit, burun içinden kamera (endoskop) yardımıyla, ciltte kesi olmadan açılır; başarısı dış yaklaşıma benzer bulunmuştur. Tümör şüphesi, kese taşı veya ağır yüz travmasında dış yaklaşım tercih edilir.
• Silikon tüp: Yeni geçidin açık kalmasını desteklemek için ince, yumuşak bir silikon tüp birkaç hafta yerinde bırakılabilir ve kısa bir işlemle çıkarılır.

Ameliyat genel anestezi ya da sedasyonla birlikte lokal anestezi altında yapılır. Hangi yaklaşımın uygun olduğu; tıkanıklığın yeri, kesenin durumu, burun yapısı ve önceki ameliyatlar değerlendirilerek belirlenir.

Kanalikül tıkanıklığında ne yapılır, Jones tüpü nedir?

Tıkanıklık kesenin öncesinde, ince kanalcıklardaysa tedavi farklıdır. Punktum daralmasında deliğin küçük bir işlemle genişletilmesi yeterli olabilir; kısa bir bölümdeki kanalikül daralmaları silikon tüplerle açılabilir ya da DSR sırasında onarılabilir.

Kanaliküller yaralanma, ağır enfeksiyon, bazı ilaçlar veya radyoterapi sonrasında tamamen ve kalıcı olarak kapanmışsa, gözyaşı için bütünüyle yeni bir yol oluşturulur: iç köşeden burnun içine uzanan küçük bir cam tüp, yani Jones tüpü, yerleştirilir. Bu ameliyata konjonktivodakriyosistorinostomi denir. Jones tüpü kalıcıdır; düzenli temizlik ve kontrol gerektirir, zamanla yerinden oynayabilir ya da tıkanabilir. Bu nedenle genellikle diğer seçenekler uygun olmadığında tercih edilir.

Ameliyattan sonra iyileşme nasıl olur?

• İlk gün hafif burun kanaması olabilir; ilk günlerde burnunuzu sümkürmeyin ve ağır kaldırmayın.
• Antibiyotikli göz damlası ve gerekirse burun spreyi kullanılır.
• Dış DSR'de cilt dikişleri yaklaşık bir hafta içinde alınır; silikon tüp birkaç hafta sonra çıkarılır.
• Sulanmanın azalması birkaç hafta sürebilir; kontrollerde gözyaşı yolu yıkanarak açıklık değerlendirilir.

Şehir dışından geliyorsanız ilk kontrole ve dikişlerin alınmasına kadar Antalya'da kalmanız uygun olur; tüpün çıkarılma zamanı yolculuk planınıza göre önceden konuşulabilir. Ayrıntılar şehir dışından gelen hastalar sayfasında, randevu bilgileri iletişim sayfasındadır.