Göz Tümörü ve Göz Kanseri Ameliyatı: Nasıl Yapılır, Sonrasında Neler Olur?

Göz tümörü ya da göz kanseri ameliyatı olmanız gerektiğini duymak pek çok pratik soruyu beraberinde getirir: Ameliyat sırasında uyanık olacak mıyım? Ne kadar sürecek? Evime ne zaman dönebilirim? Yanıtlar ameliyatın türüne bağlıdır; göz yüzeyinde yapılan küçük bir biyopsinin orbita cerrahisiyle veya gözün alınmasıyla pek az ortak yanı vardır.

Prof. Dr. Elif Betül Türkoğlu; biyopsi ve tümör çıkarma, göz kapağı ve orbita cerrahisi ile implantla birlikte enükleasyon veya evisserasyon dahil olmak üzere oküler onkoloji ameliyatları yapar.

Göz tümörü ameliyatının türleri nelerdir?

Radyoaktif plak tedavisi (brakiterapi) de biri radyoaktif plağı göze yerleştirmek, diğeri çıkarmak için yapılan iki kısa ameliyat içerir; bu işlemler radyasyon onkolojisiyle birlikte yapılır.

Biyopsi

Göz içi tümörlerinin çoğuna biyopsi yapılmadan, görüntülemeyle tanı konur (bkz. göz tümörü teşhisi). Hücre örneği gerektiğinde, örneğin alışılmadık bir tanıyı doğrulamak ya da melanom hücrelerinde genetik testler yapmak için, tümöre ince bir iğneyle girilir (ince iğne aspirasyon biyopsisi); bu işlem çoğu zaman plak yerleştirilirken yapılır. Yayımlanmış serilerde olguların %88–95'inde güvenilir sonuç elde edildiği bildirilmektedir; başlıca risk göz içi kanamadır, iğne yolu boyunca tümör hücresi ekilmesi ise nadirdir. Retinoblastomdan, hücrelerin yayılma riski nedeniyle doğrudan biyopsi alınmaz. Orbitada ise gözyaşı bezinin iyi huylu mikst tümörü gibi bazı tümörler kesilmeden bütün halinde çıkarılmalıdır; çünkü tümörün kesilmesi nükslere zemin hazırlayabilir.

Yüzey ve göz kapağı tümörleri

Konjonktiva tümörleri “dokunmadan” (no-touch) teknikle, yaklaşık 3–4 mm'lik sağlıklı doku sınırıyla birlikte çıkarılır; hücre dökülmesini önlemek için tümör pensle tutulmaz. Kenarlar dondurulur (kriyoterapi), korneaya uzanan kısım alkolle tedavi edilir ve geniş doku eksiklikleri amniyotik membran veya greftle kapatılır (bkz. konjonktiva tümörleri).

Göz kapağı kanserlerinde amaç, göz kapağının mümkün olduğunca büyük kısmını koruyarak tümörü temiz sınırlarla tamamen çıkarmaktır. Bir Mohs cerrahı tarafından yapılan Mohs mikrografik cerrahisinde cerrahi sınırın tamamı işlem sırasında incelenir (standart incelemede bu oran %2'nin altındadır) ve göz kapağı aynı gün ya da ertesi gün yeniden yapılandırılır. Diğer bir seçenekte ise patolog, ameliyat sırasında sınırları frozen (dondurulmuş) kesitlerde kontrol eder. Göz kapağı uzunluğunun dörtte biri ile üçte birine kadar olan doku eksiklikleri çoğu zaman doğrudan kapatılabilir; daha büyük eksiklikler flep veya greft gerektirir ve bu bazen birkaç hafta arayla iki aşamada yapılır. Bu da yolculuk planları açısından önemlidir (bkz. göz kapağı kanseri).

Lokal rezeksiyon ve orbita cerrahisi

Seçilmiş iris ve siliyer cisim tümörleri irisin bir bölümüyle birlikte (iridektomi veya iridosiklektomi) ya da bazılarında göz duvarından geçilerek çıkarılabilir; bu, teknik olarak zor bir ameliyattır (bkz. iris melanomu). Gözün arka bölümündeki tümörlerin çoğunda ise bunun yerine radyasyon kullanılır.

Orbita tümörlerine en güvenli yoldan ulaşılır: göz kapağı kıvrımından, göz kapağının iç yüzünden, orbitanın dış kemiğinde açılan küçük ve geçici bir pencereden ya da kulak burun boğaz cerrahlarıyla birlikte burun yoluyla. Ameliyattan sonra geçici çift görme, göz kapağında düşüklük, uyuşma veya göz kuruluğu görülebilir; görme kaybı nadirdir ve esas olarak optik sinire yakın tümörlerde söz konusudur (bkz. orbita tümörleri).

Enükleasyon ve ekzenterasyon

Göz kurtarılamadığında bütün olarak çıkarılır (enükleasyon); retinoblastomda patolojik inceleme için optik sinirin uzun bir bölümü de alınır. Orbital implant, kaybedilen hacmin yerini doldurur ve göz kaslarına tutturulur; böylece göz protezi, doğal bir göz kadar olmasa da hareket edebilir. Yalnızca gözün içeriğini boşaltan evisserasyon, tümör bilindiğinde veya şüphelenildiğinde uygulanmaz; çünkü geride tümör hücreleri kalabilir. Gözün orbita dokularıyla birlikte çıkarılması anlamına gelen ekzenterasyon ise orbitaya ilerlemiş tümörlere ayrılmıştır (bkz. enükleasyon ve göz protezi).

Ameliyatta uyanık olacak mıyım? Göz tümörü ameliyatında anestezi

• Lokal anestezi, çoğu zaman sedasyonla (hafif uyku hali) birlikte, küçük biyopsilerde ve göz yüzeyi ile göz kapağı tümörlerinde sık kullanılır: Ameliyat bölgesi uyuşturulur.
• Genel anestezi, enükleasyon, orbita cerrahisi ve bazı daha büyük ameliyatlarda sık kullanılır.
• Çocuklar genel anestezi altında tedavi edilir; ayrıntılı göz muayeneleri de genel anestezi altında yapılır.

Ameliyat süresi ve hastanede kalış

Küçük bir biyopsi veya yüzey tümörünün çıkarılması kısa bir işlemdir; orbita cerrahisi, enükleasyon veya göz kapağı rekonstrüksiyonu daha uzun sürer. Mohs cerrahisi de her katman bir sonrakine geçilmeden önce incelendiği için zaman alır. Ameliyatınızın süresini cerrahınız size önceden bildirecektir; planlama yaparken anesteziden uyanma süresini ve genel anesteziden sonra hastanede bir gece kalma olasılığını da hesaba katın.

Ameliyat günü neler olur?

1. Öncesinde size aç kalma süresi, hangi ilaçları kullanmaya devam edeceğiniz veya ara vereceğiniz (özellikle kan sulandırıcılar) ve yanınızda neler getirmeniz gerektiği (önceki raporlarınız dahil) konusunda talimat verilir.
2. Geldiğinizde plan sizinle birlikte yeniden gözden geçirilir, ameliyat bölgesi işaretlenir ve onam formunu imzalarsınız.
3. Ameliyat, üzerinde uzlaşılan anestezi yöntemiyle yapılır.
4. Ameliyattan sonra anestezinin etkisi geçene kadar dinlenirsiniz; göz genellikle bir tampon veya koruyucu kapakla kapatılır.
5. Eve dönüş lokal anesteziden sonra çoğu zaman aynı gün mümkündür; yanınızda bir refakatçi bulunmalıdır, araç kullanmayın. Size yazılı talimatlar, ilaçlar ve ulaşabileceğiniz bir iletişim numarası verilir.

Göz tümörü ameliyatından sonra iyileşme süreci nasıldır?

Ağrı genellikle hafiftir: Hastaların çoğu, sıradan ağrı kesicilerle kontrol altına alınan bir sızı veya batma hissi tarif eder. İyileşme süreci ameliyata göre değişir:

• yüzey cerrahisinden sonra kızarıklık ve gözde yabancı cisim hissi, reçete edilen damlalarla yavaş yavaş geçer;
• göz kapağına yapılan deri greftleri 5–7 gün boyunca küçük, yastıklı bir pansumanla sabitlenir;
• enükleasyondan sonra şişlik ve morluk bir iki hafta içinde geçer, göz yuvasının iç yüzeyi ise 4–8 haftada iyileşir; göz protezi ameliyattan yaklaşık 4–8 hafta sonra takılana kadar şeffaf plastik bir kabuk (konformer) yuvanın şeklini korur;
• ekzenterasyondan sonra drenler 24–48 saat yerinde kalır, dikişler yaklaşık bir hafta sonra alınır.

Patoloji sonuçları ne zaman çıkar?

Mohs cerrahisinde veya frozen kesit incelemesinde cerrahi sınırlar ameliyat sırasında kontrol edilir. Kesin yazılı rapor ise daha uzun sürer; çünkü doku ince kesitler halinde işlenir, özel boyalar veya genetik testler de süreyi uzatır. Rapor tanıyı doğrular, cerrahi sınırların temiz olup olmadığını belirtir ve ek tedavi gerektiren özellikleri ortaya koyabilir. Örneğin retinoblastom nedeniyle alınan bir gözde, gözün arkasındaki optik sinirde tümör bulunması gibi yüksek risk özellikleri ek kemoterapi gerektirir. Sonuçların ne zaman çıkacağını ve size evde nasıl ulaştırılacağını sorun.

Göz tümörü ameliyatından sonra uçakla eve dönebilir miyim?

Cerrahınız iyileşmenin normal seyrettiğini doğruladıktan sonra genellikle evet. Şunları göz önünde bulundurun:

• Birleşik Krallık sivil havacılık otoritesinin tıbbi rehberi, göz içi ameliyatlardan sonra yaklaşık bir hafta beklenmesini önerir;
• bazı vitreoretinal işlemlerden sonra olduğu gibi göz içine gaz kabarcığı yerleştirilmişse, gaz tamamen kaybolana kadar uçmamalısınız; bu süre SF6 gazı için genellikle yaklaşık 2 hafta, C3F8 için 6 haftadır;
• genel anestezi altında yapılan uzun ameliyatlardan sonra, uzun bir uçuşta kan pıhtısı riskini doktorunuza sorun;
• dikişlerin alınması, göz kapağı rekonstrüksiyonunun ikinci aşaması veya protezin takılması gibi sonraki adımları önceden planlayın; bunların bir kısmı yaşadığınız yere yakın bir yerde yapılabilir.

Şehir dışından veya yurt dışından gelen hastalar bu adımları yola çıkmadan önce planlayabilir; bkz. şehir dışından gelen hastalar.