Kendi gözünüzde ya da çocuğunuzun gözünde bir tümör bulunması korkutucudur. İlk kararlardan biri, tedaviyi kimin üstleneceğidir. Bu tümörler nadirdir ve tedavileri ileri düzeyde uzmanlık ister. Bu yüzden göz tümörü doktoru seçimi önemlidir. Kısacası şu altı noktaya bakın: eğitim, sizinkine benzer tümörlerdeki deneyim, tüm görüntüleme yöntemlerine erişim, uzman ekip, açık anlatım ve ikinci görüşe açıklık.
Oküler onkoloji uzmanı kimdir?
Oküler onkoloji uzmanı, göz tümörleri konusunda ek eğitim almış bir göz hastalıkları uzmanıdır (göz doktoru). Bu eğitim genellikle uzmanlıktan sonra yapılan bir fellowship'tir. Gözün içindeki, yüzeyindeki, göz kapaklarındaki ve orbitadaki (göz çukuru) tümörleri tedavi eder. Bazıları göz kapağı ve orbita ameliyatları için okuloplastik cerrahi eğitimi de almıştır.
Bu tümörler seyrek görülür. Yetişkinlerde en sık görülen göz kanseri olan uvea melanomu, ABD'de her yıl milyonda yaklaşık 5–6 kişiyi etkiler. Konjonktiva melanomu ABD genelinde yılda yaklaşık 130 kişide görülür. Birleşik Krallık'ta ise her yıl 40–50 kadar çocuk retinoblastom tanısı alır. Genel göz doktorlarının çoğu bu tümörlerle yalnızca ara sıra karşılaşır.
Göz tümörlerinde deneyim neden önemlidir?
Bazı göz tümörleri zararsız durumlara benzer. Tümöre ilk başta nasıl yaklaşıldığı da sonucu değiştirebilir.
- Göz kapağının sebase karsinomu, şalazyona (sık görülen bir göz kapağı şişliği) ya da tek taraflı iltihaba benzeyebilir. Bu da tanıyı geciktirebilir. Tekrar tekrar çıkan bir "şalazyondan" biyopsi alınmalıdır (bkz. göz kapağı kanseri).
- Göz akındaki oluşumlar anormal hücreleri gizleyebilir. İki çalışmada, çıkarılan "pterjiyumların" (göz akında sık görülen etli oluşumlar) %1,7'sinde ve %9,8'inde kanser öncüsü veya kanserli değişiklikler bulundu (bkz. konjonktiva tümörleri).
- Gözyaşı bezinin iyi huylu mikst tümörü gibi bazı orbita tümörlerinden parça alınmamalı, tümör bütün olarak çıkarılmalıdır. Kesip parça almak, tümörün yeniden çıkmasına (nükse) yol açabilir (bkz. orbita tümörleri).
- Tümör şüphesi olan bir göze evisserasyon, yani yalnızca gözün içinin boşaltılması uygulanmamalıdır. Geride tümör hücreleri kalabilir.
Göz tümörü merkezlerini karşılaştıran çalışmalar azdır; diğer nadir kanserlerde ise kanıtlar daha nettir. Fransa'da sarkomlu 29.497 kişiyi kapsayan ülke çapında bir çalışma buna bir örnektir. Her hastayı bir uzman kurulunun değerlendirdiği referans merkezlerde yapılan cerrahi, daha az lokal nüksle ilişkiliydi. Ölüm riski de yaklaşık üçte bir daha düşüktü.
Göz tümörü doktoru nasıl seçilir? Kontrol etmeniz gereken altı nokta
1. Oküler onkoloji eğitimi
Doktorun oküler onkoloji eğitimini nerede aldığını sorun. Köklü bir oküler onkoloji servisinde yapılan fellowship, göz tümörlerinin tanı ve tedavisine odaklanmış bir eğitim anlamına gelir.
2. Tümör türünüzle ilgili deneyim
Melanomlu çok sayıda yetişkini tedavi eden bir uzman, retinoblastomlu çocukları daha az görüyor olabilir. Göz kapağı ve orbita tümörleri de kendine özgü cerrahi beceri ister. Doktorun sizinkine benzer tümörleri ne sıklıkla tedavi ettiğini sorun. Tedavinin hangi kısımlarını kendisinin yaptığını da öğrenin.
3. Tüm görüntüleme yöntemlerine erişim
Göz içi tümörlerin çoğunda tanı biyopsiyle değil, tümörün görüntülerdeki görünümüne göre konur. Başlıca tetkikler geniş açılı fotoğraf, ultrason, OCT (retinanın ayrıntılı kesit görüntüsü), otofloresans ve anjiyografidir. Gözün ön kısmı için ön segment OCT veya ultrason biyomikroskopisi, orbita için MR veya BT gerekir. Küçük çocuklar anestezi altında muayene edilir. Retinoblastomda BT yerine MR tercih edilir, çünkü radyasyon hastalığın kalıtsal formu olan çocuklarda ileride başka kanser riskini artırır. Bkz. göz tümörü teşhisi.
4. Uzman ekip
Hiçbir hekim göz kanseri tedavilerinin hepsini tek başına uygulamaz. Radyoaktif plak tedavisinde (brakiterapi) ve proton veya stereotaktik radyoterapide radyasyon onkologları ve medikal fizikçiler görev alır. İntraarteriyel kemoterapiyi girişimsel radyologlar uygular. Çocuk onkologları ve tıbbi onkologlar, patologlar, genetik uzmanları ve göz protezi hazırlayan okülaristler de tedaviye katılabilir. ABD'deki NCCN'nin (National Comprehensive Cancer Network) uvea melanomu kılavuzları, tedavinin bu tür ekiplerce planlanmasını vurgular. Tedaviye başka kimlerin katılacağını ve kararların nasıl alındığını sorun. Yöntemlerin karşılaştırması göz kanseri tedavi yöntemleri sayfasında.
5. Açık anlatım
İlk muayeneden sonra tanıyı ve bu tanının ne kadar kesin olduğunu öğrenmiş olmalısınız. Gözü koruyanlar dahil seçenekler, bunların görmeye olası etkisi ve sonraki adımlar da size anlatılmalıdır. Yazılı bir özet ve görüntülerinizin kopyalarının verilmesi iyi işaretlerdir.
6. İkinci görüşe açıklık
İyi uzmanlar ikinci görüşü olumlu karşılar, görüntüleri ve raporları paylaşır. Nadir bir kanserde bağımsız bir değerlendirme, güvensizlik işareti değil, olağan bir adımdır.
Oküler onkoloji uzmanınıza hangi soruları sormalısınız?
Sorularınızı önceden yazın ve mümkünse bir aile üyenizle gelin. Şunları sormaya değer:
- Tanı tam olarak nedir ve ne kadar kesindir? Biyopsi veya genetik test yardımcı olur mu?
- Tümör ne büyüklükte, evresi veya grubu nedir?
- Gözü koruyanlar dahil tüm seçenekler nelerdir? Hangisini, neden öneriyorsunuz?
- Tedavinin hangi kısımlarını siz yapacaksınız, hangilerini diğer uzmanlar uygulayacak?
- Tedavi görmeyi ve gözün görünümünü nasıl etkileyebilir?
- Kısa ve uzun vadede başlıca yan etkiler nelerdir?
- Tümörün geri gelme veya yayılma olasılığı nedir, bunu nasıl izleyeceğiz?
- Ne sıklıkla kontrole gelmem gerekecek? Bazı kontroller yaşadığım yere yakın bir yerde yapılabilir mi?
- Çocuğum için: Genetik test öneriliyor mu, kardeşleri de muayene edilmeli mi?
Hangi uyarı işaretleri sizi düşündürmeli?
Uzmanların çoğu dengeli öneriler verir. Şunlarla karşılaşırsanız dikkatli olun:
- Kesin başarı vaatleri. Hiç kimse kanser tedavisinin sonucunu vaat edemez.
- Alternatifler hiç konuşulmadan sunulan tek bir seçenek; örneğin gözün korunup korunamayacağının hiç tartışılmaması.
- Acil bir durum yokken hemen karar vermeniz için baskı. Retinoblastomda ya da hızlı büyüyen tümörlerde olduğu gibi gerçekten acil bir durum varsa, iyi bir doktor nedenini açıklar.
- Görüntüleri, raporları veya patoloji preparatlarını paylaşmaya ya da ikinci görüşü konuşmaya isteksizlik.
- Sizi kimse muayene etmeden veya görüntülerinizi incelemeden önerilen paket fiyatlar.
- Tedaviden sonraki takip için net bir planın olmaması.
Oküler onkolojide ne zaman ikinci görüş almalısınız?
Tanı kesin değilse, gözün alınması önerildiyse, doktorlar farklı düşünüyorsa ya da tümör geri geldiyse ikinci görüş almayı düşünün. Yavaş büyüyen tümörlerde bunun için zaman ayırmaya genellikle değer. Hızlı büyüyen tümörlerde ve retinoblastomlu çocuklarda ise aciliyeti doktorunuzla konuşun ve tedaviyi geciktirmeyin. Pek çok değerlendirme uzaktan başlayabilir; göz tümörlerinde ikinci görüş sürecinin nasıl işlediğine bakabilirsiniz.
Prof. Dr. Elif Betül Türkoğlu nerede eğitim aldı, nasıl çalışıyor?
Prof. Dr. Elif Betül Türkoğlu, Antalya'da göz hastalıkları ve oküler onkoloji uzmanıdır. Özgeçmişini kendiniz de kontrol edebilirsiniz; ayrıntılar özgeçmiş sayfasında.
- Göz hastalıkları profesörü (2022'den bu yana). Bu unvanı Antalya'daki Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi'nde aldı; aynı fakültede 2014'te yardımcı doçent, 2017'de doçent oldu. Bugün Antalya'da kendi muayenehanesinde çalışıyor.
- Göz hastalıkları alanında 20 yılı aşkın deneyim. Uzmanlık eğitimine Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde, 2005'te başladı.
- Philadelphia'daki Wills Eye Hastanesi Oküler Onkoloji Servisi'nde, Dr. Carol L. Shields ile çalışarak tamamladığı bir yıllık oküler onkoloji araştırma fellowship'i (2015–2016).
- Tokyo'daki Japonya Ulusal Kanser Merkezi'nde oküler onkoloji alanında gözlemci hekimlik (observership, 2019).
- Dirençli veya nüks eden retinoblastomda göz içine verilen melfalan kemoterapisi üzerine bir araştırma projesinin yürütücülüğü (2015–2016).
- PubMed'de dizinlenen 41 makale; bunlar arasında küçük koroid melanomunda fotodinamik tedavi araştırmaları da yer alıyor. Bkz. bilimsel yayınlar.
Prof. Dr. Türkoğlu yetişkinleri ve çocukları tedavi eder. Her hastayı değerlendirir, seçenekleri açıklar ve tedaviyi hastayla birlikte planlar. Özel altyapı gerektiren yöntemler ilgili uzman ekiplerle birlikte uygulanır.
Sık sorulan sorular
Göz hastalıkları uzmanı ile oküler onkoloji uzmanı arasındaki fark nedir?
Her oküler onkoloji uzmanı bir göz hastalıkları uzmanıdır, ama her göz hastalıkları uzmanı oküler onkoloji uzmanı değildir. Oküler onkoloji uzmanı göz, göz kapağı ve orbita tümörleri konusunda ek eğitim almıştır. Çalışmalarını bu tümörlerin tanı ve tedavisine yoğunlaştırır. Bu tümörleri çoğu zaman ilk olarak genel göz hastalıkları uzmanları fark eder ve hastayı oküler onkoloğa yönlendirir.
Koroid nevüsü için oküler onkoloji uzmanına gitmem gerekir mi?
Genellikle hayır. Göz dibindeki "ben" olarak bilinen nevüslerin çoğu zararsızdır. Genel bir göz hastalıkları uzmanı bunları fotoğraf ve taramalarla izleyebilir. Nevüs birden fazla risk özelliği taşıyorsa, büyümüşse ya da optik sinire veya görme merkezine yakınsa bir oküler onkoloğun görüşünü almak yerinde olur (bkz. koroid nevüsü (gözde ben)).
Retinoblastomlu bir çocuk uzman bir merkezde mi tedavi edilmeli?
Evet. Retinoblastom tedavisi, birkaç ekiple yakın çalışan bir oküler onkoloji uzmanı gerektirir: çocuk onkolojisi, tekrarlanan muayeneler için anestezi, girişimsel radyoloji, genetik ve MR görüntüleme. Sağkalımın ülkeden ülkeye büyük farklar göstermesi, zamanında ve uzmanlaşmış bakımın çocuklar için ne kadar önemli olduğunu ortaya koyar (bkz. retinoblastom).
Bir doktorun yeterliliğini nasıl kontrol edebilirim?
Nerede eğitim aldığını sorun. PubMed gibi veri tabanlarında yayınlarını arayın. Uluslararası Oküler Onkoloji Derneği (ISOO) gibi mesleki derneklere üyeliklerini kontrol edin. Bu bilgilerin çoğu herkese açık kaynaklarda bulunur. Unvanlar yalnızca bir başlangıç noktasıdır. Doktorun seçeneklerinizi ne kadar açık anlattığı da en az bunlar kadar önemlidir.
İkinci görüş istersem doktorum bunu yanlış anlar mı?
Hayır, iyi bir doktor bunu doğal karşılar. Nadir bir kanserde bağımsız bir değerlendirme, güvensizlik işareti değil, olağan bir adımdır. İyi uzmanlar, başka bir uzmanın da bakabilmesi için görüntüleri ve raporları paylaşır. Pek çok değerlendirme, görüntüleriniz ve raporlarınız üzerinden uzaktan başlayabilir. Hızlı büyüyen bir tümörde veya retinoblastomda ise tedavi gecikmesin diye zamanlamayı doktorunuzla konuşun.
İlk muayeneye neler getirmeliyim?
Sorularınızı yazıp getirin; mümkünse bir aile üyenizle gelin. Elinizdeki tüm eski tarama ve raporları da getirin; gözünüzün eski fotoğrafları da buna dahildir. Eski görüntüler bir lekenin değişip değişmediğini gösterir ve çoğu zaman asıl soruyu yanıtlar. Muayeneden sonra, yaşadığınız yerdeki doktorlarınızla paylaşabileceğiniz görüntü kopyalarını ve yazılı bir özeti isteyin.
Kaynaklar
- EyeWiki (American Academy of Ophthalmology). Uveal Melanoma. eyewiki.org
- [Konjonktiva melanomu derlemesi: görülme sıklığı, biyoloji, tedavi ve sonuçlar]. Cancers (MDPI), 2024. mdpi.com
- CHECT (Childhood Eye Cancer Trust). [Retinoblastom hakkında]. chect.org.uk
- EyeWiki (American Academy of Ophthalmology). Sebaceous Carcinoma. eyewiki.org
- EyeWiki (American Academy of Ophthalmology). Pterygium. eyewiki.org
- EyeWiki (American Academy of Ophthalmology). [Gözyaşı bezi tümörleri]. eyewiki.org
- EyeWiki (American Academy of Ophthalmology). Evisceration. eyewiki.org
- Blay et al. [Sarkomda referans merkezlerde yapılan cerrahi ve sonuçlar: ülke çapında Fransız çalışması]. Annals of Oncology, 2019. sciencedirect.com
- Targeted Oncology. [Uvea melanomuna yönelik ilk NCCN kılavuzları]. targetedonc.com
- National Cancer Institute. [Retinoblastom tedavisi, PDQ profesyonel sürüm]. cancer.gov
- American Cancer Society. [İkinci görüş almak]. cancer.org
