Göz Kanseri Belirtileri: Yetişkinlerde ve Çocuklarda Erken Uyarı İşaretleri

Göz kanseri belirtileri, tümörün nerede geliştiğine bağlıdır. Göz içindeki bir tümör görmeyi bulanıklaştırabilir veya çarpıtabilir, ışık çakmalarına ve gölgelere yol açabilir; göz yüzeyindeki bir tümör leke ya da kitle olarak görülür; göz kapağı kanseri genellikle iyileşmeyen bir şişlik veya yara olarak başlar; göz arkasındaki bir tümör gözü öne doğru itebilir; küçük çocuklarda ise en sık belirti göz bebeğinde beyaz bir yansımadır. Pek çok göz tümörü hiçbir belirti vermez ve rutin bir göz muayenesi sırasında saptanır.

Bu belirtilerin hiçbiri tek başına kanser olduğunuz anlamına gelmez; her birinin çok daha sık görülen başka nedenleri vardır. Ancak bazılarının hızla kontrol edilmesi gerekir. Bu rehberde göz kanserinin erken belirtilerini yerleşim yerine ve yaşa göre bulacak, ne kadar acil davranmanız gerektiğini öğreneceksiniz.

Göz kanseri hiç belirti vermeyebilir mi?

Evet, bu sık görülen bir durumdur. Yetişkinlerde göz içindeki en sık kanser olan uvea melanomunun (koroid melanomu) yaklaşık %30'u, kişi henüz hiçbir şey fark etmeden, göz bebeği büyütülerek yapılan rutin bir göz muayenesinde bulunur. Bazı melanomların zemininde geliştiği, zararsız bir “ben” olan koroid nevüsü de aynı şekilde fark edilir. Bu nedenle görmeniz kusursuz görünse bile, göz bebekleri büyütülerek yapılan düzenli göz kontrolleri veya geniş açılı retina fotoğrafları yararlıdır.

Göz içindeki bir tümör hangi belirtilere yol açar?

Koroid melanomu (uvea melanomu), koroid metastazı veya vitreoretinal lenfoma gibi göz içi tümörleri, retinayı etkilediklerinde, sıvı sızdırdıklarında ya da kanadıklarında belirti verir:

• Bulanık veya çarpık görme: Düz çizgiler dalgalı görünür ya da bir göz yavaş yavaş netliğini kaybeder. Görme azalması, uvea melanomu olan kişilerin yaklaşık %38'inde ilk belirtidir; vücudun başka bir yerindeki kanserin göze yayılmasıyla oluşan tümörlerde ise kişilerin yaklaşık %70'i bulanık görmeden yakınır.
• Işık çakmaları ve uçuşan cisimler (sinek uçuşması): Uvea melanomu olan kişilerin sırasıyla yaklaşık %9'u ve %7'si bu belirtileri bildirir.
• Görme alanında gölge veya eksik bir bölüm: Çoğu zaman görmenin kenar kısmındadır (yaklaşık %6).
• İltihaba benzeyen uçuşan cisimler ve bulanıklık: Vitreoretinal lenfoma, orta yaşlı ve ileri yaştaki yetişkinlerde üveiti taklit edebilir ve olguların %80–90'ında iki gözü birden etkiler.

İrisin arkasında gizlenen siliyer cisim melanomu, büyüyene kadar sessiz kalabilir; göz akında genişlemiş kan damarları, lenste değişiklikler veya göz içi basıncının yükselmesi ilk ipuçları olabilir.

İriste yeni ortaya çıkan bir leke ne anlama gelir?

Gözün renkli kısmı olan iristeki çiller ve nevüsler sık görülür ve genellikle zararsızdır. Leke yetişkinlikte yeni ortaya çıkmışsa veya büyüyorsa, göz bebeğinin şekli değişiyorsa ya da gözün ön kısmında kanama veya göz içi basıncında yükselme varsa muayene olmak yerinde olur. İris melanomu olan 317 gözü kapsayan bir seride gözlerin %45'inde göz bebeğinin şekli bozulmuş, %35'inde göz içi basıncı yükselmişti (glokom). İris melanomunun seyri, gözün daha derin kısımlarındaki melanoma kıyasla çok daha olumludur.

Göz akındaki bir tümör nasıl görünür?

Göz akını örten ince zar olan konjonktivadaki oluşumlar çoğu zaman aynada görülebilir. Bunların çoğu zararsızdır: pinguekula (korneanın yanında sarımsı bir kabarıklık), pterjium (korneanın üzerine doğru büyüyen kanat biçimli doku, halk arasında “göz eti”) veya konjonktiva nevüsü. Bir konjonktiva tümörünün uzman tarafından değerlendirilmesini gerektiren işaretler şunlardır:

• göz akının korneayla birleştiği yerde jel kıvamında, grimsi ya da beyaz, kabuklu bir leke; erken dönem skuamöz lezyonların yaklaşık %95'i bu bölgede görülür (OSSN);
• yetişkinde yeni ortaya çıkan veya değişen kahverengi bir leke ya da belirgin kan damarları olan pigmentli veya pembe bir nodül (konjonktiva melanomu);
• çoğu zaman göz kapağının altındaki kıvrımda yer alan, düzgün yüzeyli, somon pembesi bir leke; bu bir lenfoma olabilir;
• büyüme, kanama, göze yapışık gibi görünen bir lezyon ya da tedaviyle geçmeyen tek taraflı kızarıklık.

Hangi göz kapağı değişiklikleri kanser belirtisi olabilir?

Göz kapağındaki şişliklerin çoğu şalazyon (tıkanmış yağ bezleri), kist veya diğer iyi huylu oluşumlardır. Göz kapağı kanserlerinin yaklaşık %80–90'ını oluşturan bazal hücreli karsinom, genellikle alt kapakta veya gözün iç köşesine yakın bölgede, yüzeyinde ince damarlar bulunan, sert ve inci gibi parlak bir kabarıklık olarak görülür; bazen ortasında kabuk veya yara bulunur. Göz kapağındaki bir lezyon şu özellikleri taşıyorsa bir uzmana başvurun:

• kanıyor, kabuklanıyor veya yara haline geliyor ve iyileşmiyorsa ya da büyümeye devam ediyorsa;
• kirpiklerin dökülmesine neden oluyor veya kapak kenarının şeklini değiştiriyorsa;
• aynı yerde tekrar tekrar çıkan bir “şalazyon” ise ya da tek gözde geçmeyen kızarıklıkla birlikteyse: Sebase bez karsinomu her ikisini de taklit edebilir; bu nedenle tekrarlayan şalazyonların mikroskop altında incelenmesi gerekir;
• ileri yaştaki bir yetişkinde hızla büyüyen, mor-kırmızı bir nodülse: Bu, nadir ama agresif seyirli Merkel hücreli karsinom olabilir.

Tanı ve tedavi göz kapağı kanseri sayfasında anlatılmaktadır.

Göz arkasındaki bir tümör hangi belirtilere yol açar?

Göz çukuru (orbita) tümörleri, gözün çevresindeki yapılara baskı yapar. Tipik belirtiler şunlardır: gözün öne doğru çıkması (proptozis) ya da gözün normalden aşağıda, yukarıda veya bir yana kaymış durması; çift görme; şişmiş veya düşük göz kapağı; optik sinir sıkışırsa bulanık görme; alında veya yanakta ağrı ya da uyuşma.

Yetişkinlerde gözün öne doğru çıkmasının en sık nedeni bir tümör değil, tiroid göz hastalığıdır. Bir çocukta günler ya da haftalar içinde gelişen bir öne çıkma aynı hafta içinde görüntüleme gerektirir: Çocukluk çağının en sık orbita kanseri olan rabdomiyosarkom, olguların %80–100'ünde hızla ilerleyen bir öne çıkmaya yol açar ve çoğu zaman enfeksiyon veya travmayla karıştırılır. Ayrıntılar: orbita tümörleri.

Çocuklarda göz kanserinin belirtileri nelerdir?

Çocukluk çağının başlıca göz kanseri olan retinoblastom genellikle yaşamın ilk yıllarında saptanır; çocukların yaklaşık üçte ikisi 2 yaşından önce tanı alır. 5 yaşından küçük çocuklarda ilk belirti olarak şunlar görülür:

• yaklaşık %60'ında beyaz göz bebeği (lökokori, “kedi gözü” refleksi): Normal kırmızı yansıma yerine beyaz veya sarımsı bir parlama; çoğu zaman ilk kez flaşlı bir fotoğrafta fark edilir (bkz. fotoğrafta gözde beyaz parlama);
• yaklaşık %20'sinde şaşılık (strabismus): Tümör merkezi görmeyi etkilediği için gözün içe veya dışa kayması;
• daha seyrek olarak kırmızı, ağrılı veya şişmiş bir göz, büyümüş bir göz ya da görme azlığı.

Diğer uyarı işaretleri şunlardır: hızla öne doğru çıkan bir göz, göz çevresinde açıklanamayan morluklar, iki irisin renkleri arasında fark ve bebeklerde haftalar içinde büyüyen kırmızı-mor bir göz kapağı şişliği (genellikle iyi huylu bir hemanjiomdur, ancak yine de görmeyi etkileyebilir). Yeni şaşılık gelişen her çocuğa göz bebekleri büyütülerek göz muayenesi yapılmalıdır.

Hangi göz kanseri belirtileri acil değerlendirme gerektirir?

Yukarıdaki belirtilerin çoğu için ilk uygun randevuda muayene olmak yeterlidir; ancak bazıları beklememelidir.

Aşağıdaki tablo, ne kadar hızlı davranmanız gerektiği konusunda genel bir rehberdir; kendi doktorunuzun önerilerinin yerini tutmaz.

Muayenede neler yapılır?

Göz tümörü belirtileriniz varsa oküler onkoloji uzmanı, göz bebeklerinizi büyüterek iki gözünüzü de muayene eder ve saptanan her lezyonu daha sonra ölçülüp karşılaştırılabilmesi için fotoğraf, ultrason ve optik koherens tomografi (OCT) ile kaydeder; her bir tetkik göz tümörü teşhisi sayfasında açıklanmaktadır. Antalya dışında veya yurt dışında yaşıyorsanız, bulunduğunuz yerde çekilen görüntüleri uzaktan ikinci görüş için gönderebilirsiniz. Prof. Dr. Elif Betül Türkoğlu yetişkin ve çocuk hastaları muayene eder; tüm tümör türleri göz kanseri genel bakış sayfasında tanıtılmaktadır.